Άρθρα

Θα προδώσει ο Τζο Μπάιντεν τους φαρμακοβιομήχανους φίλους του;

Αρκετοί από τους πιο ισχυρούς υπουργούς και συμβούλους του Προέδρου Τζο Μπάιντεν είχαν επιχειρηματικές σχέσεις με φαρμακευτικούς κολοσσούς που ασκούν πίεση στην κυβέρνηση για θέματα σχετικά με τον Covid-19 και τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, όπως προκύπτει από αρχεία που εξετάσαμε.

Αυτοί οι δεσμοί – και η μακροχρόνια συμμαχία του Μπάιντεν με τα συμφέροντα της φαρμακευτικής βιομηχανίας – θα μπορούσαν να αποδειχθούν ιδιαίτερα σημαντικοί, καθώς οι φαρμακευτικές εταιρείες προσπαθούν να αποδυναμώσουν κάθε πρόταση περί άρσης των κανόνων για τις πατέντες που θα μπορούσε να μειώσει τα κέρδη τους και να διευκολύνει την ευρύτερη διανομή εμβολίων σε χώρες που πλήττονται από τον COVID.

Το περασμένο καλοκαίρι, ο Μπάιντεν έσπασε το προσωπικό του νομοθετικό προηγούμενο και δεσμεύθηκε να υποστηρίξει τη χαλάρωση των κανόνων διανοητικής ιδιοκτησίας για τη διανομή ενός εμβολίου κατά του COVID-19, λέγοντας ότι «είναι η μόνη ανθρωπιστική προσέγγιση στον κόσμο». Με την πανδημία να δημιουργεί μια σε έξαρση ανθρωπιστική κρίση στην Ινδία την άνοιξη, η κυβέρνηση του Μπάιντεν εξέδωσε την Τετάρτη δήλωση που επαναλαμβάνει αυτή τη γενική υπόσχεση.

«Πρόκειται για μια παγκόσμια κρίση για την υγεία και οι εξαιρετικές περιστάσεις της πανδημίας COVID-19 απαιτούν έκτακτα μέτρα», δήλωσε σε δελτίο τύπου η εκπρόσωπος για θέματα εμπορίου των Ηνωμένων Πολιτειών, Κάθριν Τάι. «Η διοίκηση πιστεύει ακράδαντα στην προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας, αλλά στην υπηρεσία του τερματισμού αυτής της πανδημίας, υποστηρίζει την άρση αυτών των προστατευόμενων δικαιωμάτων για τα εμβόλια COVID-19».

Η δήλωση χαιρετίστηκε ευρέως από ομάδες της κοινωνίας των πολιτών, που φοβόντουσαν ότι η κυβέρνηση θα ακολουθήσει το προηγούμενο  του παρελθόντος και θα αντιταχθεί σε οποιαδήποτε έκτακτη δράση για τις πατέντες.

Ωστόσο, η δήλωση της Τάι ήταν αρκετά στενή: ανέφερε μόνο τα εμβόλια COVID και απέφυγε να στηρίξει την υπάρχουσα, διευρυμένη πρόταση της Ινδίας και της Νότιας Αφρικής, η οποία θα κάλυπτε «διαγνωστικά κιτ, εμβόλια, φάρμακα, ατομικό προστατευτικό εξοπλισμό και αναπνευστήρες». Η δήλωσή της προειδοποίησε επίσης προληπτικά ότι «οι διαπραγματεύσεις θα χρειαστούν χρόνο δεδομένης της διαδικασίας απόφασης με ομοφωνία των θεσμικών οργάνων του Π.Ο.Ε. και της πολυπλοκότητας των σχετικών θεμάτων» – μια διαδικασία που θα μπορούσε να δώσει στους φαρμακοβιομήχανους το χώρο για να προσπαθήσουν να εμποδίσουν εντέλει την άρση.

«Πρόκειται για μια θαυμάσια εξέλιξη», δήλωσε η Lori Wallach του Παρατηρητηρίου Παγκόσμιου Εμπορίου σχετικά με την γενική υποστήριξη της κυβέρνησης του Μπάιντεν σε μια πιθανή άρση των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας. “Για να μεταφραστεί σε τερματισμό της πανδημίας του COVID το συντομότερο δυνατόν, η τελική συμφωνία για την άρση πρέπει να εκτείνεται στο σύνολο των περιορισμών που θέτει το πλαίσιο προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας και να καλύπτει εμβόλια, θεραπείες και διαγνωστικά τεστ για να νικήσουμε την πανδημία του COVID-19.”

Οι μετοχές των φαρμακευτικών εταιριών έκαναν βουτιά μετά την ανακοίνωση της Τάι και η βιομηχανία επικρίνει ήδη την υποστήριξη της κυβέρνησης Μπάιντεν για χαλάρωση των κανόνων διανοητικής ιδιοκτησίας. Ωστόσο, η απόφαση της κυβέρνησης Μπάιντεν να μην στηρίξει άμεσα την ήδη κατατεθειμένη στον ΠΟΕ πρόταση άρσης μπορεί τελικά να αποδειχθεί σημαντική νίκη για τις φαρμακευτικές εταιρείες. Οι υπέρμαχοι της δημόσιας υγείας προειδοποιούν ήδη ότι οι εταιρείες φαρμάκων πιθανότατα θα εντείνουν τις προσπάθειές τους να περιορίσουν οποιοδήποτε νέο μέτρο.

Ο Τζο Μπάιντεν και πολλοί από τους εκλεκτούς του έχουν δεσμούς με εταιρείες φαρμάκων που προσπαθούν να καθυστερήσουν και να αποδυναμώσουν την πρόταση άρσης της πατέντας για το εμβόλιο κατά του COVID, που τωρα υπόσχεται να διαπραγματευτεί.

«(Η πρόταση άρσης του Μπάιντεν) αφορά τα εμβόλια, αλλά δεν αφορά διαγνωστικά τεστ ή θεραπευτικά σχήματα ή άλλα αναγκαία εργαλεία για την αντιμετώπιση της πανδημίας», δήλωσε ο James Love, διευθυντής της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Knowledge Ecology International, που εδρεύει στην Ουάσινγκτον και ασχολείται επισταμένα με ζητήματα διανοητικής ιδιοκτησίας που άπτονται της υγειονομικής περίθαλψης και της πρόσβασης στη γνώση. Πρόσθεσε ότι ο ισχυρισμός της Τάι ότι οι διαπραγματεύσεις θα χρειαστούν χρόνο δεν είναι «μια καλή εξέλιξη τώρα».

Οι δεσμοί των μεγάλων φαρμακοβιομηχανιών με τον Λευκό Οίκο

Οι ακριβείς λεπτομέρειες της άρσης θα αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης από την κυβέρνηση του Μπάιντεν, η οποία αποτελείται από άτομα με σημαντικές επενδύσεις στον φαρμακευτικό τομέα και των οποίων οι προηγούμενοι εργοδότες εργάζονταν για μια σειρά από φαρμακευτικούς γίγαντες. Αυτό περιλαμβάνει και τους ίδιους του φαρμακοβιομήχανους που ασκούν πιέσεις στον Λευκό Οίκο για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας.

Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι:

Antony Blinken: Πριν διοριστεί υπουργός Εξωτερικών, ο Blinken βοήθησε στη δημιουργία μιας εταιρείας συμβουλευτικής επιχειρήσεων που ονομάζεται WestExec Advisors. Η λίστα των πελατών του περιελάμβανε τον φαρμακευτικό κολοσσό Gilead Sciences, που κατασκευάζει το remdesivir, το μόνο εγκεκριμένο από την Αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων  φάρμακο για τη θεραπεία του COVID. Αρκετές κυβερνητικές υπηρεσίες των ΗΠΑ «διεξήγαγαν ή χρηματοδότησαν μεγάλο μέρος της προκλινικής και κλινικής ανάπτυξης του remdesivir», σύμφωνα με έκθεση της Knowledge Ecology International.

Μεταξύ Ιανουαρίου και Μαρτίου, η Gilead δήλωσε την προσπάθειά της να επηρεάσει μέσω άσκησης πιέσεων το Κονγκρέσο και το Υπουργείο Εξωτερικών του Blinken σχετικά με ζητήματα «διεθνούς εμπορίου και προστασία της διανοητικής ιδοκτησίας, όπως η υποχρεωτική αδειοδότηση[1] και άλλα ζητημάτα διανοητικής ιδιοκτησίας που προκύπτουν σε πολλές χώρες. ”

Η Gilead βρέθηκε πρόσφατα στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων όταν ανακοίνωσε ότι θα έδινε στην Ινδία 450.000 φιαλίδια remdesivir και θα προσπαθούσε να αυξήσει την παραγωγή του αντι-ιικού φαρμάκου της στη χώρα που σαρώνεται από την πανδημία. Την Τρίτη, η Gilead μήνυσε τη ρωσική κυβέρνηση που επέτρεψε σε μια εγχώρια εταιρεία να κατασκευάσει το remdesivir.

Linda ThomasGreenfield: Η πρέσβειρα του Μπάιντεν στα Ηνωμένα Έθνη εργάστηκε προηγουμένως για την εταιρεία συμβουλευτικής Albright Stonebridge Group, η οποία εκπροσωπούσε την Pfizer.

Jennifer OMalley Dillon: Η αναπληρώτρια προϊσταμένη προσωπικού του Μπάιντεν ήταν ιδρυτική εταίρος της εταιρείας συμβουλευτικής Precision Strategies, που εργάστηκε τόσο για τη Gilead όσο και για την Pfizer. Η πρώην συνεργάτιδα της O’Malley Dillon στην εταιρεία, η Stephanie Cutter, είναι σύμβουλος του νέου μη κερδοσκοπικού οργανισμού Building Back Together, που δημιουργήθηκε για να υποστηρίξει την ατζέντα του Μπάιντεν. Ο οργανισμός δήλωσε ως έδρα του την διεύθυνση των γραφείων της  Precision Strategies στο μητρώο εταιρειών της Ουάσινγκτον.

Anita Dunn: Η δουλειά της Dunn ως ανώτερη σύμβουλος στο Λευκό Οίκο του Μπάιντεν είναι προσωρινή, πράγμα που σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να δημοσιοποιείται το πόθεν έσχες της. Αλλά η εταιρεία της, η SKDK, έχει επίσης εργαστεί για την Pfizer.

Steve Ricchetti: Ο εν ενεργεία σύμβουλος του Μπάιντεν Ricchetti ήταν λομπίστας φαρμακευτικών εταιριών όπως η Novartis, η Eli Lilly και η Sanofi. Αυτές οι εταιρείες είναι κορυφαίοι κατασκευαστές ινσουλίνης, η οποία είναι πολύ πιο ακριβή στις Ηνωμένες Πολιτείες από ό, τι σε πολλές άλλες χώρες.

Ο αδελφός του Steve, Jeff Ricchetti, διευθύνει μια εταιρεία λόμπινγκ, την Ricchetti Inc., η οποία έχει πραγματικά ανθίσει από τότε που ο Μπάιντεν κέρδισε την προεδρία. Στους τρέχοντες πελάτες του περιλαμβάνονται η φαρμακευτική εταιρεία Vaxart, η οποία ετοιμάζει ένα εμβόλιο κατά του COVID-19 που θα στηρίζεται στην χρήση tablet.

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Μπάιντεν εξετάζει επίσης τον δικηγόρο Ellisen Turner για την θέση του διευθυντή του Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας και Εμπορικών Σημάτων των ΗΠΑ. Ο Turner, εταίρος της δικηγορικής εταιρείας Kirkland & Ellis, είχε πελάτη την Gilead. Ο Turner εργάστηκε επίσης για λογαριασμό φαρμακευτικών εταιρειών με στόχο να αποτρέψει την ανάπτυξη γενόσημων φαρμάκων.

Εκτός κυβερνητικών θέσεων, ο πρώην διευθυντής νομοθετικών υποθέσεων του Μπάιντεν, Sudafi Henry, άρχισε πρόσφατα να παρέχει υπηρεσίες λόμπινγκ  στην εταιρεία ιατροτεχνολογικών προϊόντων Abbott Laboratories για θέματα  σχετικά με τον COVID, σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποιεί υποχρεωτικά η ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Η Abbott έχει σημαντικά επιχειρηματικά συμφέροντα στην Ινδία και παράγει τεστ κοροναϊού, επομένως θα μπορούσε να ενδιαφέρεται για το κατά πόσον οποιαδήποτε άρση των κανόνων του διεθνούς εμπορίου θα περιλαμβάνει και τα διαγνωστικά τεστ εκτός από τα εμβόλια.

Την Πέμπτη, η εφημερίδα Politico ανέφερε ότι ο Kwabena Nsiah, που θήτευσε ως επικεφαλής προσωπικού του πρώην μέλους του Κονγκρέσου και σημερινού ανώτερου συμβούλου του Λευκού Οίκου Cedric Richmond, εντάχθηκε στην εταιρεία του Henry.

Η προϊστορία του Μπάιντεν στην υπηρεσία των φαρμακευτικών εταιρειών

Η απόφαση του Μπάιντεν να στελεχώσει την κυβέρνησή του με τους συμμάχους της φαρμακευτικής βιομηχανίας είναι σε σύμπνοια με το προηγούμενο νομοθετικό ιστορικό του. Καταγόμενος από το Ντελαγουέρ, την έδρα του αμερικανικού παραρτήματος της AstraZeneca, συνέπλεε τακτικά με τους φαρμακοβιομήχανους σε ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας.

Καθ ‘όλη τη διάρκεια της καριέρας του, ο Μπάιντεν υποστήριξε την εμπορική νομοθεσία ενίσχυσης των κανόνων περί φαρμακευτικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Στο ιστορικό του περιλαμβάνεται η υπερψήφιση του Νόμου περί Συμφωνιών του Γύρου της Ουρουγουάης το 1994, ο οποίος αποτύπωσε θεσμικά τον αρχικό γύρο διαπραγματεύσεων του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, που δημιούργησε το περιοριστικό σύστημα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας της συμφωνίας για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στον τομέα του εμπορίου (συμφωνία TRIPS). Η Pfizer και άλλες φαρμακευτικές εταιρείες πίεσαν σκληρά για την συμφωνία TRIPS, η οποία απαιτούσε από τα κράτη μέλη του Π.Ο.Ε. να θεσπίσουν εθνικούς νόμους που να διασφαλίζουν ένα ελάχιστο επίπεδο προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας. Όπως ήταν αναμενόμενο, μετά την θέση της συμφωνίας σε ισχύ, οι τιμές των φαρμάκων αυξήθηκαν.

Το 2000, ο Μπάιντεν ήταν ένας από τους οκτώ γερουσιαστές των Δημοκρατικών που ψήφισε μαζί με τους Ρεπουμπλικάνους ενάντια στην αποκατάσταση της δυνατότητας της κυβέρνησης να επιβάλλει λογικές τιμές για τα φαρμακευτικά προϊόντα που αναπτύχθηκαν με ομοσπονδιακή χρηματοδότηση, καθώς το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας (NIH), υπό την πίεση της φαρμακοβιομηχανίας, είχε παραιτηθεί από την δυνατότητα αυτήν πέντε χρόνια νωρίτερα.

Χρόνια αργότερα, ως αντιπρόεδρος, ο Μπάιντεν υποστήριξε και πάλι τα συμφέροντα της φαρμακευτικής βιομηχανίας. Το 2011, το Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας της Ινδίας χορήγησε υποχρεωτική άδεια για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας του Sorafenib, ενός φαρμάκου για τον καρκίνο που κυκλοφορεί στο εμπόριο ως Nexavar από τον γερμανικό φαρμακευτικό κολοσσό Bayer. Η άδεια επέτρεψε στους Ινδούς κατασκευαστές να παράγουν γενόσημες εκδοχές του φαρμάκου για εγχώρια κατανάλωση σε πολύ μειωμένη τιμή. Η ινδική κυβέρνηση σχεδίαζε να κάνει το ίδιο για δεκάδες ακριβά φάρμακα για τον καρκίνο.

Η Bayer προσέφυγε δικαστικά για το ζήτημα  και η φαρμακοβιομηχανία απευθύνθηκε στην κυβέρνηση Ομπάμα. Σε απάντηση, ο Αντιπρόεδρος Μπάιντεν επισκέφθηκε την Ινδία και πίεσε με επιτυχία την κυβέρνηση να μην χορηγήσει περαιτέρω άδειες.

Τρία χρόνια μετά την επιτυχία του να αποκλείσει την παραγωγή προσιτών γενόσημων φαρμάκων για τον καρκίνο στην Ινδία, ο Μπάιντεν απηύθυνε μια επιστολή στον πρόεδρο της Κολομβίας Juan Manuel Santos Calderón, εκφράζοντας τις ανησυχίες της κυβέρνησης των ΗΠΑ για τις προσπάθειες της χώρας του να παράγει προσιτά γενόσημα φάρμακα για τον καρκίνο.

Ως αντιπρόεδρος, ο Μπάιντεν ήταν επίσης σημαντικός υποστηρικτής της αμφιλεγόμενης εμπορικής συμφωνίας Trans-Pacific Partnership (TPP), η οποία θα ενίσχυε την αποκλειστικότητα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και θα περιλάμβανε προστασία έναντι της μαζικής αγοράς φαρμάκων από τις κυβερνήσεις.

Όπως σημείωσε τότε το Ίδρυμα Sunlight: «Με εντολή της φαρμακευτικής βιομηχανίας, οι ΗΠΑ πιέζουν επίσης για τον περιορισμό της ικανότητας των εθνικών ρυθμιστικών οργανισμών να υποστηρίζουν την ανάπτυξη γενόσημων φαρμάκων». Μιλώντας στο Ετήσιο Συνέδριο της Εξαγωγικής-Εισαγωγικής Τράπεζας το 2013, ο Μπάιντεν χαρακτήρισε την TPP «την πιο φιλόδοξη εμπορική συμφωνία που βρίσκεται σε εξέλιξη στον κόσμο» και είπε ότι θα είναι το σημείο αναφοράς με βάση το οποίο θα κρίνονται όλες οι μελλοντικές εμπορικές συμφωνίες.

Λαμβάνοντας υπόψη τις προηγούμενες προσπάθειές του, τα φαρμακευτικά συμφέροντα ήταν πιθανώς αισιόδοξα για την υποστήριξη του Μπάιντεν μόλις εξελέγη πρόεδρος. Η Pfizer, η οποία έχει κατασκευάσει ένα από τα πιο διαδεδομένα εμβόλια κατά του COVID στις Ηνωμένες Πολιτείες, δώρισε 1 εκατομμύριο δολάρια στην επιτροπή ορκωμοσίας[2] του Μπάιντεν.

Το 2019, το Associated Press μετέδιδε ότι οι φαρμακευτικές εταιρείες Johnson & Johnson, Amgen, GlaxoSmithKline και Bristol Myers Squibb ήταν «μεταξύ πολλών εταιρικών συνεργατών και άλλων ομάδων που δουλεύουν σε project που προωθεί η Πρωτοβουλία Μπάιντεν για τον Καρκίνο», μια μη κερδοσκοπική οργάνωση που ίδρυσε μετά την θητεία του ως αντιπρόεδρος.

Οι μεγάλες φαρμακοβιομηχανίες έχουν ήδη ετοιμάσει την καμπάνια τους ενάντια στην αναστολή των πατεντών

Μετά την ανακοίνωση την κυβέρνησης Μπάιντεν για την άρση προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στα εμβόλια αυτήν την εβδομάδα, οι φαρμακευτικές εταιρείες που παράγουν εμβόλια και άλλα σχετικά με τον Covid-19 προϊόντα ήταν ήδη προετοιμασμένες για μάχη. Μόνο το πρώτο τρίμηνο του 2021, η φαρμακευτική βιομηχανία ξόδεψε 92 εκατομμύρια δολάρια για την άσκηση επιρροής σε επίπεδο ομοσπονδιακής κυβέρνησης, μεγάλο μέρος της οποίας αφορούσε την ενίσχυση των κανόνων πνευματικής ιδιοκτησίας.

Οι πιέσεις εντάθηκαν πρόσφατα με μια επιστολή του Ρεπουμπλικανού γερουσιαστή Thom Tillis προς την κυβέρνηση Μπάιντεν, στην οποία υποστηριζόταν ότι η άρση της προστασίας των πατεντών που ζήτησε η Ινδία και η Νότια Αφρική «θα επέτρεπε τη δημιουργία ολόκληρων βιομηχανιών σε αυτές τις χώρες που θα ανταγωνίζονται με αμερικανικές εταιρείες στην ανάπτυξη προηγμένων τεχνολογιών υγειονομικής περίθαλψης».

Κρίνοντας από τη στάση των ισχυρών ομάδων πίεσης της Ουάσινγκτον, η φαρμακευτική βιομηχανία είναι ενωμένη ενάντια σε οποιαδήποτε άρση της προστασίας της πατέντας των εμβολίων κατά του κοροναϊού. Ακόμη και εταιρείες που δεν παράγουν εμβόλια COVID πιθανώς φοβούνται ότι οποιαδήποτε παραίτηση θα μπορούσε να αποτελέσει προηγούμενο για την αποδυνάμωση των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας σε άλλα φάρμακα που σώζουν ζωές.

«Αυτή η αλλαγή στη μακροχρόνια αμερικανική πολιτική δεν θα σώσει ζωές», έγραψε η Αμερικανική Ένωση Ερευνητών και Παραγωγών Φαρμάκων (PhRMA), μία από τις μεγαλύτερες ομάδες πίεσης στην Ουάσινγκτον, με έσοδα 459 εκατομμυρίων δολαρίων το 2019. «Εκφεύγει επίσης από τα όρια της δηλωμένης πολιτικής του Προέδρου Μπάιντεν για την ανάπτυξη της εγχώριας υποδομής και τη δημιουργία θέσεων εργασίας, καθώς παραδίδει αμερικανικές καινοτομίες σε χώρες που θέλουν να υπονομεύσουν την ηγεσία μας στη βιοϊατρική έρευνα».

Ο Οργανισμός Καινοτομίας Βιοτεχνολογίας (BIO), μια ομάδα πίεσης που εκπροσωπεί τους κατασκευαστές των εμβολίων κατά του COVID Moderna, Pfizer και Johnson & Johnson, απέστειλε μια επιστολή που απειλούσε ότι η άρση των πατεντών από την κυβέρνηση Μπάιντεν «θα λειτουργήσει ως αντικίνητρο για τις εταιρείες να ανταποκριθούν στην επόμενη πανδημία».

Η φαρμακευτική βιομηχανία υποστηρίζει ότι οι εταιρείες αναπτύσσουν εξαιρετικά επικερδή φάρμακα από γενναιοδωρία.

“Δεν είναι αλήθεια ότι η αμερικανική κυβέρνηση εγγυάται τις κατασκευαστικές μας προσπάθειες”, δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Pfizer Albert Bourla κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης για τα κέρδη τον περασμένο μήνα. «Οι παραγγελίες που λάβαμε από την κυβέρνηση των ΗΠΑ επρόκειτο να παραδοθούν μόνο – και η κυβέρνηση των ΗΠΑ επρόκειτο να μας πληρώσει μόνο – εάν το εμβόλιο ήταν επιτυχές, εάν το εμβόλιο εγκρινόταν επιτυχώς και εάν ήταν επιτυχημένο στην κατασκευή του. Το ρίσκο ήταν όλο δικό μας».

Στην πραγματικότητα όμως τα περισσότερα από τα κορυφαία εμβόλια κατά του COVID που διανέμονται σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων εκείνων των εταιριών Pfizer, Moderna και Johnson & Johnson, στηρίζονται σε τεχνολογία που αναπτύχθηκε από επιστήμονες στο κρατικό Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας.

Οι εταιρείες επωφελήθηκαν επίσης από το πρόγραμμα Operation Warp Speed ​​της διακυβέρνησης Trump. Η Moderna και η Johnson & Johnson έλαβαν ομοσπονδιακή χρηματοδότηση για έρευνα και ανάπτυξη, ενώ η κυβέρνηση υποσχέθηκε να αγοράσει δόσεις της Pfizer αξίας περίπου 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων εάν αποδειχθούν αποτελεσματικές.

Τα παραπάνω δεδομένα, καθώς και οι μακροχρόνιοι δεσμοί του Λευκού Οίκου του Μπάιντεν με τη φαρμακευτική βιομηχανία είναι μέρος του παιχνιδιού που παίζεται όσο η κυβέρνηση διαμορφώνει τις λεπτομέρειες της πρότασης άρσης της προστασίας των πατεντών που έχει  δεσμευτεί να υποστηρίξει.

«Νομίζω ότι το πιο σημαντικό πράγμα είναι ότι η ανακοίνωση Μπάιντεν αλλάζει το πλαίσιο διαλόγου από το “Δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα, οι εταιρείες έχουν τον απόλυτο έλεγχο”. Ας θυμηθούμε λίγο τι έλεγε ο Μπιλ Γκέιτς – όλη αυτή η συζήτηση ήταν εκτός πλαισίου”, δήλωσε ο Love, της ΜΚΟ Knowledge Ecology International. Τώρα η συζήτηση κινείται κάπως στο επίπεδο του “Πρέπει να κάνουμε κάτι, ας μιλήσουμε για το τι πρέπει να γίνει, όχι για το τι δεν μπορούμε να κάνουμε”».

