Άρθρα

“Αυτό είναι διαφορετικό”: διαδηλώσεις στο Μινσκ και πογκρόμ στο Παρίσι

Ο Εμμανουέλ Μακρόν όρθωσε τη φωνή του απέναντι στην καταπάτηση των δικαιωμάτων του ανθρώπου στη Δημοκρατία της Λευκορωσίας. «Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να συνεχίσει την κινητοποίηση δίπλα στους εκατοντάδες χιλιάδες Λευκορώσους, οι οποίοι διαδηλώνουν ειρηνικά για την τήρηση των δικαιωμάτων, της ελευθερίας και της κυριαρχίας τους» έγραψε στο λογαριασμό του στο tweeter ο πρόεδρος της Γαλλίας. Μολονότι ένα παρόμοιο κάλεσμα είναι καθαυτό παρέμβαση σε ξένες εσωτερικές υποθέσεις.

Το ζήτημα όμως δεν αφορά αυτό μονάχα. Οι λέξεις του Μακρόν είναι η πεμπτουσία της υποκρισίας, η οποία αποτυπώνει την ουσία της σύγχρονης πολιτικής των ηγετικών κρατών του κόσμου. Ακριβώς επειδή η ίδια του η κυβέρνηση με τον πιο βίαιο τρόπο καταστέλλει τις ογκώδεις διαδηλώσεις των Γάλλων, οι οποίοι διαδήλωσαν ειρηνικά για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων και των ελευθεριών τους. Το γεγονός αυτό ωστόσο δεν προκάλεσε αντιδράσεις από την πλευρά της ευρωπαϊκής ηγετικής ελίτ.

Η διάλυση των γαλλικών διαδηλώσεων παραδοσιακά διακρίνεται από τη βιαιότητα της. Εγώ ο ίδιος υπήρξα μάρτυρας της κατά τη διάρκεια της πορείας της Πρωτομαγιάς στο Παρίσι, η οποία συνέπιπτε με την πεντηκοστή επέτειο του Κόκκινου Μάη. Οι αστυνομικοί μπλόκαραν την πορεία χιλιάδων ανθρώπων, στην οποία υπερίσχυαν οι εκπρόσωποι των συνδικάτων, έπνιξαν τους ανθρώπους με ασφυξιογόνα αέρια, πυροβόλησαν με λαστιχένιες σφαίρες και χτύπησαν ωμά με γκλομπ τη νεολαία, κυνηγώντας την στις αλέες του τουριστικού περίπατου Mouffetard. Η ηγεσία της αστυνομίας κατηγόρησε για το γεγονός αυτό τους αναρχικούς φοιτητές, όμως είδαμε ότι οι αστυνομικοί τους χτύπησαν όλους δίχως διακρίσεις ενώ μεταξύ των θυμάτων υπήρξαν εξ’ ολοκλήρου φιλειρηνικοί άνθρωποι – τυχαίοι μικροαστοί, τουρίστες και δημοσιογράφοι.

Υπό την πίεση της κοινής γνώμης οι αρχές εκκίνησαν υπηρεσιακές ανακρίσεις έναντι εκείνων που επέτρεψαν τη βιαιότητα των αστυνομικών. Ωστόσο η διαδικασία αυτή δεν ενείχε γι’ αυτούς σοβαρές συνέπειες. Μόλις λίγους μήνες μετά η γαλλική αστυνομία συνέτριψε βίαια τις διαδηλώσεις των «Κίτρινων Γιλέκων» μολονότι τα μέλη των συναντήσεων αυτών εξαρχής ζητούσαν απλά να ακυρώσουν την άμεση αύξηση των τιμών για τη βενζίνη ενώ οι διαδηλώσεις τους είχαν αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα δίχως να παραβαίνουν τα όρια τους ισχυόντων νόμων. Σε τελική ανάλυση, ακόμη και κίτρινα ανακλαστικά γιλέκα εμφανίστηκαν για πρώτη φορά σε αυτούς τους ανθρώπους κατόπιν αιτήματος της τροχαίας – και μόνο τότε έγιναν ένα διακριτό πολιτικό σύμβολο.