* Σχετικα με τους συγγραφείς

Ο David Sirota είναι γενικός συντάκτης στο Jacobin. Επιμελήθηκε το ενημερωτικό δελτίο Daily Poster και έχει υπηρετήσει ως ανώτερος σύμβουλος και λογογράφος στην προεδρική εκστρατεία του Bernie Sanders για το 2020.

Ο Walker Bragman είναι δημοσιογράφος και Διδάκτωρ Νομικής του οποίου το έργο έχει εκδοθεί στα έντυπα  Paste, Intercept, HuffPost, Independent, Salon, Truthout και Hill.

Ο Andrew Perez είναι συγγραφέας και ερευνητής που ζει στο Maine.

Πηγή: Jacobin

Μετάφραση: antapocrisis.gr

[1] ΣτΜ: Οι υποχρεωτικές άδειες (compulsory licensing) αποτελούν την εξαίρεση στο σύστημα των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, το οποίο κατά κανόνα παραχωρεί αποκλειστικό δικαίωμα εκμετάλλευσης στον δημιουργό. Το σύστημα υποχρεωτικών αδειών επιτρέπει σε τρίτους να χρησιμοποιούν προϊόντα διανοητικής ιδιοκτησίας για ορισμένες χρήσεις, που συνήθως εξυπηρετούν το δημόσιο συμφέρον, χωρίς να απαιτείται συναίνεση του δημιουργού και έναντι ορισμένης από το νόμο αμοιβής.

[2] ΣτΜ: Η Επιτροπή Ορκωμοσίας (Inaugural Committee) είναι μία μεικτή επιτροπή που συγκροτείται κάθε τέσσερα χρόνια από μέλη της Γερουσίας και της Βουλής των Αντιπροσώπων και καθορίζει ζητήματα σχετικά με την ορκωμοσία που νεοεκλεγέντος προέδρου των ΗΠΑ.

Το βασικό εμπόδιο στην αντιμετώπιση του Covid-19 είναι η ανισότητα

Έναν χρόνο και ένα μήνα μετά από εκείνον τον καταραμένο Μάρτιο, που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) κήρυξε πανδημία τον Covid-19, η ανθρωπότητα έχει πλέον στη διάθεσή της 13 εγκεκριμένα για επείγουσα χρήση εμβόλια. Η πανδημία, που μόλυνε 133 εκατομμύρια ανθρώπους και προκάλεσε 2,9 εκατομμύρια θανάτους, καθώς και πρωτοφανή οικονομική και κοινωνική ζημία, πυροδότησε έναν αγώνα για την ανάπτυξη θεραπειών ή/και εμβολίων για την αντιμετώπιση του ιού. Ποτέ πριν δεν είχαν αναπτυχθεί τόσο πολλά εμβόλια τόσο υψηλής αποτελεσματικότητας σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα για την αποτροπή μίας ιογενούς νόσου.

Παράλληλα με την επιτυχία στο πεδίο των εμβολίων, όμως, το 2020 έφερε και μία σμίκρυνση της παγκόσμιας οικονομίας κατά 3,4%, την μεγαλύτερη δηλαδή μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Λατινική Αμερική και η Καραϊβική υπέστησαν το δριμύτερο πλήγμα, με την ύφεση να αγγίζει το 7,4% και να οδηγεί στην αύξηση της φτώχειας κατά 12%.

Ακόμη κι έτσι, καθώς η διαδικασία των εμβολιασμών ξεκίνησε στα τέλη του 2020, το νέο έτος συνοδεύτηκε από την ελπίδα εξάλειψης της πανδημίας. Η ελπίδα όμως γρήγορα έδωσε την θέση της στην σκληρή πραγματικότητα της ανισότητας που συνεπάγεται η απουσία πρόσβασης στο εμβόλιο. Μόνο πέντε χώρες έχουν επιτυχή εμβολιαστικά προγράμματα: τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (με το 88% του πληθυσμού να έχει εμβολιαστεί), το Ισραήλ (με ποσοστό 61%), το Ηνωμένο Βασίλειο (με ποσοστό 46,5%), η Χιλή (με ποσοστό 36,7%) και οι ΗΠΑ (με ποσοστό 32,1%).

Πολλά κράτη, ιδίως στην Αφρική, δεν έχουν ακόμη αρχίσει την διαδικασία εμβολιασμών. Και στα περισσότερα κράτη που ξεκίνησαν, αυτή κυλάει με αργό ρυθμό. Αυτό ισχύει και για την Ευρωπαϊκή Ένωση, παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξασφάλισε προμήθειες εμβολίων για λογαριασμό των 27 κρατών-μελών μέσω μίας ομαδικής αγοράς που έγινε πολύ πριν την παραγωγή των εμβολίων, προκειμένου να διασφαλίσει καλύτερες τιμές. Ωστόσο, τα εργαστήρια της AstraZeneca, της Pfizer/BioNtech και της Johnson & Johnson δεν μπόρεσαν να τηρήσουν τις προσυμφωνηθείσες ημερομηνίες παράδοσης, την ώρα που πολλές από τις χώρες της Ε.Ε. απειλούνταν από το τρίτο κύμα της πανδημίας.

Η κατάσταση στην Λατινική Αμερική είναι ακόμα σοβαρότερη. Οι διαθέσιμες δόσεις επαρκούν για να εμβολιαστεί μόνο το 5% του πληθυσμού σε μια περίοδο υψηλών ποσοστών μετάδοσης του ιού και αυξανόμενης θνησιμότητας, που έχουν αναγκάσει πολλά κράτη της περιοχής να επιβάλλουν εκ νέου περιοριστικά μέτρα ενόψει της κατάρρευσης των υγειονομικών τους υπηρεσιών.

Η παγκόσμια παραγωγή εμβολίων είναι ανεπαρκής, αλλά ακόμη και αυτή συγκεντρώνεται στις ανεπτυγμένες χώρες, που έχουν αγοράσει 2 με 3 φορές περισσότερες δόσεις από όσες χρειάζονται για την κάλυψη του πληθυσμού τους, ακολουθώντας μία πρακτική που αποκαλείται πλέον «εμβολιαστικός εθνικισμός». Επιπροσθέτως, η αγορά των εμβολίων δεν συνεπάγεται απαραίτητα και διαθεσιμότητα εμβολίων, όπως φαίνεται άλλωστε στην περίπτωση της Ευρώπης, πράγμα που έχει ως αποτέλεσμα να αυξάνονται οι εντάσεις. Αυτές οι ανησυχητικές παραδοχές δεν έχουν κινητοποιήσει, ωστόσο, τις ανεπτυγμένες χώρες στην κατεύθυνση αναζήτησης μίας πραγματικής λύσης για την αύξηση της παραγωγής εμβολίων. Οι προωθούμενες προτάσεις για την αντιμετώπιση του Covid-19 –όλες σε βάση εθελοντικής συμμόρφωσης- είτε αντιμετώπισαν δυσκολίες στην εφαρμογή τους είτε απέτυχαν καθαρά.

Προτάσεις για την διασφάλιση της ισότητας στην μάχη κατά του Covid-19

  1. Μηχανισμός Παγκόσμιας Πρόσβασης στα Εμβόλια κατά του Covid-19

Στις 24 Απριλίου 2020 ανακοινώθηκε μία νέα πρωτοβουλία για την «Επιτάχυνση της Πρόσβασης στα Εργαλεία Αντιμετώπισης του Covid-19» (πρωτοβουλία ACT-A) που καλεί σε διεθνή συνεργασία για την επιτάχυνση της ανάπτυξης και της παραγωγής διαγνωστικών τεστ, θεραπειών και εμβολίων κατά του Covid-19 καθώς και σε διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης όλων σε αυτά. Ο στόχος είναι όλα τα κράτη, και ιδίως τα πιο φτωχά, να έχουν την ίδια πρόσβαση στα διαγνωστικά εργαλεία και σε οποιαδήποτε θεραπεία μπορεί να αναπτυχθεί.

Ο βασικότερος πυλώνας αυτής της πρωτοβουλίας είναι ο Μηχανισμός για την Παγκόσμια Πρόσβαση στα Εμβόλια κατά του Covid-19 (Covax), που αναζητά παγκόσμια χρηματοδότηση για να επιτύχει την ισότιμη διανομή των εμβολίων. Η πρωτοβουλία Covax, της οποίας ηγείται η Συμμαχία των Εμβολίων (Vaccine Alliance), με τη συμμετοχή του Ιδρύματος Bill και Melinda Gates, του Συνασπισμού για τις Καινοτομίες στην Επιδημιολογική Ετοιμότητα (CEPI) και του Π.Ο.Υ, δημιουργήθηκε για να συντονίσει σε διεθνές επίπεδο τις παραγγελίες εμβολίων, με στόχο να διασφαλίσει ότι οι φτωχότερες χώρες δεν θα μείνουν πίσω στον αγώνα για την ανοσοποίηση ποσοστού 20% του πληθυσμού των κρατών με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα. Η επιτυχία αυτής της πρωτοβουλίας εξαρτάται προφανώς από την παράδοση των δόσεων των εμβολίων αλλά και από την χρηματοδότηση που θα συγκεντρωθεί εξαρχής για την αγορά τους.

Προς το παρόν 190 χώρες συμμετέχουν στην πρωτοβουλία Covax και 90 εξ αυτών έχουν χρηματοδοτήσει την παραγωγή μιας παρτίδας εμβολίων, πράγμα που φαινόταν αρχικά αρκετά ελπιδοφόρο. Αρχικά, οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στην πρωτοβουλία. Η θέση των ΗΠΑ υπό την διακυβέρνηση του Trump, όπως διατυπώθηκε από τον εκπρόσωπο του Λευκού Οίκου Judd Deere τον Σεπτέμβριο του 2020, ήταν ότι «δεν πρόκειται να περιοριστούμε από διεθνείς οργανισμούς υπό την επιρροή του διεφθαρμένου Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της Κίνας».

Ωστόσο, στις 8 Οκτωβρίου 2020, η Κίνα επέλεξε να ενταχθεί τελικά στην πρωτοβουλία, σε μια περίοδο μάλιστα που διέθετε 3 υπό ανάπτυξη εμβόλια στην 3η φάση κλινικών δοκιμών. Οι όροι της συμμετοχής της δεν είναι ξεκάθαροι, πάντως η εκπρόσωπος του κινεζικού ΥΠΕΞ Hua Chunying χαρακτήρισε την πρωτοβουλία ως ένα σημαντικό βήμα στην κατεύθυνση της διασφάλισης της ισότιμης διανομής των εμβολίων, ειδικά στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Έπειτα, στις 21 Ιανουαρίου 2021, μία ημέρα μετά την ανάληψη της προεδρίας από τον Joe Biden, η κυβέρνηση των ΗΠΑ εντάχθηκε στον μηχανισμό της πρωτοβουλίας Covax. Μετά από αυτήν τη μεταστροφή, ακολούθησε στις 23 Μαρτίου αίτημα του Ρωσικού Ταμείου Άμεσων Επενδύσεων να συμμετάσχει στην πρωτουβουλία Covax, υπό τον όρο ότι θα έδινε προτεραιότητα στην απευθείας διάθεση του εμβολίου που το ίδιο χρηματοδοτεί, του Sputnik V, που είναι το εμβόλιο με τις περισσότερες εγκρίσεις παγκοσμίως.

Παρά τις καλές προθέσεις, ο μηχανισμός της πρωτοβουλίας Covax είναι κατώτερος των προσδοκιών. Το πρόβλημα δεν έγκειται, σύμφωνα με τον Υπουργό Εξωτερικών του Μεξικού, Marcelo Ebrard, στην χρηματοδότηση της αγοράς των εμβολίων αλλά στην ίδια την έλλειψή τους και στην σώρευσή τους από τις ανεπτυγμένες χώρες. Μιλώντας εκ μέρους όλων των χωρών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής ενώπιον του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ στις 17 Φεβρουαρίου, ο Ebrard παρότρυνε τις ανεπτυγμένες χώρες να αποφύγουν την σώρευση εμβολίων για λογαριασμό τους και να επιταχύνουν την παράδοσή τους στον μηχανισμό της πρωτοβουλίας Covax. «Η πρωτοβουλία Covax είναι μέχρι στιγμής ανεπαρκής», είπε. «Το σενάριο που θέλαμε να αποφύγουμε έχει δυστυχώς γίνει πραγματικότητα. Μέχρι σήμερα τα εμβόλια δεν διανέμονται διά μέσου αυτού του διεθνούς μηχανισμού».

  1. Ένα αποθετήριο τεχνογνωσίας για τον Covid-19

Στις 29 Μαϊου 2020 ο γενικός διευθυντής του Π.Ο.Υ. Tedros Adhanom Ghebreyesus και ο πρόεδρος της Κόστα Ρίκα Carlos Alvarado εγκαινίασαν από κοινού το εγχείρημα της δημιουργίας μιας τράπεζας δεδομένων ανοικτής πρόσβασης σχετικά με τον Covid-19. Ο μηχανισμός αυτός -γνωστός με το όνομα C-TAP (από τα αρχικά του “ Covid-19 Technology Access Pool”)-, επιτρέπει την συγκεντροποίηση και την διαρκή επικαιροποίηση του συνόλου της διαθέσιμης γνώσης για την πρόληψη, τη διάγνωση και την αντιμετώπιση της νόσου.

Το παραπάνω σχέδιο συνεπάγεται εμμέσως την προσωρινή και οικειοθελή αναστολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας επί του υλικού που σχετίζεται με την πρόληψη και την θεραπεία του Covid-19. Στηρίζεται στην αντίληψη ότι «τα εμβόλια, τα τεστ, τα διαγνωστικά υλικά και άλλα βασικά για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού εργαλεία θα πρέπει να είναι καθολικά προσβάσιμα ως παγκόσμια δημόσια αγαθά».

Οι δύο ηγέτες δημοσίευσαν ένα κοινό «Κάλεσμα Αλληλεγγύης» στο οποίο ζητούσαν από τα κράτη-μέλη του Π.Ο.Υ, τις επιμέρους κυβερνήσεις, τους ερευνητές, τα ερευνητικά και αναπτυξιακά ταμεία και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών να συνταχθούν πίσω από αυτήν την πρωτοβουλία. Μεταξύ όσων αγνόησαν το κάλεσμα ήταν και η Διεθνής Ομοσπονδία Φαρμακευτικών Βιομηχανιών και Εταιριών (IFPMA), που αντιτάχθηκε σφόδρα στο παραπάνω σχέδιο, παρά το γεγονός ότι πολλά από τα μέλη της λαμβάνουν δημόσια χρηματοδότηση ή προκαταβολές πληρωμών από τις κυβερνήσεις των πλούσιων χωρών για την έρευνά τους.

Λίγες μόνο ώρες αφότου ο Tedros και ο Alvarado απηύθυναν κάλεσμα διεθνούς αλληλεγγύης, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump απέσυρε την συμμετοχή της χώρας του από τον Π.Ο.Υ, κίνηση για την οποία υπέστη δριμεία κριτική από την διεθνή κοινότητα, ιδίως από τους συμμάχους των ΗΠΑ στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Εντός ή εκτός του Π.Ο.Υ, ο Trump ήταν αντίθετος στο σχέδιο C-TAP, το οποίο χαρακτήριζε ως αντικίνητρο για την καινοτομία.

Η απόρριψη της παραπάνω πρότασης και οι δυσκολίες που απειλούσαν τον μηχανισμό της πρωτοβουλίας Covax οδήγησαν τον εκπρόσωπο της Νοτίου Αφρικής στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ), Mustaqeem da Gama, να εκφράσει τις αμφιβολίες του σχετικά με το κατά πόσο οι φτωχές χώρες μπορούν να αξιοποιήσουν στο μέγιστο τις δυνατότητές τους όσο συνεχίζουν να εξαρτώνται από την καλή θέληση των πλουσίων χωρών. «Η φιλανθρωπία είναι καλή μέχρι ενός σημείου, αλλά εάν θέλουμε να δημιουργήσουμε υποδομές που θα υπερβαίνουν τις ανάγκες της παρούσας πανδημίας (…) θα πρέπει να επενδύσουμε πόρους τοπικά, στην μεταφορά τεχνολογίας και στην δυνατότητα οικοδόμησης υποδομών», δήλωσε. Ο Brajendra Navnit, επιτετραμμένος της Ινδίας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, εξέφρασε με παρόμοια φρασεολογία την πεποίθησή του ότι πρωτοβουλίες όπως η ACT-A και η Covax πολύ απλά δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση των σύγχρονων προκλήσεων.

  1. Προσωρινή αναστολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου

Μια πιο θαρραλέα πρόταση κατατέθηκε από την Ινδία και την Νότιο Αφρική στο Συμβούλιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου για την εποπτεία της «Συμφωνίας σχετικά με τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας στον τομέα του εμπορίου» (Συμφωνία TRIPS) τον Οκτώβριο του 2020 και ζητούσε την προσωρινή αναστολή όλων των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας που σχετίζονται με την θεραπεία και την πρόληψη του  Covid-19 μέχρις ότου υπάρξει μία διευθέτηση που θα επιτρέψει την διανομή του εμβολίου στο σύνολο του παγκόσμιου πληθυσμού. Παρά το γεγονός ότι η συμφωνία TRIPS προβλέπει ήδη μερικές εύλογες εξαιρέσεις, όπως για παράδειγμα ότι για λόγους δημοσίου συμφέροντος ένα κράτος μπορεί να απαιτήσει από τον κάτοχο μίας πατέντας να εξουσιοδοτήσει ένα τρίτο μέρος ώστε να παράξει ένα φάρμακο ή ένα εμβόλιο, η σχετική διαδικασία είναι σύνθετη και δυσκίνητη. Η πρόταση που κατατέθηκε υποστηρίζει ότι ο μοναδικός τρόπος να ικανοποιήσουμε την παγκόσμια ζήτηση για δόσεις του εμβολίου είναι να διευκολύνουμε τις χώρες που μπορούν να παράξουν φαρμακευτικά αγαθά τόσο για εσωτερική κατανάλωση όσο και για εξαγωγές να αποκτήσουν την σχετική τεχνογνωσία, χωρίς να υποστούν κυρώσεις από τον Π.Ο.Ε. για την παραβίαση των κανόνων περί διανοητικής ιδιοκτησίας. Η παραπάνω πρόταση δίνει έμφαση στην ανάπτυξη μίας ταχείας διαδικασίας με σκοπό όχι μόνο την αποφυγή των μη αναγκαίων θανάτων και των νέων lockdown αλλά και το σταμάτημα των νέων μεταλλάξεων του κορωνοϊού.

Αυτή η πρόταση αναστολής των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας συζητήθηκε τελευταία φορά στις 10 και 11 Μαρτίου. Την υποστηρίζουν πάνω από 100 από τα συνολικά 164 κράτη-μέλη του Π.Ο.Ε. και τουλάχιστον 350 μη κυβερνητικές οργανώσεις, περιλαμβανομένων των Γιατρών Χωρίς Σύνορα και της Διεθνούς Αμνηστίας, καθώς επίσης μεμονωμένα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του αμερικανικού Κονγκρέσου. Στην πρόταση αυτή αντιτίθενται, ωστόσο, οι χώρες όπου έχουν την έδρα τους οι ισχυρές φαρμακοβιομηχανίες, όπως για παράδειγμα οι ΗΠΑ[1], η Ιαπωνία, η Ευρωπαϊκή Ένωση, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ελβετία και ο Καναδάς. Η ενίσχυση της παραγωγής εμβολίων που επιδιώκει αυτή η πρωτοβουλία θα μείωνε τις τιμές τους και θα περιόριζε την δυνατότητα των φαρμακευτικών εταιριών να επιβάλλουν όρους στις κυβερνήσεις, όπως κάνουν σήμερα. Υπογράφουν συμφωνίες με ρήτρες  εχεμύθειας που αποσιωπούν τις τιμές των δόσεων, τις ημερομηνίες παράδοσης και τις εγγυήσεις που θέτουν ως προαπαιτούμενα οι πωλητές και τις οποίες οι κυβερνήσεις αναγκάζονται να αποδεχθούν, με δεδομένη την κατάρρευση των συστημάτων υγείας και την πρωτοφανή οικονομική κρίση.

Η παραπάνω πρόταση έχει την στήριξη της Ένωσης Αφρικανικών Κρατών, μιας διακρατικής οργάνωσης συνεργασίας και συντονισμού πολιτικών που συσπειρώνει 56 χώρες της αφρικανικής ηπείρου. Στις 22 του περασμένου Φλεβάρη η Ένωση εξέδωσε δελτίο τύπου με το οποίο δήλωνε την υποστήριξή της προς την πρόταση που κατέθεσαν η Ινδία και η Νότιος Αφρική στον Π.Ο.Ε. για την προσωρινή αναστολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, χαρακτηρίζοντας την ως τον πιο αποτελεσματικό τρόπο για την αντιμετώπιση της «τεχνητής έλλειψης» που προκαλείται από «τον εμβολιαστικό εθνικισμό και τους μηχανισμούς της αγοράς». Επιπρόσθετα, υιοθέτησε την δήλωση του Διευθυντή του Π.Ο.Υ, Tendros, ότι «το να αφήνουμε ανεμβολίαστη την πλειοψηφία του παγκόσμιου πληθυσμού όχι μόνο προκαλεί μη αναγκαία ασθένεια και θάνατο, καθώς και παράταση των υφιστάμενων περιοριστικών μέτρων, αλλά θα οδηγήσει και στην ανάπτυξη νέων μεταλλάξεων του ιού όσο αυτός συνεχίζει να μεταδίδεται σε απροστάτευτους πληθυσμούς». Όπως επισημαίνει ο Δρ. Tendros, αυτές οι μεταλλάξεις είναι πιθανό να μην μπορούν να ελεγχθούν από τα διαθέσιμα εμβόλια. Επαναλαμβάνοντας το κάλεσμά του προς τις ανεπτυγμένες χώρες να στηρίξουν την πρόταση Ινδίας και Νοτίου Αφρικής, δήλωσε «Αν όχι τώρα, πότε;».

Η εμβολιαστική διπλωματία Κίνας και Ρωσίας

          Καμία χώρα της Λατινικής Αμερικής δεν έχει καν προσεγγίσει το επίπεδο επιτυχίας του εμβολιαστικού προγράμματος της Χιλής. Μέχρι τις 5 Απριλίου, το 36% του πληθυσμού της χώρας έχει εμβολιαστεί με τουλάχιστον 1 δόση του εμβολίου και 20,1% έχει εμβολιαστεί πλήρως. Περίπου το 90% του εμβολιαστικού προγράμματος υλοποιήθηκε με το εμβόλιο της κινεζικής εταιρίας Sinovac, για το οποίο οι κλινικές δοκιμές είχαν γίνει στην ίδια την Χιλή, σε συνεργασία με το Καθολικό Πανεπιστήμιο της Χιλής. Επιπλέον, στα τέλη Μαρτίου ο πρόεδρος της χώρας αποκάλυψε την σύναψη μίας συμφωνίας για την παροχή 2 εκατομμυρίων δόσεων του μονοδοσικού εμβολίου της κινεζικής εταιρίας CanSino Biologics.

Η Sinovac σύναψε επίσης μίας συμφωνία μεταφοράς τεχνολογίας με την Βραζιλία και συμμετέχει στην παραγωγή του εμβολίου από κοινού με το Ινστιτούτο Butantan του Σάο Πάολο. Η προμήθεια κινεζικών εμβολίων οδήγησε την κυβέρνηση της Βραζιλίας στην απόφαση να επιτρέψει στην κινεζική εταιρία Huawei να συμμετάσχει στο διαγωνισμό για την εγκατάσταση της τεχνολογίας 5G στη χώρα, ενώ είχε προηγουμένως αποκλειστεί λόγω της πίεσης που ασκούσε η κυβέρνηση των ΗΠΑ.

Όσον αφορά τα ρωσικά εμβόλια, έγινε γνωστό στα μέσα Μαρτίου μέσω μίας έκθεσης του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικών Υποθέσεων των ΗΠΑ ότι η διακυβέρνηση Trump είχε αποτρέψει το 2020 την Βραζιλία από την αποδοχή του ρωσικού εμβολίου  Sputnik V και είχε προσφέρει στον Παναμά τεχνική αρωγή με αντάλλαγμα την απόρριψη των κουβανέζικων φαρμάκων, με τις παραπάνω ενέργειες να στοχεύουν στην ελαχιστοποίηση της απειλής των «κακοπροαίρετων χωρών». Λίγες μέρες μετά την παραπάνω αποκάλυψη, το Υπουργείο Υγείας της Βραζιλίας δήλωσε ότι προχώρησε στην σύναψη συμφωνίας αγοράς 10 εκατομμυρίων δόσεων του εν λόγω εμβολίου, παρά το γεγονός ότι η έγκρισή του για επείγουσα χρήση ήταν ακόμη υπό αξιολόγηση.

Η Αργεντινή και το Περού διεξήγαγαν κλινικές δοκιμές των εμβολίων της εταιρίας Sinopharm και αμφότερες έχουν παραλάβει από 1 εκατομμύριο δόσεις, που αποτελούν μέρος μίας ευρύτερης συμφωνίας για την παράδοση 30 και 38 εκατομμυρίων δόσεων αντίστοιχα. Η Αργεντινή παρέλαβε επίσης εμβόλια Sputnik V της ρωσικής Gamaleya καθώς και εμβόλια Covidshield του ινδικού Ινστιτούτου Serum, εμβόλια της Οξφόρδης/ AstraZeneca και της κινεζικής CanSino Biologics. Τα εμβόλια του Περού προέρχονται από την Pfizer και την Sinopharm.

Το Μεξικό υποστηρίζει ότι τα αμερικανικά εργαστήρια παραγωγής δεν έχουν ανταποκριθεί στις συμφωνημένες παραδόσεις δόσεων. Δεδομένου του προβλήματος, ο Μεξικανός Πρόεδρος Andrés Manuel López Obrador σχεδίαζε να ζητήσει από τον αμερικανό ομόλογό του, Joe Biden, στην προγραμματισμένη τους τηλεδιάσκεψη την 1η Μαρτίου, να μοιραστούν οι ΗΠΑ με το Μεξικό το πλεόνασμα εμβολίων που βρίσκεται αποθηκευμένο στη χώρα. Ωστόσο, πριν καλά-καλά αρχίσει η συνάντηση, αποκλείστηκε κάθε πιθανότητα να μοιραστούν οι ΗΠΑ το απόθεμά τους με τον νότιο γείτονά τους ή οποιαδήποτε άλλη χώρα, τουλάχιστον σε αυτήν τη φάση.

Λίγες μέρες αργότερα η κυβέρνηση του Μεξικού ανακοίνωσε την αγορά 10 εκατομμυρίων δόσεων από την Sinovac και 12 εκατομμυρίων δόσεων από την Sinopharm. Επιπρόσθετα, σύναψε συμφωνία με την εταιρία CanSino Biologics για να αναλάβει την συσκευασία των εμβολίων που παράγει η εταιρία, με αποτέλεσμα το Μεξικό να γίνει η πρώτη χώρα στην περιοχή που ενέκρινε το συγκεκριμένο εμβόλιο και η δεύτερη χώρα στον πλανήτη, μετά την Κίνα, που αναλαμβάνει την συσκευασία του στο εργοστάσιο της Drugmex, στο Querétaro. Η μονάδα στο Querétaro έχει την δυνατότητα να παράγει έως 85 εκατομμύρια δόσεις ετησίως και για όσο διαρκεί η παρούσα υγειονομική κρίση θα επικεντρωθεί αποκλειστικά στην συσκευασία του εν λόγω, μονοδοσικού εμβολίου. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι, με δεδομένες τις προβληματικές συνθήκες στα σύνορα Μεξικού και ΗΠΑ, η κυβέρνηση των ΗΠΑ έστειλε 2,5 εκατομμύρια δόσεις του εμβολίου της AstraZeneca στο Μεξικό.

Με εξαίρεση την Κόστα Ρίκα, το Ελ Σαλβαδόρ, τον Παναμά και την Κούβα –που δεν έχουν μέχρι στιγμής εγκρίνει κανένα εμβόλιο- όλες οι λατινοαμερικανικές χώρες έχουν εγκρίνει την χρήση του ρωσικού εμβολίου Sputnik V, που παράγεται από την εταιρία Gamaleya, ή ένα εκ των τεσσάρων κινεζικών εμβολίων που παράγονται από τις CanSino, Sinopharm και Sinovac. Η κυβέρνηση της Κούβας επέλεξε να μην μπει σε έναν πόλεμο για τις αγορές εμβολίων και να επενδύσει στην ανάπτυξη ενός εγχώριου προϊόντος. Είναι η μόνη λατινοαμερικανική χώρα που έχει τρία εμβόλια υπό δοκιμή, με δύο να παράγονται από το Ινστιτούτο Εμβολίων Finlay και το τρίτο από το Κέντρο Γενετικής Μηχανικής και Βιοτεχνολογίας, το οποίο βρίσκεται ήδη στην φάση 3 των δοκιμών.

Τα κινεζικά και ρωσικά εμβόλια προσφέρονται επίσης στην Αφρική, την Ασία, ακόμη και στην Ευρώπη, όπου κάποιες χώρες έχουν αποστασιοποιηθεί από την στρατηγική κοινών αγορών την Ευρωπαϊκής Επιτροπής και προτιμούν να αγοράζουν τα δικά τους εμβόλια από τις δύο αυτές χώρες.

Αυτή η αυξανόμενη παρουσία της Κίνας και της Ρωσίας στην ευρωπαϊκή αγορά εμβολίων είναι ορατή στην απόφαση μερικών χωρών (Ουγγαρία, Σερβία και Λευκορωσία) να επιλέξουν το εμβόλιο της Sinopharm ή να εγκρίνουν την χρήση του εμβολίου Sputnik V (σε αυτήν την περίπτωση ανήκουν η Βόρεια Μακεδονία, η Σλοβακία, η Τσεχία, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη και η Ουγγαρία). Πρόσφατα η ιταλοελβετική φαρμακευτική εταιρία Adienne Pharma & Biotech και το Ρωσικό Ταμείο Άμεσων Επενδύσεων, που έχει την πατέντα, σύναψαν συμφωνία για την παραγωγή του Sputnik V στην Ιταλία.

Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, που εμβολιάζουν τον πληθυσμό τους με ιλιγγιώδεις ρυθμούς, η Κίνα, η Ρωσία, ακόμη και η Ινδία προωθούν την πώληση των εμβολίων τους, καθώς και την δωρεά τους σε χώρες ανά τον κόσμο. Μια παρενέργεια της παραπάνω προσέγγισης είναι ότι αυτές οι χώρες έχουν χαμηλά ποσοστά εμβολιασμού του δικού τους πληθυσμού. Η Κίνα ίσως να έχει την πολυτέλεια για κάτι τέτοιο, εφόσον ελέγχει την πανδημία σε τοπικό επίπεδο, όμως η Ρωσία, που έχει εμβολιάσει μόνο το 5% του πληθυσμού της, δεν έχει καταφέρει να ρίξει τον ημερήσιο αριθμό νεκρών κάτω από τους 400. Και η δραστική αύξηση των μολύνσεων και των θανάτων στην Ινδία κατά τη διάρκεια του Μαρτίου έχει οδηγήσει σε καθυστερήσεις στην παράδοση των εμβολίων της στον μηχανισμό Covax.

Όπως επεσήμανε ο διευθυντής του Π.Ο.Υ. Δρ. Tendros, «αν μία χώρα στον πλανήτη έχει συνεισφέρει περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη με το να μοιράζεται τα εμβόλιά της, αυτή είναι η Ινδία». Είναι όμως κατανοητό, όπως λέει, ότι σε μια περίοδο αύξησης των κρουσμάτων, η ασιατική χώρα θα πρέπει να χρησιμοποιήσει περισσότερες δόσεις του εμβολίου στο εσωτερικό της. Μία αντίστοιχη κατάσταση διαφαίνεται και στην περίπτωση του αποθέματος δραστικών ουσιών που επρόκειτο να σταλούν από τα εργαστήρια της κινεζικής Sinovac στο Ινστιτούτο Butantan της Βραζιλίας για την παρασκευή του εμβολίου CoronaVac στη χώρα. Η κινεζική κυβέρνηση αποφάσισε να εμβολιάσει μαζικά τον κινεζικό πληθυσμό που ζει κοντά στα σύνορα με την Ινδία εξαιτίας των αυξανόμενων κρουσμάτων στην τελευταία. Αυτό περιόρισε φυσικά την δυνατότητά της να στέλνει φαρμακευτικό υλικό στη Βραζιλία.

Η Βραζιλία, από την μεριά της, με τους 4000 θανάτους από Covid-19 ημερησίως έχει χάσει τον έλεγχο της πανδημίας, την οποία ο αρνητής πρόεδρός της Jair Bolsonaro υποτιμά συστηματικά. Κατ’ αποτέλεσμα, η Βραζιλία αποτελεί μια διαρκώς αυξανόμενη απειλή για ολόκληρη την ήπειρο της Λατινικής Αμερικής. Ο Π.Ο.Υ. εξέδωσε ένα δελτίο τύπου που καταλήγει στο συμπέρασμα πως η ξαφνική αύξηση της ζήτησης έχει δημιουργήσει έλλειψη σε προμήθειες όπως τα γυάλινα φιαλίδια, τα πλαστικά φίλτρα και βασικές πρώτες ύλες, με αποτέλεσμα να περιορίζεται η παραγωγή εμβολίων και να διακινδυνεύεται η διαθεσιμότητα των άσχετων με τον Covid εμβολιαστικών σχημάτων που τυπικά χορηγούνται στα παιδιά. Ο εκπρόσωπος του Π.Ο.Υ. επανέλαβε ότι οποιαδήποτε λύση αντιμετώπισης της πανδημίας θα πρέπει να είναι παγκόσμια.

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Antonio Gutierres χρησιμοποίησε αντίστοιχη φρασεολογία για να ασκήσει κριτική στην υπερβολική σώρευση δόσεων εμβολίων από τις ανεπτυγμένες χώρες. Ο Gutierres ενώθηκε με όλους τους ηγέτες ανά το κόσμο που εν χορώ ζητούν τον διαμοιρασμό των εμβολίων. Το μήνυμά του είναι ότι η ανθρωπότητα έχει την ικανότητα να παράξει τα όπλα που απαιτούνται για να υπερνικήσει την πανδημία, μόνον όμως αν δράσει συνεργατικά και με κοινό σκοπό.

Η τάση, όμως, των κρατών της Δύσης να προστατεύσουν τα εξωφρενικά κέρδη των μεγάλων φαρμακοβιομηχανιών εμποδίζει κάθε συνεργατική απάντηση στην πανδημία. Άλλα κράτη που παράγουν εμβόλια, όπως η Κίνα, η Ρωσία και η Ινδία θεωρούν τα προϊόντα τους ως «παγκόσμια δημόσια αγαθά», διευκολύνουν την πρόσβαση σε αυτά όσο περισσότερο μπορούν και τα χρησιμοποιούν για να ασκήσουν επιρροή στην γεωπολιτική σκακιέρα. Κατά ειρωνικό ίσως τρόπο, το πλαίσιο στρατηγικής για το Δυτικό Ημισφαίριο που εγκρίθηκε από το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας των ΗΠΑ τον περασμένο Αύγουστο, επί διακυβέρνησης Trump, το οποίο έθετε ως στόχο τον περιορισμό την επιρροής της Κίνας και της Ρωσίας στην περιοχή, δεν εξυπηρετείται από την μέχρι σήμερα εμβολιαστική πολιτική των ΗΠΑ που συμπυκνώνεται στο «ο καθένας για τον ευατό του» αντί να προτάσσει μια δίκαιη κατανομή. Αντιθέτως, οδήγησε την Λατινική Αμερική στην αγκαλιά αυτών των υποτιθέμενων «κακοηθών» χωρών.

Πηγή: Americas Program

Μετάφραση: antapocrisis.gr

[1] Οι ΗΠΑ δια της εκπροσώπου τους στον ΠΟΕ τάχθηκαν τελικά υπέρ της άρσης των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας σχετικά με τα εμβόλια Covid

Πότε έγινε ο Μπάιντεν κομμουνιστής;

Η πρόταση της εκπροσώπου των ΗΠΑ στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου για άρση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας για τα εμβόλια κατά του Covid, παρά το γεγονός ότι χαιρετίστηκε με ενθουσιασμό από πολλές πλευρές, απέχει πολύ από το να λύσει πραγματικά το πρόβλημα που δημιουργούν οι πατέντες σε εμβόλια και φάρμακα. Η διαδικασία συζήτησης με στόχο την ομοφωνία σε έναν διεθνή οργανισμό είναι μακροχρόνια, οι πατέντες κατοχυρώνονται σε εθνικό επίπεδο (και για την Ευρώπη σε επίπεδο Ε.Ε.) και ήδη η πρώτη άρνηση ήρθε από τη Γερμανία διά στόματος Μέρκελ.

Οι χαμηλής ποιότητας και αμφιβόλου αντιληπτικής ικανότητας φιλελεύθεροι στην Ελλάδα λογικά θα στοιχηθούν με κραυγές τύπου «βάστα Μέρκελ», καθώς ο Μητσοτάκης εκτέθηκε μεγαλοπρεπώς σε ανύποπτο χρόνο, μιλώντας απαξιωτικά και χυδαία για το αίτημα της άρσης της πατέντας. Το ότι οι νεοφιλελεύθεροι πολιτικοί μιλούν λιγότερο ως εκπρόσωποι της κοινωνίας και περισσότερο ως ξεφωνημένοι εκπρόσωποι των εταιρειών, δεν πρέπει ωστόσο να μας κάνει να μεταφράζουμε αυτόματα τις επιθυμίες μας σε πραγματικότητα.

Κι αυτό, γιατί μια πρόταση ελεγχόμενης κατάργησης της πατέντας για τα εμβόλια Covid από την ύπατη εκπρόσωπο των ΗΠΑ στον ΠΟΕ απέχει παρασάγγας από την επίλυση του ζητήματος στο ομοσπονδιακό επίπεδο των ΗΠΑ, εκεί όπου η νομοθεσία για τα πνευματικά δικαιώματα έχει γραφεί από τις ίδιες τις εταιρείες με σκληρό, επίμονο και πανάκριβο λόμπινγκ πολλών δεκαετιών, και δύσκολα θα αλλάξει. Ο Μπάιντεν δεν έγινε κομμουνιστής, έστω και αν τα ελληνικά ΜΜΕ ετοιμάζονται να τον καταγγείλουν ως τέτοιον.

Στην πραγματικότητα η κίνηση των ΗΠΑ να θέσουν στο τραπέζι την άρση των περιορισμών παραγωγής εμβολίων λόγω πνευματικών δικαιωμάτων, έστω και στο επίπεδο της επιτρόπου Katherine Tai, έχει τρείς πλευρές:

Πρώτον την επιδίωξη επαναφοράς των ΗΠΑ σε πρωταγωνιστικό ρόλο στις διεθνείς εξελίξεις, μετά την υποχώρηση, την αναδίπλωση και την ανυποληψία της περιόδου Τραμπ. Το να τεθεί η αμερικανική υπερδύναμη στην εμπροσθοφυλακή των δυνάμεων που αναζητούν λύση σε ένα παγκόσμιο πρόβλημα, φαίνεται να επιλέγεται από τη διακυβέρνηση Μπάιντεν ως μορφή επαναφοράς των ΗΠΑ στην παγκόσμια ηγεμονία. Συνολικά τα έργα και οι ημέρες της διακυβέρνησης Μπάιντεν, δείχνουν ότι το πολιτικό και οικονομικό κατεστημένο των ΗΠΑ έλαβε το μάθημά του από την παραφωνία του Τραμπ και οχυρώνεται αναλόγως για να αποφευχθούν μελλοντικά παραστρατήματα.

Δεύτερον, την αναγνώριση ότι πανδημικές εξάρσεις (όπως αυτή στην Ινδία) και οι εκατόμβες θυμάτων που προκαλούν, δεν πρόκειται να αντιμετωπιστούν με τους σημερινούς ρυθμούς εμβολιασμών ανά τον κόσμο. Οι χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου υπολείπονται κατά πολύ της εμβολιαστικής κάλυψης που αρχίζει και επιτυγχάνει ο αναπτυγμένος κόσμος του βόρειου και δυτικού ημισφαιρίου. Ο πληθυσμός τους θα ξεκινήσει να κάνει το εμβόλιο μετά τα μέσα του 2022, ενώ παράλληλα καμιά χώρα δεν έχει την θηριώδη κρατική μηχανή (και λογική) της Κίνας ώστε να μπορεί να περιορίζει την εξάπλωση του ιού εν τη γενέσει του. Το εμβόλιο, στην πράξη, είναι ο μόνος τρόπος να προληφθούν θάνατοι εκατομμυρίων στην Αφρική και στην Ασία. Ειδικά θα χρειαστεί εμβόλιο mRNA που μπορεί να αντιμετωπίσει -σε νέες του εκδόσεις- τυχόν νέες και πιο επικίνδυνες μεταλλάξεις. Η Ινδία είναι σήμα κινδύνου για όλη την ανθρωπότητα, επομένως τα ιερά και τα όσια της παραγωγής με αποκλειστική βάση το κέρδος, μπορούν ίσως, ελεγχόμενα και περιορισμένα, να αμφισβητηθούν. Υπάρχει και η παραγωγή για το κοινό καλό, έστω και αν αυτή έχει πεταχθεί εδώ και δεκαετίες στο πυρ το εξώτερον.

Τρίτον, οι ΗΠΑ επιχειρούν να προλάβουν κυρίως τη Ρωσία αλλά και την Κίνα που κάνουν ήδη εξωτερική πολιτική με την υγειονομική βοήθεια σε τρίτες χώρες. Το ρωσικό εμβόλιο δίνεται προς παρασκευή σε τρίτες, εκτός Ρωσίας χώρες, και το ίδιο αναμένεται να συμβεί με το Κινεζικό. Στη μάχη αυτή, οι ΗΠΑ δεν θέλουν να εμφανιστούν ως κυνικοί θεματοφύλακες των κερδών των μεγάλων φαρμακευτικών εταιρειών, έστω και αν τρίζουν τα κόκκαλα του Ρήγκαν και της Θάτσερ.

Φυσικά το αν και το πώς ακριβώς θα προχωρήσει η πρόταση των ΗΠΑ είναι ένα θέμα ανοικτό. Μπορεί να μην προχωρήσει στην πράξη, μπορεί να εκφυλιστεί σε διακανονισμό φθηνότερης τιμής από τις Pfizer και Moderna προς τον Τρίτο Κόσμο, μπορεί να γίνει μαζική πληρωμή mRNA εμβολίων από τις χώρες της Δύσης προς τις φτωχότερες χώρες της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής, ή μπορεί να υπάρξει μια περιορισμένη αποκέντρωση της παραγωγής, με ελεγχόμενους όρους, στις χώρες που έχουν (ή διατείνονται ότι έχουν) τη δυνατότητα για κάτι τέτοιο (πχ. Ινδία ή Νότια Αφρική). Προς το παρόν, ας αρκεστούμε στο ότι η πρόταση Μπάιντεν αναγνωρίζει μεγαλοπρεπώς το διαφαινόμενο αδιέξοδο στον τρόπο που λειτουργούν τα πράγματα.

Η κατάργηση των πατεντών για τα εμβόλια, παρά το γεγονός ότι είναι ζήτημα ζωής και θανάτου για εκατομμύρια ανθρώπους, προσκρούει στη γενική αρχή του κέρδους και στη βαθιά θεμελιωμένη στον μετα-κομμουνιστικό κόσμο αντίληψη ότι μόνο ο ιδιωτικός τομέας, υπό την προσδοκία κερδών για τους μετόχους του, μπορεί να προχωρήσει αποτελεσματικά την επιστημονική έρευνα. Στην πραγματικότητα βέβαια, αυτή η αντίληψη δεν είναι τίποτα άλλο παρά δοξασία, καθώς οι ιδιωτικές πολυεθνικές χρησιμοποιούν προηγούμενη γνώση, άφθονους πόρους και ζεστό χρήμα του δημοσίου και της κοινωνίας. Ειδικά η τεχνολογία mRNA έχει πίσω της δεκαετίες ολόκληρες πανεπιστημιακών ερευνών, δημόσιων χρηματοδοτήσεων και ακαδημαϊκού κόπου. Αυτά ενδεχομένως να έχουν μικρή σημασία για τα μαντρόσκυλα του νεοφιλελευθερισμού.

Αυτό που έχει σημασία είναι να επιβεβαιώσουμε για μια ακόμα φορά ότι το καπιταλιστικό κέρδος αργά ή γρήγορα έρχεται σε ασυμβίβαστη αντίθεση με την ιεράρχηση της ανθρώπινης ζωής. Αυτό, ακόμα και αν δεν λέγεται ευθαρσώς, με τη συγκεκριμένη συζήτηση που διεξάγεται διεθνώς, την πρόταση των ΗΠΑ, την αποδοχή του ΠΟΥ κλπ, εννοείται εμμέσως. Η ιστορία της πανδημίας και της αντιμετώπισής της υπογραμμίζει την ανάγκη ενός άλλου συστήματος κοινωνικών σχέσεων με άλλες ιεραρχήσεις, κίνητρα και προτεραιότητες.

Εμβόλιο: Δημόσιο αγαθό ή εμπόρευμα – Ένα ζήτημα ζωής και θανάτου

Εμβόλιο: Δημόσιο αγαθό ή εμπόρευμα – Ένα ζήτημα ζωής και θανάτου

Τον γύρο του κόσμου  κάνει τα τελευταία εικοσιτετράωρα η είδηση σχετικά με την αποτελεσματικότητα του ρωσικού εμβολίου COVID-19, ‘Sputnik V’. Σύμφωνα με δημοσίευμα της βρετανικής ιατρικής επιθεώρησης “Τhe Lancet”: Η αποτελεσματικότητα του εμβολίου,  με βάση τον αριθμό των επιβεβαιωμένων περιπτώσεων COVID-19, 21 ημέρες μετά την πρώτη δόση του εμβολίου (δηλαδή την ημέρα που θα λάμβαναν τη δεύτερη δόση), καταγράφηκε ως 91,6% (με διαστήματα εμπιστοσύνης 85.6 –95.2).

Βάσει των τελευταίων εξελίξεων, σημειώνουν οι ειδικοί, αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον  η πορεία του φακέλου του ρωσικού εμβολίου στην ΕΕ, ιδίως σ’ ό, τι αφορά την προστασία που προσφέρει έναντι των μεταλλάξεων του ιού. Μάλιστα, σε μια εποχή που η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με το φιάσκο των εμβολιασμών…

Η τοποθέτηση του κυρίου Μόσιαλου έρχεται λίγες μετά την προειδοποίηση του γενικού διευθυντή του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας πως “όσο περισσότερο καθυστερούμε να παρέχουμε εμβόλια, εξετάσεις και θεραπείες σε όλες τις χώρες, τόσο περισσότερο θα αντέξει ο ιός”, αυξάνοντας έτσι τις πιθανότητες “για νέες μεταλλάξεις” και ανεπάρκεια των σημερινών εμβολίων έναντι αυτών.

Βέβαια, το ερώτημα εδώ είναι γιατί υπάρχουν αυτές οι καθυστερήσεις στην παγκόσμια παραγωγή των εμβολίων και τον εφοδιασμό ακόμη και οικονομικά ισχυρών κρατών;

Ίσως γιατί, το κυρίαρχο πλαίσιο οικονομικής πολιτικής δεν αφήνει πολλά περιθώρια εναλλακτικών.

Οι Ευρωπαίοι, αν και γνώριζαν την ύπαρξη εναλλακτικών, προχώρησαν χωρίς “Plan B”, σε περίπτωση που στράβωνε κάτι. Κι αυτό, γιατί, σύμφωνα με τον κύριο Γεροτζιάφα: “Για να κάνεις οτιδήποτε άλλο, απαιτούνται επενδύσεις. Επενδύσεις σε ιατρικό προσωπικό ή στις υπηρεσίες υγείας. Ενώ, στο εμβόλιο, το μόνο που χρειάζεσαι είναι εμβολιαστικά κέντρα”.

Παράλληλα με την προσήλωση στους δημοσιονομικούς “κόφτες”, οι πολιτικοί εκπρόσωποι του μονόδρομου της ελεύθερης αγοράς, έπρεπε να εξασφαλίσουν και την κερδοφορία των “Big Pharma”.

Όπως ανέφεραν στο ΒΒC οι αναλυτές της εταιρείας ανάλυσης επιστημονικών στοιχείων “Airfinity”: Οι όμιλοι του φαρμάκου δεν έδειξαν καμία βιασύνη αρχικά ώστε να χρηματοδοτήσουν τα προγράμματα έρευνας για τα εμβόλια. Η στάση τους άλλαξε  μόνο όταν το κράτος- “πατερούλης” παρενέβη, δεσμευόμενο ότι θα παράσχει τα κατάλληλα χρηματοδοτικά εργαλεία  για να ξεκινήσει η έρευνα.

Συνολικά, από τα κρατικά ταμεία διαφόρων χωρών δαπανήθηκαν περί τα 6,5 δισ.  λίρες για την παρασκευή του εμβολίου κατά της πανδημίας του κορονοϊού , ενώ άλλα 1,5 δισ. λίρες προήλθαν από “μη κερδοσκοπικές οργανώσεις”.