Η κυβέρνηση Μακρόν αποφάσισε να δώσει στους εξεγερμένους ένα παραδειγματικό μάθημα δημοκρατίας κατά το ευρωπαϊκό παράδειγμα. Μόνο τους πρώτους μήνες των διαδηλώσεων στο Παρίσι συνελήφθησαν 5.600 άνθρωποι και στους περισσότερους από αυτούς αποδόθηκαν πρόχειρες δικαστικές καταδίκες. Με βάση τα δεδομένα του υπουργείου Εσωτερικών της Γαλλίας του Christophe Castaner κατά τη διάρκεια της διάλυσης των διαδηλώσεων σκοτώθηκαν 11 άνθρωποι ενώ σε 2.500 διαδηλωτές προκλήθηκαν τραυματισμοί κάθε είδους. Όντας παρόντες στην παρισινή συνάντηση των «Κίτρινων Γιλέκων» είδαμε εκεί ένα άτομο με ειδικές ανάγκες του οποίο το μάτι το είχε χτυπήσει μια πλαστική σφαίρα της αστυνομίας, αν και δεν είχε διαπράξει απολύτως καμία παράβαση του νόμου.

Και μάλιστα υπήρξαν πολλά αντίστοιχα θύματα. «18 άνθρωποι έχασαν τα μάτια τους από την αρχή των διαδηλώσεων των ‘Κίτρινων Γιλέκων’. Ακόμη 5 έχασαν τις άκρες των χεριών τους ως αποτέλεσμα της χρήσης οβίδων. Κι όχι οβίδες δακρυγόνου αλλά εκρηκτικές, με φορτίο η καθεμία τους 25 γραμμαρίων δυναμίτη – αυτός ακριβώς εξασφαλίζει τον εκκωφαντικά δυνατό κρότο» έγραψε ο κοινωνιολόγος Fabien Jobard. Ωστόσο η αστυνομική άσκηση βίας εναντίον των διαδηλωτών στην ίδια την καρδιά της Ευρώπης δεν ξεσήκωσε τον οίκτο της φιλελεύθερης διανόησης του Κιέβου και της Μόσχας ενώ οι εκπρόσωποι της αρκετές φορές εξέφρασαν την ευθεία τους στήριξη στον πρόεδρο Μακρόν, καλώντας τον να σώσει τη Γαλλία από τους πογκρομιστές.

Φυσικά το παράδειγμα αυτό δεν είναι και το μοναδικό. Η διεθνής πολιτική ιθύνουσα τάξη και η μετασοβιετική της πελατεία διαχωρίζουν ξεκάθαρα τις μαζικές κινητοποιήσεις σε δίκαιες και άδικες διαδηλώσεις. Το πραξικόπημα στη Βολιβία, όπου οι δεξιοί πραξικοπηματίες ανέτρεψαν έννομα τον εκλεγμένο πρόεδρο Έβο Μοράλες, βρήκε τη θερμή ανταπόκριση της «διεθνούς κοινότητας» παρά το γεγονός ότι στην εξουσία ήρθαν φανεροί εχθροί της δημοκρατίας, οι οποίοι ανέβαλαν τις εκλογές στη χώρα για να μην επιτρέψουν την εκλογική ρεβάνς των σοσιαλιστών. Οι δράσεις αντίθεσης ωστόσο έναντι του προέδρου του Εκουαδόρ Λένιν Μορένο δεν προκάλεσαν κανέναν ενθουσιασμό στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, ακριβώς επειδή αυτός ο «καπνιστής Λένιν» προώθησε μια πολιτική προς το συμφέρον των εταιρειών της Δύσης. Αν και οι εκουαδοριανοί στρατιώτες σκότωσαν ευθέως διαδηλωτές μπροστά στα μάτια αντικειμενικών τηλεοπτικών συνεργείων.