Ωστόσο, εκτός της απευθείας χρηματοδότησης, το “θαύμα” του ιδιωτικού τομέα οφείλεται εν πολλοίς και σε έρευνες που χρηματοδοτήθηκαν από το κράτος και διενεργήθηκαν στα πανεπιστήμια. Η τεχνολογία mRNA, φερειπείν, που βρίσκεται πίσω από τα εμβόλια της Pfizer και της Moderna ήταν το καταληκτικό στάδιο των ερευνών που είχαν διενεργηθεί σε εργαστήρια του δημόσιου τομέα στις ΗΠΑ και τη Γερμανία, σύμφωνα με το Bloomberg.

Δεδομένου, λοιπόν, ότι η σωτηρία μας βρίσκεται στα εμβολιαστικά φιαλίδια, τα οποία χρηματοδοτήθηκαν σε ένα μεγάλο κομμάτι από τους φορολογουμένους, άμεσα ή έμμεσα,  μήπως θα έπρεπε να διατίθενται στο κοινό χωρίς επιπλέον κόστος;

Τότε, τι θα κάνουν τύποι σαν τον κύριο Ρίσι Σούνακ, τον Βρετανό Καγκελάριο του Θησαυροφυλακίου που μαζί με τα δημόσια καθήκοντά του εξασκεί τις επενδυτικές του δεξιότητες, ποντάροντας μέσω της εταιρείας Theleme Partners στη Moderna;

Τι θα γίνουν οι φαρμακοβιομήχανοι που καθορίζουν τις τιμές των εμβολίων ανάλογα με την προσφορά και την ζήτηση, έχοντας τη δυνατότητα να αυγατίσουν τα κέρδη τους, λόγω της σημερινής έλλειψης των εμβολίων;

Tι θα γίνουν στην τελική και οι μέτοχοι των μεγάλων “παιχτών”, όπως της Pfizer που υπολογίζεται ότι θα τσεπώσουν έως και 15 δισ. δολάρια, μόνο το 2021, χάρις τα έσοδα από το εμβόλιο κατά του Covid-19;

Tι θα γίνουν όλοι αυτοί, κλέφτες;

Όχι, βέβαια. Θα ήταν ανεπανόρθωτη η ηθική ζημία που θα προκαλούνταν στο ψηφιδωτό του διαχρονικού παρασιτισμού του κεφαλαίου. Μια παρέκκλιση απ’ την διεθνή κανονικότητα.

Την κανονικότητα που κατέγραψε σε Έκθεσή της, το 2017, η Εθνική Ακαδημία Επιστημών των ΗΠΑ, βάσει της οποίας από τα 210 νέα φάρμακα που εγκρίθηκαν μεταξύ 2010 και 2016, το κράτος, μέσω του Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας, συμμετείχε, δαπανώντας συνολικά 100 δισεκατομμύρια δολάρια. Κανένα όμως από αυτά τα ποσά δεν κατέληξε πίσω, στο δημόσιο ταμείο προς ενίσχυση νέων ερευνητικών προγραμμάτων. Αντ’ αυτού, καταχωνιάστηκε σε καλοραμμένες τσέπες CEO της βιομηχανίας του φαρμάκου, έχοντας προηγουμένως εξασφαλίσει το δίπλωμα ευρεσυτεχνίας.

Αυτό το “back to reality” εφαρμόστηκε από τις “Big Pharma” και τους πολιτικούς διεκπεραιωτές των συμφερόντων τους, στην περίπτωση των εμβολίων. Κι αυτό δεν το λέμε εμείς, μόνο.

Όπως ανέφερε σε πρόσφατο άρθρο του στους “Financial Times” ο έμπειρος οικονομικός συντάκτης David Allen Green, ήδη από τον περασμένο Ιούνιο που χαράχθηκε η στρατηγική της ΕΕ για τα εμβόλια, υπήρχε ρητή αναφορά στην εξάλειψη από την πλευρά της ΕΕ  των “κινδύνων” που δεν θα επέτρεπαν στις εταιρείες να προχωρήσουν στις κλινικές δοκιμές και τη διαδικασία παραγωγής των εμβολίων. Όπου… όπου κίνδυνος, εσείς μπορείτε κάλλιστα να βάλετε τις λέξεις: Επιχειρηματικό ρίσκο…

Αλλά και στο άρθρο 11.1 της συμφωνίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με την AstraZeneca αναφέρεται ότι: Η Επιτροπή αναγνωρίζει και συμφωνεί ότι τα Μέρη, (i) η AstraZeneca θα είναι μοναδικός κύριος του συνόλου των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας που δημιουργούνται κατά την ανάπτυξη, παραγωγή και προμήθεια του Εμβολίου, συμπεριλαμβανομένης όλης της Τεχνογνωσίας (συλλογικά καλούμενα, “Τα Δικαιώματα Διανοητικής Ιδιοκτησίας του Εμβολίου”), και (ii) η AstraZeneca διατηρεί το δικαίωμα να εκμεταλλεύεται αποκλειστικά οποιοδήποτε από αυτά τα δικαιώματα” !

Βέβαια, ας είμαστε δίκαιοι: Οι άνθρωποι είχαν φανερώσει την προσήλωσή τους στο “δικαίωμα” των φαρμακοβιομηχανιών στην πατέντα και την καπιταλιστική ιδιοκτησία της επιστημονικής έρευνας ήδη από τον περασμένο Νοέμβριο, όταν στη συνεδρίαση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας αντιστάθηκαν σθεναρά στο αίτημα της Νότιας Αφρικής και της Ινδίας για αναστολή της πατέντας σε κάποιες χώρες, προκειμένου να αυξηθεί η παραγωγή θεραπειών, τεστ και εμβολίων για να μετριαστεί η σφοδρότητα των πανδημικών κυμάτων.

Στάση που δεν την λες και παράλογη, λαμβάνοντας υπόψη ότι μόνο στην ΕΕ δραστηριοποιούνται πάνω από 170 λομπίστες της φαρμακευτικής βιομηχανίας. Όπως λέει στον “Ημεροδρόμο” ο διδάκτωρ Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Στρασβούργου, κ. Γιώργος Βασσάλος “πρόκειται για στελέχη υψηλά καταρτισμένα όσον αφορά τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων στην ΕΕ και τις μεθόδους επηρεασμού τους”. Στελέχη που είναι έως και “δεκαπέντε φορές περισσότερα από τα στελέχη που δουλεύουν για οργανώσεις υπεράσπισης του δικαιώματος στην υγεία (ενώσεις ασθενών, συνδικάτα υγειονομικών κ.λπ.)”.

Τα ποσά που δαπανώνται σε ετήσια βάση για την άσκηση πιέσεων στους  διαδρόμους των Βρυξελλών αγγίζουν τουλάχιστον τα σαράντα εκατομμύρια ευρώ. “Tόσο η AstraZeneca όσο και η Pfizer, με τις οποίες η Κομισιόν υπέγραψε συμβόλαια προμήθειας εμβολίων, είναι ανάμεσα στις έξι πρώτες φαρμακευτικές σε έξοδα λόμπινγκ στην ΕΕ”, αναφέρει ο Έλληνας ακαδημαϊκός.

Παράλληλα, υπογραμμίζει την αδιαφανή ατμόσφαιρα που επικράτησε εξαρχής στη διαδικασία διαπραγμάτευσης της ανάπτυξης και προαγοράς των εμβολίων από την πλευρά της Κομισιόν, θυμίζοντας μας ότι ακόμα και η σύνθεση της διαπραγματευτικής ομάδας της Κομισιόν παρέμεινε μυστική. “Το μόνο από τα επτά μέλη της του οποίου το όνομα δημοσιεύτηκε (Richard Bergström), ήταν πρώην διευθυντής της ευρωπαϊκής ένωσης φαρμακοβιομηχάνων (EFPIA)”.

Αυτές οι σχέσεις αλληλεξάρτησης της ΕΕ με το λόμπινγκ της φαρμακοβιομηχανίας έφτασαν την Κομισιόν στο σημείο να πανηγυρίζει που η AstraZeneca θα παρέχει λιγότερα μεν εμβόλια από αυτά που αρχικά ανακοινώθηκε, αλλά μόλις λίγα παραπάνω από όσα ήθελε τελικά η ίδια να παραδώσει.  Bλέπεις, το ζήτημα εξαρχής δεν ήταν η δημιουργία τείχους προστασίας από τον Covid 19, αλλά η αποκλειστική εξυπηρέτηση των συμφερόντων των κολοσσών της φαρμακοβιομηχανίας.

“Μπροστά σ’ αυτό το χάος”, λέει ο κ. Βασσάλος,  “η κατάργηση των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και η ανακήρυξη του εμβολίου σε δημόσιο αγαθό είναι αυτή τη στιγμή κυριολεκτικά ζήτημα ζωής και θανάτου”.

Εγώ απλώς προσυπογράφω.

Πηγή: Ημεροδρόμος

Το υπαρξιακό Βατερλώ της ΕΕ με τα εμβόλια και η ενοχλητική αλήθεια που αποκαλύπτει

Έχεις υποσχεθεί ένα δώρο για τα γενέθλια του/της συντρόφου σου. Το παραγγέλνεις, πληρώνοντας προκαταβολικά, αλλά την ημέρα της παράδοσης σε ενημερώνουν ότι θα υπάρξει καθυστέρηση.

Όταν όμως μαθαίνεις ότι ένας γείτονάς σου προμηθεύτηκε το ίδιο προϊόν νωρίτερα, ξεκινάς την απαραίτητη «μανούρα» προς τον πωλητή (κατά προτίμηση μπροστά στον/η σύντροφό σου). Το πρόβλημα λύνεται ύστερα από μερικές ημέρες και η ζωή συνεχίζεται.

Κάπως έτσι επιχειρούν να παρουσιάσουν οι αξιωματούχοι της ΕΕ τις σημαντικές ελλείψεις εμβολίων της εταιρείας AstraZeneca που παρατηρούνται στην ηπειρωτική Ευρώπη – παρά το γεγονός ότι η εταιρεία συνεχίζει κανονικά τη διάθεση στη Μεγάλη Βρετανία. Στην ιστορία μας, όμως, αν η/ο σύντροφος (δηλαδή οι πολίτες της ΕΕ) γνώριζαν τις πραγματικές συνθήκες της αποτυχίας, πιστεύουμε ότι θα ζητούσαν… διαζύγιο.

Θα πρέπει καταρχάς να θυμόμαστε ότι η φαρμακοβιομηχανία είναι ένας από τους πλέον «κρατικοδίαιτους» τομείς της παγκόσμιας οικονομίας, καθώς η εξαιρετικά δαπανηρή έρευνα και ανάπτυξη φαρμάκων και εμβολίων στηρίζεται, στο μεγαλύτερο μέρος της, σε δεκαετείς επενδύσεις του δημοσίου τομέα. Όπως έχουμε επισημάνει, ειδικά στην περίπτωση των εμβολίων τύπου mRNA που αναπτύσσονται σήμερα, οι σχετικές έρευνες διεξάγονται από κρατικά ιδρύματα των ΗΠΑ και της Ευρώπης από τη δεκαετία του ’60. Με το ξέσπασμα μάλιστα της πανδημίας, οι φαρμακοβιομηχανίες έλαβαν δισεκατομμύρια ευρώ σε άμεσες και έμμεσες επιχορηγήσεις, ενώ τα κράτη πλήρωσαν προκαταβολικά για την αγορά εμβολίων, εξαλείφοντας κάθε έννοια επιχειρηματικού ρίσκου. Με πιο απλούς όρους θα λέγαμε ότι η παραγωγή διεξήχθη με «σοσιαλιστικούς» όρους για τις εταιρείες, ενώ η διανομή προς τους πολίτες γίνεται με όρους καπιταλισμού.

Όταν λοιπόν η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δήλωνε στο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός ότι η ΕΕ έχει επενδύσει δισεκατομμύρια και οι εταιρείες πρέπει να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους, είχε θεωρητικά δίκιο. Πρακτικά, όμως, ξεχνούσε μερικές σημαντικές λεπτομέρειες: στην περίπτωση της AstraZeneca, το συμβόλαιο υπογράφηκε με όρους απόλυτης μυστικότητας. Από δηλώσεις και διαρροές Ευρωπαίων αξιωματούχων συμπεραίνουμε ότι έχει παραδοθεί μόλις το ένα τέταρτο της συμφωνημένης ποσότητας. Η εταιρεία, από την πλευρά της, αποκάλυψε ότι έχει υπογράψει τη λεγόμενη «best effort agreement», δηλαδή μια σύμβαση με την οποία «υπόσχεται» να κάνει ό,τι περνά από το χέρι της, χωρίς όμως να δεσμεύεται για συγκεκριμένες ημερομηνίες παράδοσης. Η ΕΕ λοιπόν κατηγορείται ότι αγόρασε προκαταβολικά ένα εμβόλιο που δεν υπήρχε, χωρίς επαρκείς δεσμεύσεις ότι θα το παραλάμβανε, όταν θα παρασκευαζόταν.

Είναι κάτι πιο βαθύ που μας λερώνει

Μέχρι στιγμής, οι χώρες της ΕΕ έχουν προσφέρει -κατά μέσο όρο- δύο δόσεις εμβολίων ανά 100 κατοίκους, τη στιγμή που στη Μεγάλη Βρετανία έχουν παρασχεθεί 10,5 δόσεις. Με τους σημερινούς ρυθμούς λοιπόν, η Βρετανία θα έχει εμβολιάσει το 75% του πληθυσμού της (που απαιτείται για την επίτευξη ανοσίας αγέλης) στα μέσα Ιουλίου, ενώ οι κάτοικοι της ΕΕ θα πρέπει να περιμένουν μέχρι τα τέλη Οκτωβρίου – αν δεν υπάρξουν περαιτέρω ελλείψεις. Το οικονομικό και κοινωνικό κόστος της καθυστέρησης θα είναι τεράστιο, καθώς οι καθημερινές δραστηριότητες θα παραμείνουν περιορισμένες, ενώ δεν αποκλείεται να πολλαπλασιαστούν οι εξεγέρσεις εναντίον του lockdown, όπως αυτές που σημειώθηκαν στην Ολλανδία.

Η κατάσταση αυτή δεν είναι άσχετη με τη μείωση επενδύσεων στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια στην ευρωπαϊκή ήπειρο, λόγω των πολιτικών αυστηρής λιτότητας που επιβάλλει το Βερολίνο. Η Γαλλία το συνειδητοποίησε με τραγικό τρόπο, όταν το περίφημο Ίδρυμα Παστέρ ανακοίνωσε ότι εγκαταλείπει τις προσπάθειες παραγωγής δικού του εμβολίου για τον κορονοϊό, καθώς οι πρώτες εργαστηριακές δοκιμές ήταν απογοητευτικές. Παρόμοια προβλήματα αντιμετώπισε και η γαλλική φαρμακοβιομηχανία Sanofi, η οποία ανακοίνωσε ότι το εμβόλιό της δεν θα είναι έτοιμο πριν από το τέλος του 2021.

«Πώς καταφέραμε να μην έχουμε εμβόλιο στη χώρα του Παστέρ;» αναρωτιόταν ο βουλευτής Μπαστιέν Λασόντ, του αριστερού κόμματος Ανυπόταχτη Γαλλία, πριν δώσει τη δική του απάντηση στο ρητορικό ερώτημα: «Εκεί οδηγεί η συρρίκνωση της δημόσιας έρευνας, η κυριαρχία του ιδιωτικού τομέα και της κερδοφορίας του».

Να σημειωθεί ότι η εταιρεία Sanofi, η οποία επιδοτήθηκε από το γαλλικό κράτος μέσω φοροαπαλλαγών με τουλάχιστον 100 εκατομμύρια ευρώ, είχε απειλήσει ότι θα στείλει τα πρώτα της εμβόλια στην αμερικανική αγορά, ενώ στη συνέχεια προχώρησε σε μαζικές απολύσεις 1.700 υπαλλήλων. Τελικά, ύστερα από την πρωτοφανή καθυστέρηση αποφάσισε να διαθέσει εγκαταστάσεις της για την παραγωγή του εμβολίου της αμερικανικής Pfizer.

Η περίπτωση της Γαλλίας είναι μια μικρογραφία της εικόνας που παρουσιάζει η ευρωπαϊκή ήπειρος. Το γεγονός ότι η πανδημία ξεκίνησε με την Ιταλία να καταγγέλλει εγκατάλειψή της από τους συμμάχους της στην ΕΕ και ολοκληρώνεται με το φιάσκο της διανομής εμβολίων, είναι σύμπτωμα μιας βαθύτερης πολιτικής, οικονομικής και ηθικής αποτυχίας του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. H λεγόμενη «ένωση των λαών» μείωσε τις δημόσιες επενδύσεις λόγω της λιτότητας, χωρίς όμως να διακόψει τη μεταφορά κεφαλαίων προς τον ιδιωτικό τομέα. Και όταν αυτό το μοντέλο απέτυχε, άφησε τους λαούς και της κυβερνήσεις τους να «σφάζονται» για ένα εμβόλιο.

Ας ξαναδούμε λοιπόν, υπό αυτό το πρίσμα, την αρχική ιστορία για το δώρο που θελήσαμε να αγοράσουμε. Όπως αποδείχθηκε, εμείς (δηλαδή η ΕΕ) δεν είμαστε απλώς αγοραστές του προϊόντος, αφού συμμετείχαμε ενεργά σε όλα τα στάδια παραγωγής. Το κάναμε, μάλιστα, χρησιμοποιώντας χρήματα του/ης συντρόφου μας (δηλαδή των Ευρωπαίων φορολογούμενων). Παρ’ όλα αυτά, κατηγορούμαστε ότι υπογράφαμε συμφωνίες που δεν μας εξασφάλιζαν καμία εγγύηση για την παράδοση του προϊόντος. Πού κατέληξε λοιπόν το δώρο; Σε μια πρώην σύντροφό μας (τη Μεγάλη Βρετανία) που μας εγκατέλειψε πριν από μερικούς μήνες.

Εσείς αν είχατε πληρώσει κάποιον για να σας κάνει ένα δώρο και αυτό κατέληγε στην «πρώην» του, πώς θα αισθανόσασταν; Μήπως «και κερατάδες και δαρμένοι»;

Πηγή: Sputnik

Βατερλώ της ΕΕ στη μάχη κατά της πανδημίας

Βατερλώ της ΕΕ στη μάχη κατά της πανδημίας

Η σύγκρουση της Κομισιόν με την AstraZeneca ύστερα από την ανακοίνωση της εταιρείας ότι θα παραδώσει μόνο 31 εκατομμύρια δόσεις του εμβολίου της μέχρι τέλη Μαρτίου, έναντι 80 εκατομμυρίων που υπολόγιζαν οι Βρυξέλλες, περιγράφεται από μίντια του κατεστημένου- όχι μόνο στην Ελλάδα- ως μια νέα πρόκληση των εθνικιστών Βρετανών προς τους καλούς Ευρωπαίους, ύστερα από το Brexit. Πρόκειται για επιεικώς ανόητη τοποθέτηση, η οποία αποπροσανατολίζει από τα πικρά, αλλά πολύτιμα διδάγματα αυτής της ιστορίας. 

Πρώτα απ’ όλα, η ηθική εξέγερση των Βρυξελλών και των απολογητών τους εκπλήσσει για τον κυνισμό της. Τόσους μήνες που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας φώναζε για τον ντε φάκτο αποκλεισμό των φτωχών χωρών από τα εμβόλια, προς όφελος των πλούσιων, το αυτί των Ευρωπαίων ηγετών δεν έλεγε να ιδρώσει. Τώρα που ο εθνικισμός των εμβολίων φέρνει αντιμέτωπους πλούσιους με πλούσιους, το πράγμα αλλάζει και η Βρετανία πρέπει να γίνει αποδιοπομπαίος τράγος για να καλύψει την παταγώδη αποτυχία της Κομισιόν στη διαχείριση της πανδημίας.

Έπειτα, η κόντρα με την AstraZeneca αποκαλύπτει την τραγική ομηρία των σύγχρονων κρατών, ακόμη και των ισχυρότερων, από τις πολυεθνικές στο χώρο του φαρμάκου (Big Pharma). Γαλλία και Γερμανία, οι χώρες του Κοχ και του Παστέρ, πρωτοποριακές για δεκαετίες στον τομέα των εμβολίων και υποδειγματικές μέχρι και το κοντινό παρελθόν για τα συστήματα Υγείας που είχαν οικοδομήσει, απέτυχαν να εφοδιαστούν με δικά τους εμβόλια, για να βρεθούν στο έλεος των Αμερικανών, των Ρώσων, των Βρετανών και των Κινέζων.

Βεβαίως το πρόβλημα είναι παγκοσμίων διαστάσεων. Ευνοημένες από δεκαετίες νεοφιλελευθερισμού και συρρίκνωσης του δημόσιου τομέα, οι Big Pharma κατάφεραν να κυριαρχήσουν στα εμβόλια κατά της Covid-19 όχι χάρη στην επινοητικότητα της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, όπως κατά κόρον υποστηρίζεται, αλλά γιατί λεηλάτησαν τη δημόσια έρευνα και τα κρατικά κονδύλια. Η Moderna στηρίχθηκε σε πολυετείς έρευνες του δημόσιου πανεπιστήμιου της Πενσιλβάνια, η BioNTech, συνέταιρος της Pfizer, στις έρευνες του πανεπιστημίου Μάιντς, η AstraZeneca στις έρευνες του πανεπιστήμιου της Οξφόρδης. Επιπλέον, τα εθνικά κράτη έδωσαν πακτωλούς χρήματος στις εταιρείες για την έρευνα και την ανάπτυξη των εμβολίων και έκλεισαν συμβόλαια με βάση τα οποία δεσμεύονταν να αγοράσουν τεράστιες ποσότητες δόσεων, είτε έπαιρναν τελικά το πράσινο φως από τις ρυθμιστικές αρχές, είτε όχι. Με άλλα λόγια, μνημόσυνο με ξένα κόλλυβα και μηδενικό επιχειρηματικό ρίσκο.

Δυστυχώς για την Κομισιόν, στο παιχνίδι της “σύμπραξης δημόσιου- ιδιωτικού τομέα” όπου όλοι, ένθεν κακείθεν του Ατλαντικού μπήκαν, η ΕΕ τα κατάφερε πολύ χειρότερα από τους ανταγωνιστές της. Πρώτα απ’ όλα, οι γραφειοκράτες των Βρυξελλών πόνταραν σε λάθος άλογα, προαγοράζοντας εμβόλια που τελικά δεν τελεσφόρησαν, ενώ καθυστέρησαν κατά τρεις μήνες έναντι της Βρετανίας να κλείσουν συμβόλαιο με την AstraZeneca. Αυτός, και όχι ο “βρετανικός εθνικισμός” ήταν ο λόγος που η AstraZeneca, μια αγγλο- σουηδική πολυεθνική, που κοιτάζει μόνο το κέρδος της, έδωσε προτεραιότητα στη Βρετανία για τη διάθεση των εμβολίων, τα οποία, στο κάτω- κάτω, ο εταίρος της, το πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, είχε ανακαλύψει. Επί πλέον, ΗΠΑ και Βρετανία είχαν προσφέρει επταπλάσια κονδύλια στις εταιρείες για την έρευνα και την ανάπτυξη των εμβολίων, σε σύγκριση με την ΕΕ.

Τα αποτελέσματα της ανικανότητας της Κομισιόν αποτυπώνονται στους ρυθμούς των εμβολιασμών. Ας αφήσουμε στην άκρη μικρές χώρες όπως το Ισραήλ (που διαθέτει πάντα το μαξιλάρι της αμερικανικής βοήθειας και δεν εμβολιάζει Παλαιστίνιους), τα Εμιράτα και το Μπαχρέιν, χώρες που προηγούνται στα ποσοστά εμβολιασθέντων. Το εξοργιστικό για τους πολίτες της ηπειρωτικής Ευρώπης είναι ότι έχουν καταδικαστεί σε πολύ πιο αργούς ρυθμούς εμβολιασμού από τους λαούς κρατών με ανάλογο επίπεδο ανάπτυξης. Όταν γράφονταν αυτές οι γραμμές, οι ΗΠΑ είχαν εμβολιάσει το 11% του πληθυσμού τους, η Βρετανία το 7% και η ΕΕ κάτι λιγότερο από το 2%. Από μόνο του, το Ηνωμένο Βασίλειο έχει εμβολιάσει περισσότερους ανθρώπους από όσους έχουν κάνει η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Ισπανία αθροιστικά.