Αυτή λοιπόν η υποκρισία λαμβάνει σήμερα οργουελικό χαρακτήρα. Οι εκπρόσωποι της αμερικανικής κυβέρνησης υποστήριξαν ένθερμα τις φιλελεύθερες διαδηλώσεις στο Χονγκ Κονγκ και το ίδιο αποφασιστικά καταδίκασαν τις μαζικές δράσεις εναντίον της αστυνομικής βίας και του ρατσισμού που ξέσπασαν σε όλη την επικράτεια των ΗΠΑ. Οι κινητοποιήσεις για την ανεξαρτησία της Καταλονίας , στις οποίες συμμετείχε μεγάλο μέρος των κατοίκων της περιοχής, δεν συνάντησαν καθόλου οίκτο από τις Βρυξέλλες και κανένας δεν απαίτησε να επιβληθούν κυρώσεις στις Ισπανούς υπουργούς που τις κατέστειλαν. Ενώ οι ταραχές που προκάλεσε η αγγλική νεολαία δεν κίνησαν συνολικά την προσοχή των εκεί ΜΜΕ.

Η τρομοκρατία εκ μέρους των αρχών της Βραζιλίας και της Κολομβίας, οι οποίες συστηματικά σκοτώνουν ακτιβιστές των κοινωνικών κινημάτων, δεν οδήγησαν στην καταδίκη των προέδρων Μπολσονάρου και Ντούκε, ακριβώς επειδή τα κράτη αυτά τα αποκαλούνται ειρωνικά «αγαπημένες σύζυγοι των ΗΠΑ». Ωστόσο η κυβέρνηση της Βενεζουέλας αποτελεί το αντικείμενο διαρκούς πίεσης και αδιατάρακτης προπαγανδιστικής επίθεσης.

Το ίδιο βέβαια συνέβη και στην περίπτωση της Χιλής. Εκεί στις παραμονές της καραντίνας μαινόταν εξέγερση εθνικής εμβέλειας εναντίον του δεξιού καθεστώτος του προέδρου Πινιέρα. Στους δρόμους του Σαντιάγο βγήκαν εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι, εκ των οποίων πλήθος μαθητών και φοιτητών. Οι διαδηλωτές έθεσαν υπό τον έλεγχο τους μια από τις κεντρικές πλατείες της πόλης, αποκρούοντας τις επιθέσεις της αστυνομίας, η οποία δρούσε εναντίον τους με θηριώδη βία. Αυτό όμως το γεγονός δεν ήταν ένα σωστό, κοινωνικό «Μαϊντάν» και οι μετασοβιετικοί σχολιαστές το ενθυμούνταν μόνο για χάρη αυτού, δηλαδή για να κατακρίνουν την ορμητική νεολαία, θρηνώντας με το πρόσχημα των διαλυμένων βιτρινών των τραπεζών και των καταστημάτων. Τώρα όμως οι ίδιοι άνθρωποι ενθουσιάζονται με τους «πολιτισμένες» και «καλλιεργημένες» διαδηλώσεις των Λευκορώσων, αντιπαραβάλλοντας τες με τις «θηριώδεις» διαδηλώσεις των Χιλιανών και των Αφροαμερικανών.