Το πλήγμα για το γεωπολιτικό κύρος της ΕΕ είναι βαρύ. Οι Συντηρητικοί του Τζόνσον, στη Βρετανία, επικαλούνται το ευρωχάλι στον εμβολιασμό ως τρανή δικαίωση του Brexit. Ο θιασώτης της “μη φιλελεύθερης δημοκρατίας”, πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν εμφανίζεται δικαιωμένος στην επιλογή του να προμηθευτεί το ρωσικό εμβόλιο Sputnik V, ενώ και η Άγκελα Μέρκελ εμφανίζεται ανοιχτή στη συμπαραγωγή του με τη Ρωσία. Η οργή για την καθυστέρηση των εμβολιασμών ενισχύει τη διάχυτη λαϊκή δυσαρέσκεια για τα παρατεταμένα lockdown με τις πρώτες εκτεταμένες ταραχές να ξεσπάνε στη συνήθως πολιτικά νυσταλέα Ολλανδία. Οι δημοσκοπήσεις στη Γαλλία, όπου η δυσαρέσκεια κατά του Μακρόν διευρύνεται, ευνοούν επικίνδυνα τη Λεπέν, ενώ στην Ιταλία που αντιμετωπίζει τη νιοστή κυβερνητική κρίση της, ο Σαλβίνι τρέφει βάσιμες προσδοκίες εξουσίας.

Τελευταία στον εμβολιασμό, στο πλαίσιο του αναπτυγμένου Βορρά, η ΕΕ κινδυνεύει να υποστεί τις χειρότερες οικονομικές επιπτώσεις από την πανδημία. Οι τελευταίες προβλέψεις της Παγκόσμιας Τράπεζας για το 2020 ήθελαν το ΑΕΠ της ΕΕ να συρρικνώνεται κατά 7,4% έναντι 3,6% μείωση για τις ΗΠΑ, ενώ η Κίνα προβλέπεται ότι θα είναι η μόνη μεγάλη οικονομία που θα σημειώσει αύξηση του ΑΕΠ της κατά 2,3%. Όπως πάνε τα πράγματα, και το 2021 θα σημάνει υποχώρηση οικονομικής και γεωπολιτικής ισχύος για την ΕΕ έναντι των βασικών ανταγωνιστών της.

Οι επαπειλούμενες γεωπολιτικές και εσωτερικές, κοινωνικές επιπτώσεις από την οικονομική κρίση λόγω πανδημίας θέτουν υπό σφοδρή αμφισβήτηση το Σύμφωνο Σταθερότητας πάνω στο οποίο στηρίζεται η ΟΝΕ. Την περασμένη Τρίτη, ο διευθυντής της γερμανικής καγκελαρίας Χέλγκε Μπράουν, δεξί χέρι της Άγκελα Μέρκελ, προκάλεσε σοκ στις Βρυξέλλες, αμφισβητώντας τα παραδοσιακά, γερμανικά ταμπού της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Με άρθρο του στην εφημερίδα Handelsblatt, υποστήριξε ότι “το φρένο του χρέους (δηλαδή η συνταγματική ρύθμιση που λέει ότι, βρέξει- χιονίσει, το νέο χρέος δεν πρέπει να ξεπερνά το 0,35% του ΑΕΠ) δεν μπορεί να γίνεται σεβαστό στα χρόνια που έρχονται” λόγω των τεράστιων προκλήσεων που θέτει η πανδημία. Ζήτησε μάλιστα να αναθεωρηθεί το γερμανικό σύνταγμα, ώστε να γίνει δυνατή η εφαρμογή πιο ελαστικών πολιτικών.

Τίποτα δεν εγγυάται, βέβαια, ότι η πρόταση του Μπράουν θα υλοποιηθεί- με εξαίρεση τους Πράσινους και την Αριστερά, οι αντιδράσεις του γερμανικού πολιτικού κατεστημένου ήταν από επιφυλακτικές έως επιθετικές. Το βέβαιο είναι ότι η ηγεμονία των νεοφιλελεύθερων δογμάτων υφίσταται κλονισμό και ότι η ίδια η ΕΕ θα αντιμετωπίσει καινούργιες κρίσεις, ίσως μεγαλύτερες από ό,τι φαντάζονται οι ηγέτες της.

Πηγή: ppapacon.blogspot.com

Η αποτυχία των μεγάλων φαρμακευτικών στην κρίση

Οι πανδημίες δεν ταιριάζουν στο καπιταλιστικό μοντέλο του κέρδους. Τα συμφέροντα παραμελούν την έρευνα και την εξέλιξη στον τομέα αυτό.

Όταν τα συμφέροντα επαινούν τον εαυτό τους, θα πρέπει να είμαστε προσεχτικοί: “Ποτέ πριν οι φαρμακευτικές εταιρείες και τα ερευνητικά ινστιτούτα δεν αντέδρασαν τόσο γρήγορα σε μια ασθένεια όσο στον νέο κορονοϊό SARS-CoV-2, που προκαλεί την λοίμωξη Covid-19” αυτοεπαινείται ο σύνδεσμος ερευνητών κατασκευαστών φαρμάκων (Verband Forschender Arzneimittelhersteller , VFA), ο οποίος ιδρύθηκε πρόσφατα από την Bayer. “Αντέδρασαν”, αυτό είναι το ζητούμενο. Οι προληπτικές δράσεις δεν παράγουν κέρδος. Αλλά το 2002 με την εξάπλωση του πρώτου ιού SARS-CoV η κατάσταση έμοιαζε διαφορετική. Τότε, όπως και τώρα, υπήρχε ιδιαίτερη κινητικότητα στα εργαστήρια. 14 εταιρείες έκαναν έρευνα για θεραπείες, όπως ανέφερε το περιοδικό Pharmaceutical & Diagnostic Innovation το 2003. Αλλά δεν κράτησαν πολύ. Αφού πέρασε ο πρώτος ενθουσιασμός, οι περισσότεροι παραγωγοί σταμάτησαν τις προσπάθειές. Το αργότερο κατά την κλινική δοκιμή των υποψηφίων σκευασμάτων, οι περισσότεροι απέφυγαν τις αναγκαίες επενδύσεις.

Προοπτικές κέρδους

Η παραγωγή φαρμάκων για μια επιδημία, η οποία μπορεί να χτυπήσει μια φορά στα δέκα-δεκαπέντε χρόνια μπορεί όμως και όχι, προσφέρεις στις φαρμακοβιομηχανίες ελάχιστα περιθώρια κέρδους. Ο Vasant Narasimhan, ο διευθυντής του ελβετικού φαρμακευτικού κολοσσού Novartis, παραδέχθηκε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η φαρμακοβιομηχανία με τέτοια φαινόμενα όπως ο κορονοϊός: “Ο έλεγχος της επιδημίας είναι το σημαντικό σήμερα, για ένα εμβόλιο θα πρέπει να περιμένουμε τουλάχιστον ένα χρόνο” δήλωσε σε μία του συνέντευξη στο CNBC στις 29 Ιανουαρίου. Στην ερώτηση της δημοσιογράφου Julianna Tatelbaum, εάν η βιομηχανία με βάση τις επιδημίες των τελευταίων ετών, όπως του SARS-CoV-1, της γρίπης των πτηνών ή της γρίπης των χοίρων, θα έπρεπε να κάνει κάτι άλλο από το να αντιδράει απλά και να στοχεύσει στο να προλάβει τους ιούς, έδωσε μια ξεκάθαρη απάντηση. “Όταν ξεσπούν αυτές οι επιδημίες, υπάρχει αυξημένο ενδιαφέρον… αλλά μετά το ενδιαφέρον χάνεται και οι επενδυτές αποσύρονται” δήλωσε ο Narasimhan, εξηγώντας την αδράνεια των μεγάλων φαρμακευτικών στον τομέα αυτό.

Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερες εταιρείες αποσύρονται από τον επιχειρησιακό τομέα των λοιμωδών νοσημάτων. Η Bayer εγκατέλειψε τον τομέα αυτόν της έρευνας ήδη από το 2004.  Η εταιρεία άφησε τον τομέα των αναπνευστικών νοσημάτων ακόμα νωρίτερα, όπως επίσης και την έρευνα νέων αντιβιοτικών. Την περίοδο εκείνη ακολούθησε μια νέα στρατηγική. Από τότε και στο εξής αφοσιωθηκε σε “υψηλής σημασίας” πρότζεκτ που υπόσχονται πολλά κέρδη, όπως στα φάρμακα κατά του καρκίνου, και περιόρισε την προσφορά της σε φάρμακα. “Με τα προϊόντα μας πρέπει να κερδίζουμε χρήματα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μην παράγονται όλα τα φάρμακα που χρειαζόμαστε”. Με αυτά τα λόγια περιέγραψε ο τέως πρόεδρος της Bayer (από το 2010 έως το 2016) Marijn Dekkers την πολιτική οικονομία της αγοράς φαρμάκων.

Εδώ και καιρό η εταιρεία είχε βάλει την τροπική ιατρική στο ράφι. Αλλά τώρα γυρίζει στο παρελθόν της: Το φάρμακο για την ελονοσία Resochin, με την πατενταρισμένη από το 1937 ουσία χλωροκίνη, αποτελεί μέρος των σχεδόν 80 σκευασμάτων που ελέγχονται την στιγμή αυτή ως πιθανές θεραπείες ενάντια στον SARS-CoV-2. Ακόμα και αν αν ο ΠΟΥ αλλά και ο διευθυντής λοιμωξιολογίας του πανεπιστημιακού νοσοκομείου του Βερολίνου Christian Drosten δείχνουν να έχουν αμφιβολίες με βάση τα μέχρι τώρα αποτελέσματα, η καθυστερημένη καριέρα του φαρμάκου δείχνει πόσο σημαντικό θα ήταν να μην είχε κλείσει το συγκεκριμένο τμήμα.

“Το επόμενο Viagra”

Αλλά ο παγκόσμιος παίκτης μόνο τότε θα λειτουργήσει ξανά το τμήμα τροπικής ιατρικής, όταν θα μπορεί να βασιστεί στην κρατική στήριξη. Η εταιρεία προχώρησε με χρήματα του ινστιτούτου Bill & Melinda Gates (BMGF) στην έρευνα ενός καινούργιου φαρμάκου για την ελονοσία. Και ο CEO της Novartis ξέρει καλά την απάντηση στην ερώτηση “πως θα φροντίσετε να συνεχιστεί η επένδυση όταν θα πέσει το ενδιαφέρον για την πανδημία;”: Ο William Gates, ο ιδρυτής της Microsoft και δισεκατομμυριούχος, με το ίδρυμά του και την “Ένωση για Καινοτομίες στην Πρόληψη Επιδημιών” (Coalition for Epidemic Preparedness Innovations, CEPI), την οποία έχει συνιδρύσει.

Το BMGF σίγουρα δεν θεωρεί τσάμπα τον εαυτό του ως «γέφυρα» μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, η οποία θέλει να ενθαρρύνει με τα εκατομμύρια του τις πολυεθνικές (συχνά εκείνες για τις οποίες κατέχει το ίδιο μετοχές), να μην επενδύουν μόνο στο καινούργιο Viagra. Με αυτόν τον τρόπο, αναλαμβάνει πραγματικά λειτουργία πλυντηρίου που εξασφαλίζει ότι όλα θα παραμείνουν όπως έχουν.

Αλλά αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί έτσι. Ακόμα και η Frankfurter Allgemeine Zeitung πέταξε στις αρχές Μαρτίου την ερώτηση που είχε ήδη θέσει το British Medical Journal  στο παρελθόν: μήπως ήρθε η ώρα να κρατικοποιήσουμε τις φαρμακευτικές; Οι αρθρογράφοι Jürgen Kaube και Joachim Müller-Jung, με βάση την προφανή αποτυχία της αγοράς, απαντούν τουλάχιστον εν μέρει θετικά: “εάν το αναγκαίο σήμερα για την προστασία της δημόσιας και προσωπικής ζωής δεν μπορεί να αναληφθεί από εταιρείες, τότε οι συνεργασίες του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα – για να το θέσουμε πιο φιλικά – είναι αναπόφευκτες” γράφουν. Οι δυο τους δεν θέλουν να χρησιμοποιήσουν επιθετικές εκφράσεις και να μιλήσουν για κρατικοποιήσεις. Ο σύνδεσμος “Συντονισμός ενάντια στη απειλή της Bayer” (Coordination gegen Bayer-Gefahren) δεν πρέπει να αφήσει αυτήν την άποψη να επικρατήσει: Η κρίση το κορονοϊού έδειξε για άλλη μια φορά ότι τα φαρμακευτικά συμφέροντα πρέπει να τεθούν υπό κοινωνικό έλεγχο.

Πηγή: JungeWelt

Μετάφραση: antapocrisis.gr

Ελλείψεις φαρμάκων ….και άλλα δαιμόνια

1) Τι εννοούμε έλλειψη;

Σαν έλλειψη καταγράφεται από τον ΕΟΦ το φάρμακο που δηλώνεται από τις εταιρίες ότι δεν υπάρχει.

Αυτό σημαίνει ότι η πλειοψηφία των ελλείψεων που αντιμετωπίζουμε, στα φαρμακεία και στα νοσοκομεία, οφείλονται σε αυτό που ονομάζουμε  περιορισμένη διάθεση, δηλαδή οι εταιρίες (οι οποίες σπανίως  δηλώνουν έλλειψη), απαντούν στα ερωτήματα του ΕΟΦ, ότι έχουν καλύψει την αγορά σε  ποσότητα που είναι στατιστικά επαρκής.

Τα στατιστικά στοιχεία τα παίρνουν από την ΗΔΙΚΑ αλλά και από τις ιδιωτικές εταιρείες με προγράμματα φαρμακείων.

Ο ΕΟΦ δεν έχει προσωπικό για να διενεργήσει ουσιαστικούς ελέγχους στην αγορά, όποτε βασίζεται στα  λεγόμενα των εταιρειών.

2) Τι σημαίνει περιορισμένη διάθεση;

Είναι το κόλπο των εταιρειών για να μην έχουν συνέπειες από τον ΕΟΦ  για τις ελλείψεις τους, ή πιο σωστά για την εσκεμμένη μη κάλυψη της αγοράς.

3) Οι εταιρίες δεν θέλουν να πουλήσουν;

Φυσικά και θέλουν αλλά στις πιο αποδοτικές τιμες. Αυτό σημαίνει ότι μιας και οι τιμές στην Ελλάδα είναι οι χαμηλότερες στην Ευρώπη των 28, προτιμούν να διαθέσουν τα φάρμακά τους στις υπόλοιπες Ευρωπαϊκές χώρες που οι τιμές είναι αυξημένες και άρα προτιμότερες για αυτές.

Έτσι στην χώρα έρχονται για να μείνουν  οι ελάχιστα απαραίτητες ποσότητες, πράγμα που κάνει την διαχείριση των ποσοτήτων ακόμα πιο δύσκολη.

4) Τι σημαίνει παράλληλες εξαγωγές;

Οι εξαγωγές των φαρμάκων από τις φαρμακαποθήκες θεωρούνται καθόλα νόμιμες και με βάση τον νόμο πρέπει να αφορούν στο περίσσευμα των σκευασμάτων που απομένει κάθε μήνα.

Με βάση λοιπόν την οικονομική κατάσταση της χώρας και την μείωση του ποσοστού κέρδους των φαρμακαποθηκών από 7,5% σε 5,4% μεικτό και στην έλλειψη δανεισμού από τις τράπεζες προκειμένου να βρεθεί η πολυπόθητη ρευστότητα, οι φαρμακαποθήκες (όχι όλες και όχι στον ίδιο βαθμό) κάνουν αυτό που λέμε …παράλληλη εξαγωγή σε χώρες της ΕΕ (ή και όχι). Αν σκεφτούμε ότι ένα φάρμακο κοστίζει στην Ελλάδα x ευρώ, στην Γερμανία πχ μπορεί να κοστίζει 10x, πράγμα που σημαίνει άμεση ρευστότητα. Ταυτόχρονα αυτό ευνοεί και την Γερμανία, που εισάγει φτηνότερα φάρμακα, μιας και ακόμα και οι  γερμανικές εταιρίες εκεί πουλάνε ακριβότερα.

Από την άλλη, η διαδικασία των εξαγωγών, είναι επιθυμητή για την Ελλάδα, γιατί το φάρμακο είναι δείκτης της οικονομικής ανάπτυξης και επομένως όταν αυξάνονται οι εξαγωγές, τυπικά (και όχι πραγματικά φυσικά), αυξάνεται  ο δείκτης ανάπτυξης της χώρας!

Ενδεικτικός ο πίνακας εισαγωγών – εξαγωγών για να δούμε τα μεγέθη.

Μετά από όλα αυτά είναι προφανές ότι το πρόβλημα είναι δομικό της ΕΕ και της κατάστασης που βρίσκεται η χωρά μας. Δηλαδή το ελληνικό ευρώ, όντας υποτιμημένο  σε σχέση με τις χώρες πρώτης ταχύτητας, οδηγεί την χώρα στην μοίρα του φτωχοσυγγενή παρά τα περί αντιθέτου λεγόμενα.

5) Τα φαρμακεία έχουν ευθύνη;

Έχουν αλλά μικρή. Τα φαρμακεία είναι η μαρίδα της υπόθεσης των εξαγωγών. Οι εξαγωγές αυτές γίνονται με την λεγόμενη «σκούπα». Υπάρχουν δηλαδή φαρμακαποθήκες που ιδρύονται για περιορισμένο χρονικό διάστημα, βγάζουν στην αγορά αντιπροσώπους με την  τσάντα, οι όποιοι αγοράζουν λιανικής τα ελλειπτικά φάρμακα που μπορεί να τους διαθέσει κάποιο φαρμακείο, τα συγκεντρώνουν, τα εξάγουν και κλείνουν. Στη συνέχεια ανοίγουν με άλλη επωνυμία και σύνθεση ως άλλη φαρμακαποθήκη. Οι ανακοινώσεις στην σελίδα του ΕΟΦ είναι ως επί το πλείστον ανακλήσεις αδειών τέτοιων φαρμακαποθηκών «περιορισμένου χρόνου».

Ακόμα λιγότερα είναι τα φαρμακεία που έχουν επαφές με αποθήκες των χώρων της Ε.Ε. και εξάγουν απ’ ευθείας. Οι απ’ ευθείας εξαγωγές από τα φαρμακεία θεωρούνται φυσικά παράνομες.

6) Γιατί τα φάρμακα δεν έχουν ενιαία τιμή στην Ε.Ε.;

Γιατί αντιμετωπίζονται σαν εμπόρευμα. Από την άλλη, ενώ έχουμε κοινές νομοθεσίες και νόμισμα, δεν έχουμε κοινή οικονομική πολιτική.

Όταν το φάρμακο θεωρείται εμπόρευμα και όχι κοινωνικό αγαθό, (πράγμα που θα σήμαινε ότι επιβάλλεται η κρατική παρέμβαση), αυτά παθαίνουμε. Μέσα στην ενοποιημένη Ευρώπη, τα φάρμακα είναι ένα είδος ιδιαίτερου χρηματιστηρίου και ως γνωστόν στα χρηματιστήρια κερδίζουν οι μεγάλοι παίκτες και όχι οι μαρίδες. Οι μαρίδες στην προκειμένη περίπτωση είναι οι ασθενείς και τα φαρμακεία κατά πλειοψηφία.

φαρμακοβιομηχανίες

Οι φαρμακοβιομηχανίες στο σύγχρονο καπιταλισμό

Η φαρμακοβιομηχανία βρίσκεται εδώ και δεκαετίες στις πρώτες θέσεις της λίστας με τα υψηλότερα κέρδη[1]. Ο μύθος λέει ότι τα κέρδη της προέρχονται από την παραγωγή και την πώληση του πλήθους των θεραπευτικών επιτευγμάτων που έχει πετύχει η έρευνά της, όμως η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Πρώτα από όλα, μετά την έκπτωση των φόρων, μόνο το 1,3% περίπου των χρημάτων που ξοδεύει η βιομηχανία φαρμάκων κατευθύνεται όντως στη βασική έρευνα, τον τύπο δηλαδή της έρευνας που οδηγεί στην παραγωγή νέων φαρμάκων[2]. Δεύτερον, η πλειοψηφία των νέων φαρμάκων που παράγονται από τις φαρμακευτικές εταιρίες προσφέρουν από ελάχιστα έως και καθόλου στην κατεύθυνση της δημιουργίας νέων θεραπευτικών επιλογών. Για παράδειγμα, τη δεκαετία 2005-2014, από τα 1.032 νέα φάρμακα και νέες θεραπευτικές χρήσεις παλαιότερων φαρμάκων που εισήχθησαν στη γαλλική αγορά μόνο 66 παρείχαν σημαντικά πλεονεκτήματα συγκριτικά με παλαιότερες θεραπείες, την ίδια στιγμή που περισσότερα από τα μισά αξιολογήθηκαν ως «τίποτα το καινούργιο» και 177 κατακρίθηκαν ως «απαράδεκτα», καθώς συνοδεύονταν από σοβαρές παρενέργειες και καθόλου πλεονεκτήματα[3].

Η βιομηχανία των φαρμάκων προσπαθεί να αιτιολογήσει τα υψηλά επίπεδα των κερδών της με το επιχείρημα ότι η έρευνα για την ανάπτυξη νέων φαρμάκων ενέχει από τη φύση της πολύ μεγάλο οικονομικό κίνδυνο. Σε αυτό το σημείο, οι φαρμακευτικές εταιρίες ισχυρίζονται πως μόνο μία σε κάθε 10.000 νέες χημικές ενώσεις καταλήγει όντως στην παραγωγή ενός νέου φαρμάκου. Αυτό μπορεί να αληθεύει, ωστόσο η πλειοψηφία των χημικών ενώσεων που αποτυγχάνουν εγκαταλείπεται σε πολύ πρώιμα στάδια της έρευνας, όταν το κόστος είναι ακόμη χαμηλό. Το ποσό των 2,6 δις δολλαρίων που μνημονεύεται ως το αναγκαίο κόστος για να φτάσει ένα νέο φάρμακο στην αγορά[4] προκύπτει από απόρρητα στοιχεία των εταιριών και οι υπολογισμοί έχουν στηριχθεί σε ένα σύνολο εικασιών που έχει αμφισβητηθεί ευρέως [5]. Αν η ανάπτυξη νέων φαρμάκων ήταν μια υπόθεση με τόσο μεγάλο ρίσκο, τότε θα περίμενε κανείς τα κέρδη των εταιριών να γνωρίζουν διακυμάνσεις από καιρού εις καιρόν. Αντιθέτως, από το 1980 έως σήμερα, όλες οι μεγάλες εταιρίες τα πηγαίνουν πολύ καλά οικονομικά. Όπως σημειώνουν ο Stanley Finkelstein, γιατρός, και ο Peter Temin, οικονομολόγος, -εργαζόμενοι αμφότεροι στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης (MIT) – «Όσες φορές κι αν έχουν προειδοποιήσει οι ειδικοί αναλυτές της φαρμακοβιομηχανίας ότι η λήξη μιας πατέντας θα οδηγήσει τη μία ή την άλλη εταιρία σε εξαφάνιση, αυτό δεν έχει συμβεί ποτέ»[6].

Παρά τα διαχρονικά εντυπωσιακά επίπεδα κερδοφορίας που επιτυγχάνει, η βιομηχανία φαρμάκων περνάει κρίση εξαιτίας τριών αιτίων: της λήξης δικαιωμάτων ευρεσιτεχνίας που αναμενόταν να οδηγήσει σε μία απώλεια εσόδων της τάξης των 75 δις δολλαρίων κατά το διάστημα 2010-2015, της μικρής διοχέτευσης νέων φαρμάκων στην αγορά και της συμπίεσης των τιμών σε πολλές χώρες, στις οποίες συμπεριλήφθηκαν πρόσφατα και οι ΗΠΑ[7]. Η κρίση αυτή αντικατοπρίζει την ανάδυση της χρηματιστικοποίησης, της μετατόπισης δηλαδή του κέντρου βάρους της οικονομικής δραστηριότητας από την παραγωγή υλικών αγαθών στις χρηματιστηριακές δραστηριότητες, που αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό του σύγχρονου καπιταλισμού. Ο Pedro Cuatrecasas, από το τμήμα Φαρμακολογίας και Ιατρικής του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια, στο San Diego, υποστηρίζει ότι: “Οι μέτοχοι, οι τραπεζίτες – επενδυτές και οι αναλυτές, που γνωρίζουν ελάχιστα για την ανακάλυψη νέων φαρμάκων, ασκούν τεράστιες πιέσεις για άμεσα κέρδη στους διευθύνοντες συμβούλους και τα διοικητικά συμβούλια των φαρμακευτικών εταιριών»[8].

Προκειμένου να συνεχίσει να προσελκύει τη χρηματοπιστωτική κοινότητα, η βιομηχανία φαρμάκων έχει αναπτύξει σειρά νέων στρατηγικών. Με τη στρατηγική ανάπτυξης φαρμάκων “blockbusters” να στερεύει από κέρδη, οι εταιρίες έχουν μετατοπιστεί στο μοντέλο ανάπτυξης φαρμάκων “nichebuster” (βλ. παρακάτω). Με τη διοχέτευση λιγότερων πιθανών προϊόντων στη γραμμή της έρευνας και ανάπτυξης των εταιριών, έχει γίνει έτι σημαντικότερη η διασφάλιση ότι τα υπό ανάπτυξη φάρμακα θα περάσουν άθικτα από τη διαδικασία έγκρισης. Για να το πετύχουν αυτό οι φαρμακευτικές εταιρίες έχουν βαθύνει τη σχέση τους με τις εποπτικές υπηρεσίες, ώστε να καταστρατηγήσουν ή να διαφθείρουν τους στόχους των εποπτικών διαδικασιών, συχνά με την συμπαιγνία και της κυβέρνησης. Στοιχείο – κλειδί για την επιβίωση της βιομηχανίας φαρμάκων είναι η δυνατότητά της να επεκτείνει την χρονική περίοδο για την οποία έχει το μονοπώλιο στην πώληση προϊόντων, πράγμα που μεταφράζεται σε ισχυρότερα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, τόσο στον ανεπτυγμένο κόσμο όσο και στις αναπτυσσόμενες χώρες που αντιπροσωπεύουν τα αναδυόμενα οικονομικά κέντρα ανάπτυξης. Με την απειλή της μείωσης των τιμών να καραδοκεί, εναλλακτικός τρόπος για να αυξήσουν τα κέρδη τους οι εταιρίες είναι να αυξήσουν τον όγκο της συνταγογράφησης των υπαρχόντων και των νέων φαρμάκων. Η επίτευξη αυτού του στόχου περνά μέσα από τον έλεγχο της γνώσης σχετικά με το πώς και πότε θα πρέπει να συνταγογραφούνται φάρμακα. Το υπόλοιπο αυτής της πραγματείας απασχολείται με τη διερεύνηση των τεσσάρων αυτών στοιχείων: της ανάπτυξης φαρμάκων τύπου “nichebuster”, της διαφθοράς των μηχανισμών εποπτείας, της ενίσχυσης των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και του ελέγχου της γνώσης γύρω από τα οφέλη και τις επιπτώσεις της χρήσης των φαρμακευτικών προϊόντων.

 Από τα φάρμακα κατηγορίας “blockbuster” στην κατηγορία “nichebuster”

Μέχρι πριν λίγα χρόνια, η φαρμακοβιομηχανία λειτουργούσε με βάση το μοντέλο που είναι γνωστό ως “blockbuster”. Η βιομηχανία στόχευε στην ανάπτυξη φαρμάκων για χρόνιες παθήσεις, συνήθεις στις ανεπτυγμένες χώρες, όπως οι καρδιοπάθειες ή ο διαβήτης, και έπειτα τα προωθούσε πολύ στην αγορά, με την προσδοκία πωλήσεων που άγγιζαν το 1 δις δολλάρια ετησίως. Οι ασθένειες που εκδηλώνονται κατά κύριο λόγο ή αποκλειστικά στις αναπτυσσόμενες χώρες σε μεγάλο βαθμό αγνοούνταν, καθώς οι ασθενείς που προσβάλλονταν δεν είχαν αξιόλογη αγοραστική δύναμη. Από τα 850 νέα θεραπευτικά προϊόντα που προωθήθηκαν στην αγορά την περίοδο 2000-2011, μόνο 37 (4%) ήταν ενδεδειγμένα για τέτοιου τύπου ασθένειες[9].

Πρόσφατα, εφόσον έχουν εξαντληθεί όλοι οι «εύκολοι» στόχοι, υπήρξε μετατόπιση από το μοντέλο “blockbuster” στο μοντέλο “nichebuster”, κατά το οποίο οι φαρμακευτικές εταιρίες στοχεύουν μικρές θεραπευτικές αγορές με φάρμακα που μπορούν να πουλήσουν για εκατοντάδες χιλιάδες δολλάρια σε κάθε ασθενή για μια ετήσια θεραπεία. Κατά αυτήν την έννοια, οι προκλήσεις που γνωρίζει η φαρμακοβιομηχανία ομοιάζουν με αυτές που αντιμετωπίζουν και άλλες βιομηχανίες που δραστηριοποιούνται στο πλαίσιο της καπιταλιστικής οικονομίας. Η εξάντληση αγορών αποτελεί εγγενή συνθήκη στον καπιταλισμό, που απαιτεί «προϊόντα με διακριτική ικανότητα», -στην περίπτωσή μας όλο και πιο ακριβά προϊόντα για όλο και πιο μικρές αγορές-, προκειμένου να διασφαλίσει την κερδοφορία. Στις ΗΠΑ το κόστος των φαρμάκων που περιορίζουν την εξέλιξη της σκλήρυνσης κατά πλάκας έχει ανέλθει από 8.000-11.000$ ετησίως, που ήταν στα μέσα της δεκαετίας του ’90, σε 60.000$ ετησίως[10]. Το 2013, 120 ογκολόγοι από 15 χώρες ένωσαν τις δυνάμεις τους για να καταγγείλουν τις τιμές των νέων αντικαρκινικών φαρμάκων, που έχουν φτάσει τις 100.000$ ή και παραπάνω για μια ετήσια θεραπεία[11]. Η άποψη ότι οι τιμές αυτές δικαιολογούνται από το υψηλό κόστος της έρευνας και ανάπτυξης των φαρμάκων θα πρέπει να εγκαταλειφθεί, όπως επιβεβαιώνει και ο πρώην διευθύνων σύμβουλος της Pfizer, Hank Mckinnel, που δήλωσε ότι: «αποτελεί πλάνη να ισχυρίζεται κανείς ότι η βιομηχανία μας ή οποιαδήποτε άλλη βιομηχανία κοστολογεί ένα προϊόν με γνώμονα την απόσβεση του κόστους για την έρευνα και ανάπτυξη[12]». Οι τιμές καθορίζονται από το πόσο μπορεί να αντέξει η αγορά. Όσο πιο απελπισμένοι είναι οι ασθενείς, τόσο πιο πολλά είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν.

Η διαφθορά στο σύστημα εποπτείας των φαρμάκων

Προτού οι εταιρίες μπορέσουν να αρχίσουν να κερδίζουν από τα φάρμακα που παράγουν, αυτά θα πρέπει να λάβουν έγκριση για να διοχετευθούν στην αγορά. Ωστόσο, σε μεγάλο μέρος του αναπτυσσόμενου κόσμου, η προϋπόθεση αυτή είναι απλώς τυπική, καθώς το 1/3 των χωρών έχουν ελάχιστη ή πολύ μικρή ικανότητα εποπτείας της αγοράς φαρμάκων[13]. Ακόμη και σε χώρες όπως η Ινδία, ο έλεγχος των φαρμάκων είναι πολλές φορές μια κοροϊδία, όπως δείχνει και το παράδειγμα της εξέτασης κάποιων συνδυαστικών φαρμακευτικών προϊόντων (fixed-dose combination), προϊόντων που περιέχουν δηλαδή δύο ή περισσότερες δραστικές ουσίες, κατά το έτος 2011-12. Η έρευνα πρόσφατα αποκάλυψε ότι οι εταιρίες εκμεταλλεύτηκαν τα χαμηλά επίπεδα του ελέγχου για να πουλήσουν «πολλά εκατομμύρια δόσεις […] συνδυαστικών φαρμακευτικών προϊόντων που περιελάμβαναν φάρμακα, η χρήση των οποίων έχει περιοριστεί, απαγορευθεί ή εξαρχής απορριφθεί σε άλλες χώρες εξαιτίας της σύνδεσής της με σοβαρές παρενέργειες, ακόμη και με το θάνατο[14]».

Το ρυθμιστικό πλαίσιο για τα φάρμακα στις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση έχει διαβρωθεί μέσω της επιρροής της φαρμακοβιομηχανίας. Η Courtney Davis και ο John Abraham, που διδάσκουν φαρμακευτικές πολιτικές στο King’s College του Λονδίνου, παρατηρούν ότι «τα τελευταία 30 χρόνια έχουμε δει ένα σωρό απορρυθμιστικών μεταρρυθμίσεων, που φαινομενικά στοχεύουν στην προώθηση της φαρμακευτικής καινοτομίας, η οποία θεωρείται πως εξυπηρετεί ταυτόχρονα τόσο τα εμπορικά συμφέροντα της φαρμακοβιομηχανίας όσο και την υγεία των πολιτών[15]». Μια αιτιολόγηση για τους λόγους που επιτρέπεται κάτι τέτοιο να συμβαίνει προκύπτει από τη νεοφιλελεύθερη θεωρία της μεροληψίας υπέρ των επιχειρήσεων[16]. Ο Abraham υποστηρίζει πως «Η νεοφιλελεύθερη ιδεολογία επιτρέπει τη δυνατότητα ύπαρξης ενός σχετικά ισχυρού, παρεμβατικού κράτους, το οποίο μπορεί να ενθαρρύνει την (απο)ρύθμιση της αγοράς φαρμάκων υπέρ των συμφερόντων των εταιριών και από κοινού με αυτές[17]».  Ο Abraham υποστηρίζει ακόμη ότι η φαρμακοβιομηχανία έχει τη δυνατότητα να καθοδηγεί το καθεστώς εποπτείας επηρεάζοντας όχι μόνο τις εποπτικές αρχές, αλλά και την ευρύτερη δημόσια διοίκηση κατά τρόπο άμεσο, μέσα από το lobbying, οικονομικές δωρεές και άλλες δραστηριότητες – για παράδειγμα, μέσω του να επιτύχει το διορισμό εκπροσώπων φαρμακευτικών εταιριών σε επιτροπές υπεύθυνες για το γενικότερο κυβερνητικό σχεδιασμό. Ως άμεσο αποτέλεσμα, το κράτος υποστηρίζει ενεργητικά τους ευρείς μεταρρυθμιστικούς στόχους της φαρμακοβιομηχανίας.

Η καθαρότερη εκδήλωση της νεοφιλελεύθερης πολιτικής στο σύστημα εποπτείας των φαρμάκων είναι η ευρύτατη υιοθέτηση ανταποδοτικών τελών που καταβάλουν οι εταιρίες ως πληρωμή για τις υπηρεσίες των ρυθμιστικών αρχών, όπως η Διεύθυνση Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA), ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) και η Ρυθμιστική Αρχή Φαρμάκων και Προϊόντων Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου (UK MHRA). Οι μειώσεις της δημόσιας χρηματοδότησης του FDA αποτέλεσαν το βασικό μοχλό πίεσης για την εφαρμογή του συστήματος των ανταποδοτικών τελών στις ΗΠΑ. Η συνεχιζόμενη διστακτικότητα του Κογκρέσου να αυξήσει τη χρηματοδότηση του FDA ανάγκασε τον οργανισμό να εγκαταλείψει την προηγούμενη θέση του για αντίθεση στο σύστημα χρηματοδότησης μέσω ανταποδοτικών τελών που θα καταβάλλουν οι εταιρίες. Κατ’ εφαρμογή του Νόμου για τους Χρήστες Συνταγογραφούμενων Φαρμάκων του 1992 (Prescription Drug User Fees Act – PDUFA), η βιομηχανία φαρμάκων συμφώνησε σε έναν συμβιβασμό: τα ανταποδοτικά τέλη που θα κατέβαλε θα λειτουργούσαν συμπληρωματικά προς την χρηματοδότηση του Κογκρέσου και τα χρήματα θα χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την βελτιστοποίηση της αποδοτικότητας και της ταχύτητας της διαδικασίας αξιολόγησης νέων φαρμάκων με εμπορική επωνυμία. Κατά συνέπεια, η πλειοψηφία των πόρων από τα ανταποδοτικά τέλη αφιερώθηκε για την πρόσληψη επιπλέον προσωπικού αξιολόγησης των φαρμάκων. Μόνο μετά το 2007 επετράπη στην Διεύθυνση Τροφίμων και Φαρμάκων να χρησιμοποιήσει κάποια από αυτά τα επιπλέον χρήματα για την εποπτεία της ασφάλειας προϊόντων που είχε ήδη εγκρίνει.

Ο PDUFA επικυρωνόταν ακολούθως ανά πενταετία, με την τελευταία ανανέωσή του να γίνεται το 2012. Ένα βασικό χαρακτηριστικό του PDUFA είναι ότι περιλαμβάνει διατάξεις που δεσμεύουν τον FDA να βελτιώνει διαρκώς το ποσοστό των νέων φαρμακευτικών εφαρμογών που εγκρίνονται εντός ορισμένης χρονικής περιόδου[18]. Καθώς οι πατέντες έχουν ορισμένη χρονική διάρκεια, όσο περισσότερο καιρό διατίθεται ένα φάρμακο στην αγορά τόσο μεγαλύτερο είναι το κέδρος των εταιριών από τις πωλήσεις του. Ο PDUFA, επιτρέποντας την ταχύτερη διάθεση των φαρμάκων στην αγορά, είχε ως αποτέλεσμα περισσότερα κέδρη για τις εταιρίες.

Έως το 1989, το 65% της χρηματοδότης της Διεύθυνσης Ελέγχου των Φαρμάκων στο Ηνωμένο Βασίλειο (ο προκάτοχος του MHRA) προερχόταν από τα ανταποδοτικά τέλη και το 35% από τη φορολογία. Τότε, η χρηματοδότηση άλλαξε και προέρχεται πλέον κατά 100% από τα ανταποδοτικά τέλη που καταβάλλουν οι εταιρίες, γεγονός που αντανακλούσε τη φιλοσοφία της κυβέρνησης των Συντηρητικών υπό την Θάτσερ, που πίστευε ότι η επιστήμη θα πρέπει να αναγκαστεί να «ανταποκρίνεται ταχύτερα» στις ανάγκες της βιομηχανίας[19]. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως σύνολο, η φιλοσοφία των ανταποδοτικών τελών φαίνεται πως έχει γίνει αποδεκτή ήδη από την ίδρυση της αντίστοιχης εποπτικής αρχής. Γεννάται, λοιπόν, το ερώτημα: ποια συμφέροντα εξυπηρετούνται κατά προτεραιότητα, αυτά των πολιτών ή εκείνα των φαρμακοβιομηχανιών;

Τα αποδεικτικά στοιχεία καταδεικνύουν πως το σύστημα των ανταποδοτικών τελών έχει αρνητικές συνέπειες στην δημόσια ασφάλεια. Στις ΗΠΑ, ο καθιερωμένος χρόνος για την αξιολόγηση μίας αίτησης για την έγκριση ενός νέου φαρμάκου είναι 300 ημέρες και, κατ’ εφαρμογή του PDUFA, ο FDA υποχρεούται να διεκπεραιώνει το 90% των αιτήσεων εντός αυτών των χρονικών ορίων. Αν αυτός ο στόχος δεν επιτευχθεί, η ανανέωση της υποχρέωσης καταβολής ανταποδοτικών τελών εκ μέρους των εταιριών διακινδυνεύεται, με αποτέλεσμα να απειλείται ο οργανισμός με απώλεια σημαντικού μέρους της χρηματοδότησής του. Στην πράξη, φαίνεται πως όσο ο FDA παλεύει για να φτάσει την προθεσμία έκδοσης της απόφασης, τόσο χαλαρώνει τα στάνταρντς του για την αξιολόγηση της ασφάλειας του προϊόντος. Συγκριτικά με τα φάρμακα που εγκρίνονταν σε άλλες χρονικές περιόδους, αυτά που εγκρίνονταν κατά το τελευταίο δίμηνο πριν την παρέλευση των προθεσμιών είχαν 5 φορές περισσότερες πιθανότητες να αποσυρθούν από την αγορά για λόγους ασφαλείας και περίπου 4.5 φορές περισσότερες πιθανότητες να λάβουν μεταγενέστερα την ένδειξη του «μαύρου κουτιού», την ένδειξη δηλαδή που μπορεί να επιβάλλει ο FDA να φέρουν τα φάρμακα με τις πιο επικίνδυνες παρενέργειες[20].

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όταν κατατεθεί μία αίτηση για έγκριση νέου φαρμάκου στον EMA, ο οργανισμός είναι υπεύθυνος για την επιλογή των λεγόμενων «Εισηγητή» και «Συν-εισηγητή» (Rapporteur και Co-Rapporteur), δηλαδή πρέπει να επιλέξει ποιες από όλες τις εθνικές υπηρεσίες των κρατών-μελών θα διεκπεραιώσουν την αίτηση αξιολόγησης. Με δεδομένο ότι η πλειοψηφία των εποπτικών αρχών στις χώρες της Ε.Ε. χρηματοδοτούνται σε μεγάλο βαθμό από τα ανταποδοτικά τέλη, υπάρχει συχνά έντονος ανταγωνισμός μεταξύ τους, προκειμένου να εξασφαλίσουν το ρόλο του Εισηγητή και Συν-εισηγητή, ώστε να εξασφαλίσουν έσοδα[21]. Ο ανταγωνισμός θέτει τις εθνικές εποπτικές αρχές υπό σημαντική πίεση, ώστε να συμμορφώνονται στο χρονοδιάγραμμα 210 ημερών που θέτει η Ε.Ε. για την έγκριση των φαρμάκων ή και να πετυχαίνουν ακόμη μικρότερο χρόνο, καθώς ένα από τα βασικά κριτήρια των εταιριών, όταν προτείνουν κάποια υπηρεσία στον EMA για τη θέση του Εισηγητή και Συν-εισηγητή, είναι τα ποσοστά των ταχείων διεκπεραιώσεων της διαδικασίας. Οι πέντε από τους συνολικά 15 εργαζόμενους στις γερμανικές, σουηδικές και βρετανικές εποπτικές αρχές, που έδωσαν συνέντευξη στους καθηγητές του Πανεπιστημίου του York, Abraham και Graham Lewis, συμφώνησαν με την άποψη ότι το χρονοδιάγραμμα αυτό αποτελεί απειλή για τη δημόσια υγεία, ενώ ακόμη πέντε απάντησαν πως πιθανώς να αποτελεί. Στο ίδιο πνεύμα, μια Επιτροπή του Βρετανικού Κοινοβουλίου αρμόδια για τη διερεύνηση της επιρροής της φαρμακοβιομηχανίας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «ο MHRA, όπως και πολλοί άλλοι εποπτικοί οργανισμοί, χρηματοδοτείται εξολοκλήρου από τα ανταποδοτικά τέλη που καταβάλουν αυτοί που πρέπει να εποπτεύει. Σε αντίθεση, όμως, με άλλους εποπτικούς οργανισμούς, ανταγωνίζεται άλλες ευρωπαϊκές υπηρεσίες προκειμένου να εξασφαλίσει πόρους. Η κατάσταση γεννά την εύλογη ανησυχία ότι ο οργανισμός μπορεί να ξεφύγει από το στόχο της προστασίας και της προαγωγής της δημόσιας υγείας πέρα από ό,τιδήποτε άλλο στην προσπάθειά του να εξασφαλίσει πόρους από τα ανταποδοτικά τέλη των εταιριών[22]».

Αποτελεί «δικαίωμα» η διανοητική ιδιοκτησία;

Τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (Intellectual Property Rights – IPRs) αποτελούν βασική πηγή εισοδήματος και κερδών για τις φαρμακευτικές επιχειρήσεις. Στο σύγχρονο φαρμακευτικό περιβάλλον, τα βασικά δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας είναι τα δικαιώματα ευρεσιτεχνίας πάνω στα ίδια τα προϊόντα και τα δικαιώματα στα δεδομένα που παράγουν οι εταιρίες, όταν διεξάγουν κλινικές δοκιμές πριν την κυκλοφορία των προϊόντων τους στην αγορά, για να αξιολογήσουν την ασφάλεια και την αποδοτικότητά τους. Όσο πιο ισχυρή κατοχύρωση παρέχει το νομικό σύστημα μιας χώρας στα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, τόσο περισσότερο καιρό μπορούν να διατηρούν οι εταιρίες το μονοπώλιο στα προϊόντα τους και τόσο περισσότερα χρήματα μπορούν να κερδίζουν από αυτά. Συνεπώς, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι η βιομηχανία φαρμάκων παλεύει όχι απλά για την προστασία των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας αλλά και για την ισχυρότερη κατοχύρωσή τους.

Μια από τις πρώτες εκδηλώσεις της μανίας με τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας ήταν η άσκηση παρασκηνιακής πίεσης εκ μέρους της βιομηχανίας, που οδήγησε τις ΗΠΑ να επιμείνουν ώστε ο Καναδάς να ξηλώσει από το νομικό του σύστημα την πρόβλεψη για υποχρεωτικές άδειες* διανοητικής ιδιοκτησίας, ως αντάλλαγμα για την αρχική Συμφωνία Ελευθέρου Εμπορίου ΗΠΑ-Καναδά του 1987[23] και έπειτα την Βορειοαμερικανική Συμφωνία Ελευθέρου Εμπορίου του 1994. Εκείνη την εποχή, χάρη στο σύστημα των υποχρεωτικών αδειών, ο Καναδάς μείωνε τις συνολικές φαρμακευτικές του δαπάνες κατά 15% περίπου[24]. (Μια υποχρεωτική άδεια επιτρέπει σε έναν παρασκευαστή γεννοσήμων να παράγει ένα φάρμακο ακόμη και αν αυτό υπόκειται σε πατέντα).

*[ΣτΜ: Οι υποχρεωτικές άδειες (compulsory licensing) αποτελούν την εξαίρεση στο σύστημα των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, το οποίο κατά κανόνα παραχωρεί αποκλειστικό δικαίωμα εκμετάλλευσης στον δημιουργό. Το σύστημα υποχρεωτικών αδειών επιτρέπει σε τρίτους να χρησιμοποιούν προϊόντα διανοητικής ιδιοκτησίας για ορισμένες χρήσεις, που συνήθως εξυπηρετούν το δημόσιο συμφέρον, χωρίς να απαιτείται συναίνεση του δημιουργού και έναντι ορισμένης από το νόμο αμοιβής.]

Στις ΗΠΑ, τελευταία «νίκη» υπέρ των ισχυρότερων δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας υπήρξε η κατοχύρωση δικαιώματος 12ετούς, αποκλειστικής εμπορικής εκμετάλλευσης των βιολογικών φαρμακευτικών προϊόντων, δηλαδή όσων αποτελούνται από ζωντανά κύτταρα. Αυτά τα δώδεκα χρόνια είναι αποτέλεσμα της πρόβλεψης για 4ετή προστασία των ερευνητικών δεδομένων και για 8ετή, μετέπειτα, αποκλειστική εκμετάλλευση των βιολογικών προϊόντων. Αυτό σημαίνει ότι ο FDA δεν θα δώσει άδεια σε ένα «βιο-ομοειδές» προϊόν, δηλαδή στο αντίστοιχο ενός γεννοσήμου στον τομέα των βιολογικών προϊόντων, κατά τη διάρκεια των 8 αυτών ετών. Πολλές φορές, η προστασία των ερευνητικών δεδομένων μπορεί να είναι πιο σημαντική κι από τις ίδιες τις πατέντες για τις εταιρίες, καθώς δεν χωρεί δικαστική προσφυγή εναντίον της, ενώ για τις πατέντες μπορεί να υπάρξει. Παρά το γεγονός ότι τα βιολογικά αντιπροσωπεύουν λιγότερο από 1% των συνταγών που γράφονται στις ΗΠΑ, ευθύνονται για το 28% της φαρμακευτικής δαπάνης, και το νούμερο αυτό αναμένεται να αυξηθεί[25]. Παραδείγματος χάριν, το Cerezyme, μια αγωγή για την νόσο του Gaucher, μιας σπάνιας, κληρονομικής διαταραχής έλλειψης ενός ενζύμου, κοστίζει 200.000$ ετησίως για κάθε ασθενή.

Σε διεθνές επίπεδο, η κυβέρνηση των ΗΠΑ, έχοντας τη στήριξη της φαρμακοβιομηχανίας, άσκησε πιέσεις για να διασφαλίσει την πρόβλεψη κάποιου μηχανισμού επίλυσης των διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών
(Investor – State Dispute Settlement – ISDS) στις διεθνείς εμπορικές συμφωνίες. Οι μηχανισμοί αυτοί επιτρέπουν στις εταιρίες να προσφεύγουν εναντίον κρατών[26]. Η εταιρία Eli Lilly έκανε χρήση των διατάξεων για την επίλυση διαφορών που προέβλεπε η Βορειοαμερικανική Συμφωνία Ελευθέρου Εμπορίου για να διεκδικήσει 500 εκ. δολλάρια από την κυβέρνηση του Καναδά, επειδή τα δικαστήρια του Καναδά ακύρωσαν τις πατέντες για δύο φάρμακά της[27]. Μπορεί οι διατάξεις για την προστασία των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, που περιλαμβάνονται στις διεθνείς εμπορικές συμφωνίες, να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην πρόσβαση σε φθηνά φάρμακα στις ανεπτυγμένες χώρες, καθώς προκαλούν καθυστέρηση στην κυκλοφορία των γεννοσήμων, όμως οι συνέπειες στις αναπτυσσόμενες χώρες είναι πολύ πιο καταστροφικές. Για παράδειγμα, στο Βιετνάμ, με την υφιστάμενη νομοθεσία για τις πατέντες, το 68% των φορέων του HIV λαμβάνει αντιρετροϊκά φάρμακα, ενώ αν είχε εφαρμοστεί η αποτυχημένη τελικά Δια-ειρηνική Εμπορική Συμφωνία **(TPP), το ποσοστό αυτό θα είχε πέσει στο 30%[28].