«Μια Ρωσίδα συνάδελφος έγραψε σήμερα ότι εδώ, στη Χιλή, διαδήλωναν τα λούμπεν στοιχεία με εγκληματικές ροπές και βάρβαροι που χτυπούσαν τζαμαρίες, έσπαγαν φανάρια και δεν άφηναν τους φυσιολογικούς ανθρώπους να δουλέψουν, στον αντίποδα των λευκορωσικών φασματικών διαδηλώσεων, που δεν διασχίζουν το δρόμο όταν το φανάρι είναι κόκκινο και βγάζουν τα παπούτσια τους για να ανέβουν πάνω στα παγκάκια. Η πάλη των Χιλιανών αντιπαρατέθηκε στην πάλη των Λευκορώσων, καθώς αυτοί μάχονται εναντίον εκείνου του οποίοι σήμερα οι Λευκορώσοι επιθυμούν να πετύχουν. Οι Χιλιανοί ήδη βρίσκονται στην επιδιωκόμενη πλευρά κι όμως κινούνται αντίθετα. Από την οπτική γωνία της παραδοσιακής δυτικής δημοκρατίας στη Χιλή όλα είναι εντάξει. Εδώ κανείς δεν παραχαράσσει τα αποτελέσματα των εκλογών, η εκλογή είναι συνήθως προκαθορισμένη από τον τύπο και την παιδεία. Οι Χιλιανοί δεν εξεγέρθηκαν για μια αφηρημένη δημοκρατία του τύπου εναλλαγής μερικών προσωπείων έναντι κάποιων άλλων αλλά για ένα συγκεκριμένο εκδημοκρατισμό της εκπαίδευσης, της περίθαλψης και της συνταξιοδοτικής ασφάλειας. Για μια εκπαίδευση δημόσια, ποιοτική, δωρεάν και κρατική, που κάποτε θα μας δώσει τη δυνατότητα για μια αληθινή δημοκρατία.

Οι άνθρωποι αυτοί δεν κατέχουν τους κοσμικούς τρόπους των Λευκορώσων δημοκρατών με την υψηλής ποιότητας, δωρεάν εκπαίδευση – προς απάντηση των σφαιρών και του νερού με θειικό οξύ , που εξαπολυόταν από τους εκτοξευτήρες νερού, αυτοί όντας απεγνωσμένοι χτύπησαν βιτρίνες και προκειμένου να ακινητοποιήσουν την αστυνομία, η οποία επιτίθετο σε ειρηνικούς διαδηλωτές, σπάνε φανάρια και σταθμούς λεωφορείων για να φτιάξουν οδοφράγματα. Χιλιάδες από αυτούς εδώ και μήνες βρίσκονται στις χιλιανές φυλακές ενώ οι διεθνείς οργανώσεις για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων δεν παλεύουν για την υπεράσπιση τους και κανείς δεν ανακοινώνει κυρώσεις εναντίον της Χιλής για τη δολοφονία ή τις σφαίρες στα μάτια των βαρβάρων» γράφει σχετικά από το Σαντιάγο ο δημοσιογράφος Όλιεγκ Γιασίνσκι.

Φυσικά, όλο αυτό σε καμία περίπτωση δεν δικαιώνει την πολιτική του Λουκασένκο και τη βιαιότητα των λευκορωσικών ΜΑΤ. Για άλλο πράγμα γίνεται λόγος. Οι ηγετικές κυβερνήσεις του κόσμου έχουν καταρτίσει διπλά πρότυπα που απονομιμοποιούν την πάλη για τα δημοκρατικά δικαιώματα. Αγνοώντας τη βία της Ασφάλειας ή τα αιματηρά εγκλήματα των δορυφόρων τους, κυνικά χρησιμοποιούν τις διαδηλώσεις για αποσταθεροποίηση των «μη δημοκρατικών» κρατών, με τα οποία σχετίζονται οι ανταγωνιστές της κατά παράδοσιν Δύσης. Τις σημερινές διαμαρτυρίες βάσης με κοινωνικά συνθήματα και προς υπεράσπιση των συμφερόντων της εθνικής πλειοψηφίας τις αποσιωπούν και τις καταστέλλουν αλύπητα. Τα φιλελεύθερα-εθνικιστικά πραξικοπήματα όμως, που έχουν οργανωθεί με τα συνθήματα αντικοινωνικών μεταρρυθμίσεων, πάντα λαμβάνουν στήριξη μεγάλης κλίμακας από την πλευρά όλων των media, των Ευρωπαίων πολιτικών και των ανθρώπων με τα καλά πρόσωπα.

Κι έπειτα κάπως έτσι αυτοί σιωπούν φιλικά, όταν δηλαδή η νέα εξουσία καταπιέζει τους διαφωνούντες, ρίχνει στις φυλακές δημοσιογράφους και bloggers καθώς και όταν βομβαρδίζει αντιπολιτευόμενες πόλεις. Απαντώντας στα πάντα με την κυνική και κοινή φράση: «Αυτό είναι διαφορετικό».

Πακέτο διάσωσης της ΕΕ με πολλές γκρίζες ζώνες

Το σχέδιο που παρουσίασε την Τετάρτη, 27 Μαίου, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για την αντιμετώπιση της τρομερής οικονομικής ύφεσης και κοινωνικής κρίσης στις χώρες- μέλη της ΕΕ λόγω κορωνοϊού συνιστά ένα φιλόδοξο, για τα μέχρι τώρα δεδομένα της Ένωσης, εγχείρημα. Το συνολικό πακέτο, υπό τον τίτλο «Next Generation EU», προβλέπει τη διάθεση 750 δισ ευρώ, εκ των οποίων τα 500 θα είναι επιχορηγήσεις και τα 250 δάνεια. Αν συνυπολογίσουμε τα προγράμματα (SURE κ.α.) ύψους 540 δισ ευρώ που ανακοινώθηκαν στις 9 Απριλίου, η ΕΕ ρίχνει στο τραπέζι έκτακτη στήριξη 1,290 τρισ ευρώ, ποσό που εξακολουθεί να υπολείπεται σημαντικά των ανάλογων προγραμμάτων ΗΠΑ και Ιαπωνίας, αλλά δεν παύει να αποτελεί σημαντική ανάσα.

Πέραν της ποσοτικής πλευράς, η πρόταση της Κομισιόν, η οποία στηρίζεται στην πρόσφατη συμφωνία Μακρόν- Μέρκελ, σπάει δύο παραδοσιακά ταμπού. Για πρώτη φορά εισάγεται, έστω και ad hoc, κοινός δανεισμός των 27 και επίσης για πρώτη φορά η Ένωση στηρίζεται σε δαπάνες και επενδύσεις μέσω ελλειμμάτων (κάτι που μέχρι χθες θα αποτελούσε ανάθεμα, μιας και στην υπαρκτή ΕΕ, όχι μόνο ο Μαρξ, αλλά και ο Κέινς τελούν υπό παρανομία). Εν ολίγοις, σε αντίθεση με το γνωστό σλόγκαν του κ. Μητσοτάκη, οι Ευρωπαίοι δέχονται, έστω και με κλειστή τη μύτη, ότι τα περιφρονημένα λεφόδεντρα κάποιες φορές είναι η μόνη λύση.

Τα 750 δισ του προγράμματος θα αντληθούν από την Κομισιόν μέσω ομολόγων τα οποία θα εκδώσει η ίδια και θα έχουν διάρκεια μέχρι και 30 χρόνια, ενώ η αποπληρωμή τους θα αρχίσει από το 2028 και τα επιτόκια θα είναι μικρά. Οι χώρες που κυρίως θα ωφεληθούν, σύμφωνα με τα (όχι επίσημα και όχι επιβεβαιωμένα) στοιχεία που έχουν διαρρεύσει είναι η Ιταλία (172,7 δισ), η Ισπανία (140,4) και η Πολωνία (63,8). Στους ωφελημένους θα είναι και η Ελλάδα, καθώς αναμένεται να εισπράξει 22,5 δισ σε επιχορηγήσεις και άλλα 9,4 σε δάνεια, ποσά που αντιστοιχούν αθροιστικά στο ένα έκτο του ΑΕΠ του 2019- πολύ περισσότερα από όσα ήλπιζε η ελληνική κυβέρνηση. Μόνο τα δάνεια, και όχι οι επιχορηγήσεις, θα βαρύνουν τους εθνικούς προϋπολογισμούς. Η αποπληρωμή των δανείων της Κομισιόν θα γίνει μέσω του κοινοτικού προϋπολογισμού, δηλαδή θα επιβαρύνει κυρίως τους καθαρούς χρηματοδότες της Ένωσης, με πρώτη τη Γερμανία. Επομένως το πακέτο της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αν δεν σπάει, τουλάχιστον διαβρώνει και ένα άλλο, μεγάλο ταμπού, εκείνο της Ένωσης μεταβίβασης πόρων (transfer union).