** [Σ.τ.Μ: Trans-Pacific Partnership: Διεθνής εμπορική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ, Καναδά, Αυστραλίας, Βιετνάμ, Περού, Χιλής, Μαλαισίας κ.ά. Προέβλεπε, μεταξύ άλλων, αλλαγές στα συστήματα προστασίας των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, δυσχεραίνοντας έτσι την κυκλοφορία φθηνότερων, γεννοσήμων φαρμάκων. Δεν εφαρμόστηκε, καθώς οι ΗΠΑ υπό την νέα διοίκηση Τραμπ απέσυραν την υπογραφή τους.]

Η φαρμακοβιομηχανία έχει στην ιστορία της πάνω από τρεις δεκαετίες επιτυχούς άσκησης παρασκηνιακών πιέσεων για ισχυρότερα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, που αρχίζει με την εισήγηση στον 8ο Γύρο πολυμερών εμπορικών διαπραγματεύσεων της Ουρουγουάης, ο οποίος κατέληξε στην συγκρότηση του Διεθνούς Οργανισμού Εμπορίου (World Trade Organization – WTO). Η Pfizer και ο τότε διευθύνων σύμβουλός της, Edmund Pratt, έπαιξαν βασικό ρόλο στο να πείσουν την κυβέρνηση των ΗΠΑ να θέσει το ζήτημα των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας ως βασικό στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων[29]. Το αποτέλεσμα ήταν η Συμφωνία για τις σχετιζόμενες με το Εμπόριο Πτυχές των Δικαιωμάτων Διανοητικής Ιδιοκτησίας του 1994 (Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights – TRIPS), που επέβαλε ομοιόμορφες ρυθμίσεις για τις πατέντες σε όλα τα κράτη-μέλη του WTO, που σήμαιναν 20ετείς εμπορικές πατέντες για τα φαρμακευτικά προϊόντα και περιορισμό της χρήσης των υποχρεωτικών αδειοδοτήσεων ως μέσου για την επιτάχυνση της κυκλοφορίας γεννοσήμων στην αγορά. Ο στόχος της βιομηχανίας φαρμάκων ήταν να υποχρεώσει όλες τις χώρες να υιοθετήσουν στα νομικά τους συστήματα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας αντίστοιχα με εκείνα που προβλέπονταν στις ΗΠΑ, ανεξάρτητα από το επίπεδο της ανάπτυξής τους ή τη δυνατότητά τους να παρέχουν στους πλυθυσμούς τους φαρμακευτικές θεραπείες σε προσιτή τιμή. Πολλές ανεπτυγμένες χώρες δεν είχαν υιοθετήσει την πλήρη προστασία της πατέντας στα φαρμακευτικά προϊόντα έως και τη δεκαετία του ’70 ή και αργότερα, όταν το κατά κεφαλήν ακαθάριστο εγχώριο προϊόν τους ανερχόταν σε δεκάδες χιλιάδες δολλάρια. Η συμφωνία TRIPS ανάγκασε αναπτυσσόμενες χώρες με κατά κεφαλήν ΑΕΠ εκατοντάδων ή λίγων χιλιάδων δολλαρίων να υιοθετήσουν αντίστοιχες ρυθμίσεις[30].

Εξαιτίας της ισχυροποίησης των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, ως το 2000 πολλές αναπτυσσόμενες χώρες είχαν έρθει αντιμέτωπες με μια κατάσταση όπου η τιμή της τριπλής θεραπείας για τον υιό HIV υπερέβαινε τα 10.000$ ετησίως ανά ασθενή και η δυνατότητα να έχουν πρόσβαση σε γεννόσημα φάρμακα χαμηλού κόστους επρόκειτο να εξαφανιστεί στο άμεσο μέλλον[31]. Αντιμέτωπη με αυξανόμενα ποσοστά μολύνσεων με τον ιό HIV και με τέτοιες τιμές για την αντίστοιχη θεραπεία, η Κυβέρνηση της Νοτίου Αφρικής πέρασε στα τέλη της δεκαετίας του ’90 την «Τροποποιητική Πράξη για τον Έλεγχο των Φαρμάκων και των Σχετικών Ουσιών», η οποία προέβλεπε την υποκατάσταση των φαρμάκων που δεν υπόκειντο σε πατέντα από γεννόσημα φάρμακα και την δυνατότητα εισαγωγής γεννοσήμων, που δεν αποτελούσαν προϊόν απομίμησης, από τρίτες χώρες, χωρίς προηγούμενη άδεια των κατόχων των σχετικών δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας. Σε απάντηση, το 1998, 39 πολυεθνικές φαρμακευτικές εταιρίες, έχοντας την υποστήριξη των ΗΠΑ (επί κυβέρνησης Κλίντον) και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προσέφυγαν εναντίον της κυβέρνησης της Νοτίου Αφρικής ισχυριζόμενες ότι το παραπάνω νομοθέτημα παραβίαζε τόσο τη συμφωνία TRIPS όσο και το σύνταγμα της χώρας. Εν τέλει, ενόψει της εκτεταμένης κοινωνικής αντίδρασης, η κυβέρνηση των ΗΠΑ απέσυρε τη στήριξή της προς την δικαστική προσφυγή και χωρίς αυτήν οι εταιρίες απέσυραν την αγωγή τους[32].

Από τότε, οι ΗΠΑ και η Ε.Ε. χρησιμοποιούν τις ρυθμίσεις της συμφωνίας TRIPS ως minimum για να θεωρηθεί μία ρύθμιση για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας αποδεκτή και προσπαθούν να εντατικοποιήσουν την προστασία τους με κάθε νεότερη εμπορική συμφωνία, εντάσσοντας σε αυτήν νέες και πιο αυστηρές διατάξεις. Ορισμένα από τα αποτελέσματα των παραπάνω κινήσεων είναι οι μεγαλύτερες περίοδοι παράτασης του χρόνου ισχύος μιας πατέντας (οι πατέντες μπορούν να παραταθούν πλέον και πέραν των 20 ετών) και η εξάλειψη της δυνατότητας προσφυγής εναντίον μιας πατέντας σε στάδιο προγενέστερο της χορήγησης του σχετικού δικαιώματος[33]. Κατ’ αντιστοιχίαν προς τις επιπτώσεις που περιγράψαμε σχετικά με την πρόσβαση σε φάρμακα για τον HIV στο Βιετνάμ, οι διατάξεις των συμφωνιών ελεύθερου εμπορίου που προβλέπουν εντατικότερη προστασία των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας ελαττώνουν σημαντικά την πρόσβαση σε συνταγογραφούμενα φάρμακα[34].

Η περίπτωση της Ταϋλάνδης είναι ένα από τα πολλά παραδείγματα για το πώς κυβερνήσεις σε συνεργασία με τη φαρμακοβιομηχανία χρησιμοποιούν τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας ως εργαλείο επιβολής στις αναπτυσσόμενες χώρες. Επικαλούμενη τις υψηλές τιμές των φαρμάκων και την υποχρέωσή της να παρέχει πρόσβαση σε βασικά φάρμακα, η Ταϋλάνδη εξέδωσε το 2006 μια υποχρεωτική άδεια για το lopinavir/ritonavir, ένα συνδυασμό ουσιών που χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση του HIV. Ο Επίτροπος Εμπορίου της Ε.Ε. απέστειλε επιστολή διαμαρτυρίας στον Υπουργό Εμπορίου της Ταϋλάνδης για το ζήτημα. Η Abbott, η εταιρία παραγωγής του lopinavir/ritonavir, αντέδρασε αποσύροντας όλες τις νέες φαρμακευτικές εφαρμογές που είχε υποβάλει στον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων της Ταϋλάνδης, συμπεριλαμβανομένης και της ιδιαιτέρως αναγκαίας, νεότερης εκδοχής του lopinavir/ritonavir, που ήταν ανθεκτική στην υψηλή θερμοκρασία[35].

Όταν τα γεννόσημα παράγονται κατόπιν χορήγησης υποχρεωτικής άδειας, οι επώνυμες εταιρίες καταγγέλλουν ταχύτατα το σχετικό μέτρο. Ο Marijn Dekkers, διευθύνων σύμβουλος της Bayer, χαρακτήρισε τις υποχρεωτικές αδειοδοτήσεις ως «κατ’ ουσίαν κλοπή», παρά το γεγονός ότι είναι απολύτως νόμιμες σύμφωνα με τη συμφωνία TRIPS. Επιπλέον, μιλώντας για το νέο και εξαιρετικά αποτελεσματικό για τη θεραπεία της ηπατίτιδας Γ φάρμακο της εταιρίας, το subosbuvir (Sovaldi), ο Dekkers σχολίασε: «Δεν αναπτύξαμε αυτό το φάρμακο για την αγορά της Ινδίας, ας είμαστε ειλικρινείς. Εννοώ, όπως γνωρίζετε, ότι αναπτύξαμε αυτό το προϊόν για δυτικούς ασθενείς, που μπορούν να το αντέξουν οικονομικά, το λέω με κάθε ειλικρίνεια»[36].

Ελέγχοντας τη γνώση

Όσες κλινικές μελέτες αποτυγχάνουν να αποδείξουν την αποτελεσματικότητα ενός σκευάσματος ή εγείρουν σημαντικούς προβληματισμούς για την ασφάλειά του, μπορούν να επηρεάσουν δραματικά την πώληση του προϊόντος. Τον Ιούλιο του 2002, τα αποτελέσματα της κλινικής μελέτης που διεξήγαγε η Πρωτοβουλία για την Υγεία των Γυναικών (Women’s Health Initiative) έδειξαν ότι ο συνδυασμός οιστρογόνων/προγεστερόνης, που χρησιμοποιείται στην θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης, αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων και καρκίνου του μαστού στις γυναίκες που βρίσκονται μετά την κλιμακτήριο.[37] Μέχρι τον Ιούνιο του 2003, οι συνταγές για το Prempro, το πιο διαδεδομένο σκεύασμα οιστρογόνων/προγεστερόνης, είχαν μειωθεί κατά 66% στις ΗΠΑ.[38]

Προκειμένου να αποφύγουν σενάρια όπως το παραπάνω και να συνεχίσουν να αυξάνουν τα έσοδά τους, οι εταιρίες έχουν διευρύνει τη δράση τους από τον έλεγχο επί της ανάπτυξης νέων φαρμάκων στον έλεγχο επί της γνώσης για τα φάρμακα αυτά, με σκοπό να διασφαλίσουν ότι θα είναι το δικό τους μήνυμα αυτό που θα φτάσει στους γιατρούς και τους ασθενείς.[39] Οι φαρμακευτικές εταιρίες χρηματοδοτούν το σύνολο σχεδόν των κλινικών δοκιμών που διεξάγονται πριν εισαχθεί ένα φάρμακο στην αγορά, εκείνων δηλαδή που χρησιμοποιούνται ως βάση για την έγκριση ενός νέου φαρμάκου ή μια νέας ένδειξης για ένα υφιστάμενο φάρμακο. Οι δοκιμές αυτές αποτελούν το θεμέλιο της γνώσης σχετικά με ένα φάρμακο, κατά συνέπεια το αποτέλεσμά τους είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Ως χρηματοδότες, οι εταιρίες ελέγχουν κάθε πτυχή των κλινικών δοκιμών: από τον αρχικό σχεδιασμό τους ως τον τρόπο διεξαγωγής και ανάλυσης των ευρυμάτων τους, τον τρόπο υποβολής τους στις εποπτικές αρχές, όπως ο FDA, το εάν και πώς θα δημοσιευτούν, και σε μεγάλο βαθμό το πώς θα παρουσιαστούν στους γιατρούς.

Η μεροληψία υπέρ των εταιρικών συμφερόντων ξεκινά από τον σχεδιασμό της κλινικής μελέτης. Όταν το νέο φάρμακο που τίθεται υπό δοκιμή εξετάζεται συγκριτικά προς ένα άλλο φάρμακο, που κυκλοφορεί ήδη στην αγορά, μπορεί να επιλεχθούν ακατάλληλα χαμηλές ή υψηλές δόσεις του ανταγωνιστικού φαρμάκου, προκειμένου είτε να μειώσουν την αποδοτικότητά του είτε να αυξήσουν τις παρενέργειές του.[40] Κατά τη δεκαετία του ’80, ο συνηθέστερος λόγος για τον τερματισμό κλινικών δοκιμών σε τελευταία ερευνητικά στάδια, στις οποίες περιλαμβάνονταν δοκιμές θεραπειών για τον καρκίνο, τις καρδιαγγειακές νόσους και τη νεογνική σηψαιμία, ήταν το οικονομικό κόστος (σε ποσοστό 43%), συγκριτικά με λόγους όπως η αποδοτικότητα του φαρμάκου (31%) και η ασφάλειά του (21%).[41] Στους οικονομικούς λόγους περιλαμβανόταν η περιορισμένη εμπορική αγορά στην οποία απευθυνόταν το φάρμακο, το ανεπαρκές αναμενόμενο κέρδος από την επένδυση και η αλλαγή στις ερευνητικές προτεραιότητες που επερχόταν μετά από συγχωνεύσεις εταιριών. Ωστόσο, η διακοπή μιας έρευνας αποκλειστικά για οικονομικούς λόγους μπορεί να θεωρηθεί ως παραβίαση του άρθρου 6 της Διακήρυξης του Ελσίνκι, που έχει θέσει διεθνώς αναγνωρισμένες προδιαγραφές για την διεξαγωγή κλινικών ερευνών.[42] Το άρθρο 6 δηλώνει ότι: «σε ιατρικές έρευνες που περιλαμβάνουν ανθρώπινα υποκείμενα, η ευημερία κάθε ξεχωριστού ερευνητικού υποκειμένου πρέπει να προέχει έναντι όλων των άλλων συμφερόντων». Ο τερματισμός κλινικών δοκιμών, πριν αυτές ολοκληρωθούν, με βάση αποκλειστικά οικονομικά κριτήρια στην πράξη σημαίνει ότι «τα τριμηνιαία επιχειρηματικά σχέδια ή η αλλαγή των διευθυνόντων συμβούλων» προέχουν έναντι «της υπεύθυνης διεξαγωγής ιατρικής έρευνας, η οποία ενέχει ένα κοινωνικό καθήκον και μια ηθική ευθύνη που υπερβαίνει τα τριμηνιαία επιχειρηματικά πλάνα ή την αλλαγή των διευθυνόντων».[43]

Υπάρχουν αποδείξεις για το γεγονός ότι δεν τίθενται όλα τα ερευνητικά δεδομένα που προκύπτουν από κλινικές δοκιμές στη διάθεση των εποπτικών αρχών και ότι παρουσιάζονται κατά τρόπο παραπλανητικό. Η εταιρία Merck δεν παρείχε εγκαίρως στον  FDA στοιχεία για τη θνησιμότητα, που αφορούσαν δύο έρευνες για τη χρήση του rofecoxib σε ασθενείς με Alzheimer ή άλλη γνωστική βλάβη.[44] Η Glaxo Smith Kline υπέβαλε στον FDA στοιχεία σχετικά με το φάρμακό της για το άσθμα, το salmeterol, που έδιναν την εικόνα μιας προφανούς μείωσης των κινδύνων που σχετίζονται με το φάρμακο, σε σχέση με τους πραγματικούς.[45]

Ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο οι εταιρίες μεταβάλλουν την ερμηνεία των ερευνητικών αποτελεσμάτων στο μεσοδιάστημα από την υποβολή των στοιχείων στον FDA έως τον πραγματικό χρόνο δημοσίευσης των ερευνητικών δεδομένων, είναι η έρευνα που εξέτασε την αποτελεσματικότητα του celecoxib, ενός μη στεροειδούς, αντιφλεγμονώδους και παυσιπόνου φαρμάκου που κατασκεύασε η Pfizer. Η έρευνα που δημοσιεύτηκε στηριζόταν σε ερευνητικά δεδομένα 6 μηνών και φαινομενικά αποδείκνυε την προστατευτική δράση του celecoxib αναφορικά με τη μείωση των γαστρορραγιών συγκριτικά με παραδοσιακά αντιφλεγμονώδη φάρμακα. Ωστόσο, οι δύο κλινικές δοκιμές που παρουσιάζονταν συνδυαστικά στην δημοσίευση συνεχίστηκαν για 12 και 16 μήνες, αντίστοιχα. Σε διάστημα 12 έως 16 μηνών δεν υπήρχε καμία διαφορά σε σχέση με τις παρενέργειες στο γαστρεντερικό σύστημα ανάμεσα στους ασθενείς εκείνους που χρησιμοποιούσαν το celecoxib και στους χρήστες παραδοσιακών μη στεροειδών, αντιφλεγμονωδών φαρμάκων.[46]

Η έννοια του “ghostwriting” στο πλαίσιο της φαρμακοβιομηχανίας αναφέρεται στην πρακτική κατά την οποία οι εταιρίες, ή κάποιος που λειτουργεί εκ μέρους τους, προσλαμβάνουν συγγραφείς κειμένων ιατρικού ενδιαφέροντος προκειμένου να συντάξουν ένα ιατρικό άρθρο ή μία επιστολή, που θα βασίζεται σε ερευνητικά δεδομένα που ανήκουν στην εταιρία. Το άρθρο μεταβιβάζεται, στη συνέχεια, σε κάποιον ακαδημαϊκό ερευνητή που συμφωνεί να το υπογράψει, συνήθως έναντι αμοιβής ή για λόγους πρεστίζ που σχετίζονται με την απόκτηση περισσότερων δημοσιεύσεων. Όταν το άρθρο εντέλει τυπώνεται, δεν υπάρχει καμία αναγνώριση του ρόλου που έπαιξε ο αφανής συγγραφέας στην παραγωγή του. Η εταιρία Wyeth επιστράτευσε τέτοιους αφανείς κειμενογράφους, προκειμένου να διατηρήσει τα κέρδη ύψους 2 δις δολαρίων από τις ετήσιες πωλήσεις του Premarin και του Prempro, των δύο προϊόντων της που χρησιμοποιούνταν για θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης (HRT), τόσο πριν όσο και μετά από τη δημοσίευση της Πρωτοβουλίας για την Υγεία των Γυναικών, η οποία κατέληγε στο συμπέρασμα ότι οι κίνδυνοι των φαρμάκων τύπου HRT υπερτερούν έναντι των πλεονεκτημάτων τους. Τα δικαστικά αρχεία καταδεικνύουν ότι οι αφανείς κειμενογράφοι έπαιξαν τεράστιο ρόλο, συντάσσοντας 26 επιστημονικές εργασίες που υποστήριζαν τη χρήση των φαρμάκων τύπου HRT. Τα άρθρα αυτά δεν αποκάλυπταν το ρόλο που έπαιξε η Wyeth στην παραγγελία και την πληρωμή της δουλειάς αυτής.[47]

Υπάρχουν πάρα πολλά παραδείγματα επιλεκτικής δημοσίευσης των αποτελεσμάτων κλινικών δοκιμών που έγιναν για λογαριασμό των φαρμακοβιομηχανιών και είχαν αρνητικά αποτελέσματα. Από τις 37 έρευνες για αντικαταθλιπτικά φάρμακα, τα αποτελέσματα των οποίων ο FDA χαρακτήρισε ως αρνητικά ή αμφισβητήσιμα, οι 22 δεν δημοσιεύτηκαν ποτέ.[48] Η μη δημοσίευση όλων των δεδομένων μπορεί να οδηγήσει σε υπερκτίμηση της αποτελεσματικότητας του φαρμάκου και υποτίμηση των παρενεργειών του. Τα δημοσιευμένα στοιχεία υπερεκτίμησαν τα ωφέλη του αντικαταθλιπτικού reboxetine έναντι ψευδοφαρμάκων (placebo) έως και κατά 115%, ενώ υποτίμησαν και τους κινδύνους του.[49] Απόρρητα αρχεία της εταιρίας GlaxoSmithKline χρησιμοποιήθηκαν για να καταδείξουν τις αποκλίσεις ανάμεσα στα πραγματικά αποτελέσματα μιας έρευνας που εξέτασε την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα της χρήσης του αντικαταθλιπτικού paroxetine σε εφήβους και στα αποτελέσματα που τελικά δημοσιεύτηκαν.[50] Η δημοσίευση ισχυριζόταν πως «το paroxetine δεν προκαλούσε σε γενικές γραμμές προβλήματα και ήταν αποτελεσματικό σε εφήβους με μείζονα καταθλιπτική διαταραχή»[51]. Εν αντιθέσει, σύμφωνα με τα καθορισμένα από πρωτόκολλο πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια ερευνητικά αποτελέσματα, «δεν υπήρξε σημαντική διαφορά ως προς την αποτελεσματικότητα ανάμεσα στο paroxetine και τα ψευδοφάρμακα στα δύο πρωτοβάθμια και στα έξι δευτεροβάθμια αποτελέσματα», ενώ το paroxetine συσχετίστηκε με επιβλαβείς συνέπειες, συμπεριλαμβανομένης μιας αύξησης του αυτοκτονικού ιδεασμού.[52]

Οι εταιρίες αναγνωρίζουν, τέλος, πως υπάρχει ένα κενό αξιοπιστίας όταν παρουσιάζουν απευθείας στους γιατρούς στοιχεία σχετικά με τα προϊόντα τους. Προκειμένου να ξεπεράσουν αυτό το πρόβλημα, επιστρατεύουν γιατρούς και ερευνητές θεωρούμενους ως «διαμορφωτές της κοινής γνώμης». Η διατήρηση της ψευδαίσθησης ότι οι παραπάνω «διαμορφωτές» αποτελούν ανεξάρτητες πηγές πληροφόρησης είναι ζωτικής σημασίας για τις εταιρίες, προκειμένου να διατηρείται και η εμπιστοσύνη των γιατρών που παρακολουθούν τις παρουσιάσεις τους. Όταν όμως ένας τέτοιος «διαμορφωτής» αρχίζει να δρα ανεξάρτητα και να παρεκκλίνει από τις απόψεις που καλλιεργούν οι εταιρίες, τότε ακριβώς αρχίζει να αμφισβητείται και η αξία του για αυτές[53]. Ένας τέτοιος «διαμορφωτής» συνέταξε μια σειρά ιατρικών αναφορών σχετικά με ένα συγκεκριμένο φάρμακο κάποιας εταιρίας, στις οποίες, όπως αποκάλυψε, παρουσίαζε το προϊόν ως λιγότερο επωφελές συγκριτικά με ένα αντίστοιχο φάρμακο άλλης εταιρίας. Όταν οι ιατρικές αυτές αναφορές δημοσιεύτηκαν, οι προσκλήσεις που δεχόταν για να μιλήσει σε συνέδρια μειώθηκαν από 4 έως 6 μηνιαίως σε ουσιαστικά καμία[54].

Ένας καλύτερος κόσμος είναι εφικτός

Σε μία αδημοσίευτη εργασία του, ο Βρετανός οικονομολόγος Alan Maynard αναφέρει:

«Η οικονομική θεωρία προβλέπει ότι οι εταιρίες θα επενδύουν στην αλλοίωση επιστημονικών δεδομένων κάθε φορά που οι ωφέλειες από μια τέτοια πρακτική υπερβαίνουν το κόστος. Εάν η ανακάλυψη των δεδομένων αυτών αναμένεται να επιφέρει υψηλό κόστος για τις ρυθμιστικές αρχές, τότε η αλλοίωσή τους μπορεί να είναι ιδιαίτερα εκτεταμένη. Η επένδυση χρημάτων στην αλλοίωση των ερευνητικών δεδομένων, τόσο των κλινικών όσο των οικονομικών, αναμένεται να γίνεται κατά τρόπο λεπτομερή και συνολικό όσον αφορά τα φαρμακευτικά προϊόντα, καταλαμβάνοντας κάθε πτυχή των διαδικασιών αξιολόγησής τους. Οι επενδύσεις αυτού του είδους αναμένεται να είναι εκτεταμένες όσο οι διεργασίες που λαμβάνουν χώρα σε επιστημονικό επίπεδο και σε επίπεδο χάραξης πολιτικών διατηρούν τεχνοκρατικό και απόρρητο χαρακτήρα, καθιστώντας την ανακάλυψη των πραγματικών δεδομένων δυσχερή και δαπανηρή[55]».

Παρά το γεγονός ότι η φαρμακοβιομηχανία μοιάζει ανίκητη, η κρίση που αντιμετωπίζει προσφέρει την ευκαιρία να υποστηρίξουμε νέους τρόπους εισαγωγής στην αγορά φαρμάκων που θα είναι πιο οικονομικά και θα ανταποκρίνονται σε πραγματικές ιατρικές ανάγκες, κι όχι στο στόχο της μεγιστοποίησης των εταιρικών κερδών. Το Ινστιτούτο “Mario Negri” στην Ιταλία, που υφίσταται από τις αρχές της δεκαετίας του ’60, έχει να παρουσιάσει έναν εναλλακτικό τρόπο διεξαγωγής φαρμακολογικών ερευνών. Αναλαμβάνει μεν την επ’ αμοιβή διεξαγωγή ερευνών για λογαριασμό φαρμακευτικών εταιριών, διατηρώντας όμως την ανεξαρτησία του, μέσω του σχεδιασμού των κλινικών ερευνών, της διεξαγωγής τους, της συλλογής και ανάλυσης των δεδομένων και της δημοσίευσης των απατελεσμάτων χωρίς οποιαδήποτε ανάμειξη της χρηματοδοτικής πηγής. Επιπλέον, το Ινστιτούτο δεν δέχεται αντί πληρωμής κάποια πατέντα επί των φαρμακευτικών προϊόντων ούτε απαιτεί κάποιο άλλου τύπου πνευματικό δικαίωμα, ενώ διαθέτει ελεύθερα τα ερευνητικά δεδομένα. Απορρίπτει, τέλος, κάθε χρηματοδότηση όταν το επιστημονικό προσωπικό του καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν πρόκειται να εξυπηρετήσει το συμφέρον της δημόσιας υγείας[56].

Αν και αξίζει να εφαρμόσουμε το μοντέλο του Ινστιτούτου “Mario Negri” σε ευρύτερη κλίμακα, παραμένει το ζήτημα της επιλογής των φαρμάκων στα οποία θα επικεντρωθεί η έρευνα, καθώς και της διαμόρφωσης της τελικής τους τιμής από τις εταιρίες. Για την αντιμετώπιση των παραπάνω υπάρχουν ορισμένες προτάσεις που κυκλοφορούν εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία, με στόχο αφενός να κατευθυνθεί η έρευνα και ανάπτυξη φαρμάκων στα προϊόντα που ανταποκρίνονται σε πραγματικές ιατρικές ανάγκες, αντί σε εκείνα που απλώς ενισχύουν τα εταιρικά κέρδη· αφετέρου να πηγάζουν τα έσοδα των εταιριών πρωτίστως από την θεραπευτική αξία των φαρμάκων κι όχι τόσο από τις τιμές τους. Ο γερουσιαστής των ΗΠΑ Bernie Sanders σύστησε νομοθετικά και αναθεώρησε τον «Ειδικό Λογαρισμών Βραβείων Ιατρικής Καινοτομίας», με στόχο την αποσύνδεση των κινήτρων για έρευνα και ανάπτυξη φαρμακευτικών εφαρμογών από τις υψηλές τιμές των φαρμάκων μέσω βραβείων που ενισχύουν την καινοτομία. «Τα παρεχόμενα κίνητρα μπορούν να συντείνουν σε σημαντικούς στόχους όπως προϊόντα που […] αντιμετωπίζουν τις ερευνητικές προτεραιότητες από τη σκοπιά της εξυπηρέτησης της υγείας[57]».

Υπάρχει, περαιτέρω, και η «θεωρία της δήμευσης» (“sequestration thesis”) που έχει διατυπωθεί από τον Arthur Schafer, Διευθυντή του «Κέντρου για την Επαγγελματική Δεοντολογία και τις Εφαρμογές της» στο Πανεπιστήμιο της Manitoba[58].  Σύμφωνα με την παραπάνω πρόταση, ένας δημόσιος οργανισμός όπως τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας (National Institutes of Health) ή το αντίστοιχό του σε άλλα κράτη, θα οργάνωνε και θα διαχειριζόταν τις κλινικές έρευνες και τα δεδομένα που παράγονταν από αυτές, αντλώντας την χρηματοδότησή του από την φορολόγηση των φαρμακευτικών εταιριών και/ ή τα συνολικά φορολογικά έσοδα[59]. «Οι φαρμακευτικές εταιρίες δεν θα πλήρωναν πλέον άμεσα τους επιστήμονες για να αξιολογήσουν τα προϊόντα τους· αντιθέτως,  οι επιστήμονες θα εργάζονταν για λογαριασμό του ελεγκτικού οργανισμού».[60] Ο Dean Baker, συνιδρυτής του «Κέντρου Οικονομικής και Πολιτικής Έρευνας» της Ουάσινγκτον, προχωράει ακόμη περισσότερο υποστηρίζοντας ένα σύστημα σύμφωνα με το οποίο όλες οι κλινικές έρευνες θα χρηματοδοτούνται από το δημόσιο, με το κόστος τους στις ΗΠΑ να καλύπτεται μέσω των χαμηλότερων τιμών για τα φάρμακα που υπάγονται στο πρόγραμμα Medicare και σε άλλα δημόσια προγράμματα πρόνοιας*.[61]

[*Σ.τ.Μ: Αναφέρεται σε δημόσια προγράμματα πρόνοιας, μέσω των οποίων το κράτος αναλαμβάνει την κάλυψη μέρους της φαρμακευτικής δαπάνης για συγκεκριμένα φάρμακα. Η πρόταση του Dean Baker σημαίνει την προνομιακή ένταξη των φαρμάκων που θα παράγονται στις ΗΠΑ από δημόσια έρευνα στα παραπάνω προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας].

Ορισμένα εθνικά συστήματα υγείας έχουν σημειώσει σχετική επιτυχία στον έλεγχο των συνολικών φαρμακευτικών δαπανών μέσω ποικίλων μηχανισμών. Ο Καναδάς έχει θεσπίσει ένα ανώτατο όριο για την τιμή εισαγωγής στην αγορά νέων φαρμάκων στα οποία αναγνωρίζεται πατέντα.[62] Κατ’ αποτέλεσμα, οι τιμές των επώνυμων φαρμάκων είναι, κατά μέσο όρο, περίπου 50% χαμηλότερες από τις αντίστοιχες τιμές στις ΗΠΑ.[63] Παρόλα αυτά, η τιμή αναφοράς που χρησιμοποιεί ο Καναδάς για την τιμολόγηση των φαρμάκων είναι ο μέσος όρος της τιμής τους σε 7 άλλες χώρες, μεταξύ των οποίες ορισμένες από τι πιο ακριβές στον κόσμο· αυτός είναι ένας από τους λόγους που οι φαρμακευτικές δαπάνες στον Καναδά αντιστοιχούν σε 713$ κατά κεφαλήν, ποσό που κατατάσσει τον Καναδά στην 4η θέση των χωρών που ξοδεύουν περισσότερα για φάρμακα[64]. Η Αυστραλία, με το «Πρόγραμμα Φαρμακευτικής Πρόνοιας», που καλύπτει το σύνολο του πληθυσμού, διαπραγματεύεται τις τιμές των φαρμάκων σε εθνικό επίπεδο. Κατά συνέπεια, η Αυστραλία επιτυγχάνει τιμές για επώνυμα φάρμακα που είναι 9-10% χαμηλότερες από αυτές του Καναδά[65]. Η Νέα Ζηλανδία είναι ακόμη πιο επιθετική καθώς χρησιμοποιεί το σύστημα της κατάθεσης ανταγωνιστικών προσφορών για την εισαγωγή των γενοσήμων, ενώ τιμολογεί τα επώνυμα φάρμακα με ένα σύστημα τιμών αναφοράς. Με το σύστημα τιμολόγησης βάσει τιμών αναφοράς ομαδοποιούνται σε μια κατηγορία όλα τα φάρμακα που έχουν ισοδύναμο θεραπευτικό αποτέλεσμα για ένα ορισμένο πρόβλημα υγείας και έπειτα η κυβέρνηση πληρώνει για τον ασφαλισμένο μόνο το φθηνότερο φάρμακο της κατηγορίας. Μέσω των δύο αυτών τεχνικών και μερικών ακόμη μέτρων, η Νέα Ζηλανδία πλήρωσε το 2012 μόλις 777 εκατομμύρια NZ$, αντί να δαπανήσει 2.34 δισεκατομμύρια, όπως αναμενόταν, βάσει του ρυθμού αύξησης της φαρμακευτικής δαπάνης που είχε η χώρα κατά το 2000[66].

Ωστόσο, παρά τις όποιες επιτυχίες στον περιορισμό των συνολικών δαπανών, καμία αναπτυγμένη χώρα δεν έχει δείξει πρόθυμη να ανφισβητήσει το υπάρχον καθεστώς προστασίας των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, το οποίο παραχωρεί μονοπώλια για πάνω από 20 χρόνια και αποκλείει από την αγορά τα πιο φθηνά γενόσημα φάρμακα. Όλα τα συστήματα εποπτείας της αγοράς φαρμάκων χρηματοδοτούνται σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό μέσω ανταποδοτικών τελών, με αποτέλεσμα να υποθάλπεται έτσι ένα σύστημα που καθιστά τις εποπτικές αρχές ευεπηρέαστες απένταντι στις ανάγκες της φαρμακοβιομηχανίας για ταχεία έγκριση νέων προϊόντων. Εν τέλει, η διεξαγωγή των κλινικών μελετών παραμένει σε όλο τον κόσμο υπό τον έλεγχο των φαρμακευτικών εταιριών. Η προώθηση των φαρμάκων τόσο στους επαγγελματίες υγείας όσο και στους καταναλωτές είναι – ακόμη και σε χώρες όπως η Νέα Ζηλανδία – ζήτημα ανεπαρκώς ρυθισμένο, με αποτέλεσμα η γνώση τόσο αυτών που συνταγογραφούν τα φάρμακα όσο και των ασθενών να παραμένει περιορισμένη.

Οι φαρμακευτικές εταιρίες είναι εξαιρετικά ισχυρές λόγω του πλούτου τους. Συγκεντρώνουν τόση δύναμη με την ενεργό σύμπραξη των ρυθμιστικών αρχών και των κυβερνήσεων που εποπτέουν τις αρχές αυτές. Η εισαγωγή ενός συστήματος χρηματοδότησης μέσω ανταποδοτικών τελών σήμανε ότι -για οργανισμούς όπως ο FDA-προτεραιότητα έχουν πλέον οι αξίες της ελεύθερης αγοράς και όχι η δημόσια υγεία. Στο πλαίσιο της διαδικασίας ελέγχου, τα φάρμακα εγκρίνονται πλέον με όλο και λιγότερα αποδεικτικά στοιχεία και  το αποτέλεσμα είναι κακής ποιότητας θεραπευτικές αγωγές και περισσότερα προβλήματα ασφάλειας των φαρμάκων που κυκλοφορούν στην αγορά. Η εντατικοποίηση της προστασίας των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας μέσω διεθνών και διμερών εμπορικών συμφωνιών προστατεύει τα εταιρικά κέρδη, αλλά σημαίνει ότι περιορίζεται σε παγκόσμια κλίματα η πρόσβαση σε απαραίτητα φάρμακα, ιδιαίτερα στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Στην τελική, η φαρμακοβιομηχανία μπορεί να χειραγωγεί τη γνώση σχετικά με την αξία των φαρμακευτικών προϊόντων βλάπτοντας όχι μόνο την γνώση των ιατρών, αλλά –το σημαντικότερο- βλάπτοντας την υγεία των ανθρώπων. Την ίδια στιγμή που η φαρμακοβιομηχανία αναπτύσσει νέες μεθόδους για να αντιμετωπίσει την εσωτερική της κρίση, μια κρίση που είναι εγγενής στο πλαίσιο της καπιταλιστικής οργάνωσης της παραγωγής φαρμάκων, υπάρχουν και σοβαρές προτάσεις για το πώς να κάμψουμε την ισχύ της και να διασφαλίσουμε ότι τα φάρμακα αναπτύσσονται και τιμολογούνται κατά τρόπο που να ανταποκρίνεται σε πραγματικές ανάγκες της υγείας κι όχι απλώς στην ανάγκη για μεγαλύτερα κέρδη.


*O Joel Lexchin διδάσκει πολιτικές για την υγεία στο Πανεπιστήμιο του York και είναι γιατρός επειγόντων περιστατικών στην ιατρική – ερευνητική οργάνωση “University Health Care” στο Toronto. Το παρόν άρθρο αποτελεί διασκευή αποσπάσματος από το βιβλίο “Η Ιατρική Περίθαλψη στο χειρουργικό κρεβάτι: Υπερβαίνοντας τον Καπιταλισμό για το καλό της Υγείας μας» του Howard Waitzkin, που είναι διαθέσιμο από τις εκδόσεις του Monthly Review.

Πηγή: Monthly Review

Μετάφραση: Ειρήνη Τσαλουχίδη

[1] Harriet Washington, Deadly Monopolies(New York: Anchor, 2011); Richard Anderson, “Pharmaceutical Industry Gets High on Fat Profits,” BBC News, November 6, 2014.

Donald W. Light and Joel Lexchin, “Foreign Free Riders and the High Price of US Medicines,” BMJ331 (2005): 958–60.

[3] Prescrire Editorial Staff, “New Drugs and Indications in 2014,” Prescrire International24 (2015): 107–10.

[4] Joseph A. DiMasi, Henry G. Grabowski, and Ronald W. Hansen, “Innovation in the Pharmaceutical Industry: New Estimates of R&D costs,” Journal of Health Economics47 (2016): 20–33.

[5] Donald W. Light and Rebecca N. Warburton, “Extraordinary Claims Require Extraordinary Evidence,” Journal of Health Economics24 (2005): 1030–33.

[6] Stanley Finkelstein and Peter Temin, Reasonable Rx: Solving the Drug Price Crisis(Upper Saddle River, NJ: FT, 2008).

[7] Greg Miller, “Is Pharma Running Out of Brainy Ideas?” Science329 (2010): 502–04; David Holmes, “Skies Darken Over Drug Companies,” Lancet 379 (2012): 1863–64.

[8] Pedro Cuatrecasas, “Drug Discovery in Jeopardy,” Journal of Clinical Investigation 116 (2006): 2837–42.

[9] Belen Pedrique, Nathalie Strub-Wourgaft, Claudette Some, Piero Olliaro, Patrice Trouiller, Nathan Ford, Bernard Pécoul, and Jean-Hervé Bradol, “The Drug and Vaccine Landscape for Neglected Diseases (2000–11): A Systematic Assessment,” Lancet Global Health 1 (2013): e371–79.

[10] Daniel M. Hartung, Dennis N. Bourdette, Sharia M. Ahmed, and Ruth H. Whitham, “The Cost of Multiple Sclerosis Drugs in the US and the Pharmaceutical Industry,” Neurology 84 (2015): 2815–22.

[11] Andrew Pollack, “Doctors Denounce Cancer Drug Prices of $100,000 a Year,” New York Times, April 25, 2013.

Hank McKinnell, A Call to Action: Taking Back Healthcare for Future Generations(New York: McGraw Hill, 2005).

[13] World Health Organization, The World Medicines Situation(Geneva: WHO, 2004).

[14] Patricia McGettigan, Peter Roderick, Rushikesh Mahajan, Abhay Kadam, and Allyson M. Pollock, “Use of Fixed Dose Combination (FDC) Drugs in India: Central Regulatory Approval and Sales of FDCs Containing Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs (NSAIDs), Metformin, or Psychotropic Drugs,” PLoS Medicine12 (2015): e1001826.

[15] Courtney Davis and John Abraham, Unhealthy Pharmaceutical Regulation: Innovation, Politics and Promissory Science(Hampshire, UK: Palgrave Macmillan, 2013).

[16] John Abraham, “Sociology of Pharmaceuticals Development and Regulation: A Realist Empirical Research Programme,” Sociology of Health & Illness 30 (2008): 869–85.

[17] Davis and Abraham, Unhealthy Pharmaceutical Regulation.

[18] James L. Zelenay, Jr. “The Prescription Drug User Fee Act: Is a Faster Food and Drug Administration Always a Better Food and Drug Administration?” Food and Drug Law Journal60 (2005): 261–338.

[19] John Abraham, Science, Politics and the Pharmaceutical Industry: Controversy and Bias in Drug Regulation(London: UCL Press, 1995).

[20] Daniel Carpenter, Evan James Zucker, and Jerry Avorn, “Drug-Review Deadlines and Safety Problems,” New England Journal of Medicine 358 (2008):1354–61.

[21] John Abraham and Graham Lewis, “Europeanization of Medicines Regulation,” in John Abraham and Helen Lawton Smith, eds., Regulation of the Pharmaceutical Industry(Hampshire, UK: Palgrave Macmillan, 2003), 42–81.

βλ. 21

[23] House of Commons, Health Committee, The Influence of the Pharmaceutical Industry: Fourth Report of Session 2004–05, vol. 1 (London: Stationery Office Limited, April 5, 2005).

[24] Joel Lexchin, “Pharmaceuticals, Patents and Politics: Canada and Bill C-22,” International Journal of Health Services 23 (1993): 147–60.

[25] Ameet Sarpatwari, Jerry Avorn, and Aaron S Kesselheim, “Progress and Hurdles for Follow-On Biologics,” New England Journal of Medicine 372 (2015): 2380–82.

[26] James Love, “TPP, Designed to Make Medicine More Expensive, Reforms More Difficult,” Medium, June 8, 2015, http://medium.com.

[27] Kazi Stastna, “Eli Lilly Files $500M NAFTA Suit Against Canada Over Drug Patents,” CBC News, September 13, 2013.

[28] Hazel Moir, Deborah H. Gleeson, Brigitte Tenni, and Ruth Lopert, Assessing the Impact of Alternative Patent Systems on the Cost of Health Care: The TPP and HIV Treatment in Vietnam (Sydney: Asia-Pacific Innovation Conference, 2014).

[29] Peter Drahos, “Expanding Intellectual Property’s Empire: The Role of FTAs,” International Centre for Trade and Sustainable Development, November 2003, http://ictsd.org.

[30] Jean O. Lanjouw and William Jack, “Trading Up: How Much Should Poor Countries Pay to Support Pharmaceutical Innovation?” CGD Brief 4 (2004): 1–7

[31] Campaign for Access to Essential Medicines, Untangling the Web of Antiretroviral Price Reductions(Geneva: Médecins Sans Frontières, 2010).

[32] Ellen ’t Hoen, “TRIPS, Pharmaceutical Patents, and Access to Essential Medicines: A Long Way from Seattle to Doha,” Chicago Journal of International Law 3 (2002): 27–48.

[33] Stephanie Rosenberg, “Comparative Chart of Pharmaceutical Patent and Data Provisions in the TRIPS Agreement, Free Trade Agreements Between Trans-Pacific FTA Negotiating Countries and the U.S., and the U.S. Proposal to the Trans-Pacific FTA,” Public Citizen, November 8, 2012, http://citizen.org.

[34] Youn Jung and Soonman Kwon, “The Effects of Intellectual Property Rights on Access to Medicines and Catastrophic Expenditure,” International Journal of Health Services 45 (2015): 507–29.

[35] Ellen ‘t Hoen, The Global Politics of Pharmaceutical Monopoly Power: Drug Patents, Access, Innovation and the Application of the WTO Doha Declaration on TRIPS and Public Health (Diemen: AMB, 2009).

[36] “’We Didn’t Make This Medicine for Indians…We Made It for Western Patients Who Can Afford It’: Pharmaceutical Chief Tries to Stop India Replicating Its Cancer Treatment,” Daily Mail, January 24, 2014.

[37] Writing Group for the Women’s Health Initiative Investigators, “Risks and Benefits of Estrogen Plus Progestin in Healthy Postmenopausal Women: Principal Results from the Women’s Health Initiative Randomized Controlled Trial,” JAMA 288 (2002): 321–33.

[38] Adam L. Hersh, Marcia L. Stefanick, and Randall S. Stafford, “National Use of Postmenopausal Hormone Therapy: Annual Trends and Response to Recent Evidence,” JAMA 291 (2004): 47–53.

[39] Marc-André Gagnon, The Nature of Capital in the Knowledge-Based Economy: The Case of the Global Pharmaceutical Industry (Toronto: York University Press, 2009).

[40] Antonio Nieto, Angel Mazon, Rafael Pamies, Juan J. Linana, Amparo Lanuza, Fernando Oliver Jiménez, Alejandra Medina-Hernandez, and Javier Nieto, “Adverse Effects of Inhaled Corticosteroids in Funded and Nonfunded Studies,” Archives of Internal Medicine 167 (2007): 2047–53.

[41] Joseph A DiMasi, “Success Rates for New Drugs Entering Clinical Testing in the United States,” Clinical Pharmacology & Therapeutics 58 (1995): 1–14; Bruce M. Psaty and Drummond Rennie, “Stopping Medical Research to Save Money: A Broken Pact with Researchers and Patients,” JAMA 289 (2003): 2128–31.

[42] “WMA Declaration of Helsinki: Ethical Principles For Medical Research Involving Human Subjects,” World Medical Association, March 29, 2017.

[43] βλ. 42.

[44] Bruce M. Psaty and Richard A. Kronmal, “Reporting Mortality Findings in Trials of Rofecoxib for Alzheimer Disease or Cognitive Impairment: A Case Study Based on Documents from Rofecoxib Litigation,” JAMA 299 (2008): 1813–17.

[45] Peter Lurie and Sidney M. Wofle, “Misleading Data Analyses in Salmeterol (SMART) Study,” The Lancet 366 (2005): 1261–62.

[46] James M. Wright, Thomas L. Perry, Kenneth L. Bassett, and G. Keith Chambers, “Reporting of 6-Month vs 12-Month Data in a Clinical Trial of Celecoxib,” JAMA 286 (2001):2398–99.

[47] Natasha Singer, “Medical Papers by Ghostwriters Pushed Therapy,” New York Times, August 5, 2009.

[48] Eric H. Turner, Annette M. Matthews, Efthia Linardatos, Robert A. Tell, and Robert Rosenthal, “Selective Publication of Antidepressant Trials and Its Influence on Apparent Efficacy,” New England Journal of Medicine 358 (2008): 252–60.

[49] Dirk Eyding, Monika Lelgemann, Ulrich Grouven, Martin Härter, Mandy Kromp, Thomas Kaiser, Michaela F. Kerekes, Martin Gerken, and Beate Wiseeler, “Reboxetine for Acute Treatment of Major Depression: Systematic Review and Meta-Analysis of Published and Unpublished Placebo and Selective Serotonin Reuptake Inhibitor Controlled Trials,” BMJ 341 (2010): e4737.

[50] Jon Jureidini, Leeman B. McHenry, and Peter R Mansfield, “Clinical Trials and Drug Promotion: Selective Reporting of Study 329,” International Journal of Risk & Safety in Medicine 20 (2008): 73–81.

 [51] Martin B. Keller, Neal D. Ryan, Michael Strober et al., “Efficacy of Paroxetine in the Treatment of Adolescent Major Depression: A Randomized, Controlled Trial,” Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry 40 (2001): 762–72.

[52] S. Swaroop Vedula, Lisa Bero, Roberta W Scherer, and Kay Dickersin, “Outcome Reporting in Industry-Sponsored Trials of Gabapentin for Off-Label Use,” New England Journal of Medicine 361 (2009): 1963–71.

[53] Sergio Sismondo, “‘You’re Not Just a Paid Monkey Reading Slides’: How Key Opinion Leaders Explain and Justify Their Work,” Edmund J. Safra Working Papers, Harvard University, No. 26 (2013).

[54] John W. Norton, “Is Academic Medicine for Sale?” New England Journal of Medicine 343 (2000): 508.

[55] Alan Maynard, personal communication with the author, 2001.

[56] Donald W. Light and Antonio F. Maturo, Good Pharma: The Public-Health Model of the Mario Negri Institute (New York: Palgrave Macmillan, 2015).

[57] James Love, What’s Wrong with Current System of Funding R&D, and What Are Ideas for Reforms? (Washington, D.C.: Knowledge Ecology International, 2015).

[58] Arthur Schafer, “Biomedical Conflicts of Interest: A Defence of the Sequestration Thesis—Learning From the Cases of Nancy Olivieri and David Healy,” Journal of Medical Ethics 30 (2004): 8–24.

[59] Tracy R. Lewis, Jerome H. Reichman, and Anthony Deh-Chuen So, “The Case for Public Funding and Public Oversight of Clinical Trials,” Economists’ Voice 4 (2007): 1–4; Marcia Angell, The Truth About the Drug Companies: How They Deceive Us and What to Do About It (New York: Random House, 2004).

[60] Lewis, Reichman, and So, “The Case for Public Funding and Public Oversight of Clinical Trials.”

[61] Dean Baker, “The Benefits and Savings from Publicly Funded Clinical Trials of Prescription Drugs,” International Journal of Health Services 38 (2008): 731–50.

[62] Patented Medicine Prices Review Board, Annual Report 2016 (Ottawa: PMRPB, 2017), http://pmprb-cepmb.gc.ca.

[63] Patented Medicine Prices Review Board, Annual Report 2012 (Ottawa: PMPRB, 2013).

[64] Organization for Economic Co-operation and Development, Health at a Glance 2015: OECD Indicators (Paris: OECD, 2015).

[65] Productivity Commission, 2003, Evaluation of the Pharmaceutical Industry Investment Program, Research Report (Canberra: AusInfo, 2003)

[66] Pharmaceutical Management Agency, Annual Review 2012 (Wellington: PHARMAC, 2013), http://pharmac.govt.nz.