Είναι προφανές ότι οι κυρίαρχοι κύκλοι της ΕΕ και των μεγάλων δυνάμεων που την στηρίζουν συνειδητοποίησαν, έστω και καθυστερημένα, ότι η τραγικά ανεπαρκής απάντηση των πρώτων μηνών στην κρίση του Covid- 19, εγκυμονούσε άμεσους κινδύνους διάσπασης ή και διάλυσης της ΕΕ. Έχοντας ήδη ακρωτηριαστεί από το Brexit και απειλούμενη να περιθωριοποιηθεί από το ανταγωνιστικό δίπολο ΗΠΑ- Κίνας, η Ευρώπη των 27 ήταν αναγκασμένη να υιοθετήσει αντισυμβατικά μέτρα. Το πακέτο της Κομισιόν είναι πάνω απ’ όλα και πριν απ’ όλα σχέδιο διάσωσης της ίδιας της ΕΕ. Ανάγκα και θεοί πείθονται.

Ωστόσο οι ανακοινώσεις της Κομισιόν δεν δικαιολογούν καθόλου τις θριαμβολογίες της ελληνικής κυβέρνησης και των περισσότερων συστημικών ΜΜΕ. Πρώτα απ’όλα γιατί δεν είναι βέβαιο ότι το εν λόγω πακέτο θα εφαρμοστεί στην έκταση και τη μορφή που έχει αυτή τη στιγμή, ούτε είναι σαφές το πότε θα γίνουν διαθέσιμα τα κονδύλια.

Η διαδικασία έγκρισής του είναι χρονοβόρα και αμφίβολη. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα εξετάσει το πακέτο της Κομισιόν στις 16 Ιουνίου, ενώ η περίφημη «ομάδα των τεσσάρων» (Ολλανδία, Αυστρία, Σουηδία, Φινλανδία) έχει ήδη τοποθετηθεί αρνητικά και θα προσπαθήσει να το συρρικνώσει ή/και να επιβάλει Δρακόντειους όρους (βλέπε Μνημόνια) στις χώρες που θα επωφεληθούν. Μέρκελ και φον ντερ Λάιεν δήλωσαν, άλλωστε, ότι το σχέδιο που ανακοινώθηκε δεν είναι η τελική λύση, αλλά η βάση εκκίνησης της διαπραγμάτευσης. Στη συνέχεια, το σχέδιο στο οποίο θα καταλήξουν οι 27 πρέπει να εγκριθεί από όλα τα εθνικά κοινοβούλια, όπως και από το ευρωπαϊκό.

Στο πιο αισιόδοξο σενάριο, ο βασικός όγκος του προγράμματος θα αρχίσει να υλοποιείται από 1/1/2021 (μόνο 11 δισ θα είναι διαθέσιμα από τον Σεπτέμβριο), ενώ μέχρι τότε επιχειρήσεις θα συνεχίσουν να κλείνουν και εργαζόμενοι να χάνουν τη δουλειά ή μεγάλο μέρος του μισθού τους. Η ίδια η Κομισιόν προβλέπει ότι η Ελλάδα θα είναι η χώρα που θα πληγεί σκληρότερα από όλες, λόγω του ειδικού βάρους των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και του τουρισμού, ο οποίος αναμένεται να συρρικνωθεί κατά 70% στο δεύτερο τρίμηνο του χρόνου.

Επιπλέον, το σχέδιο «Next Generation EU» έχει πολλές γκρίζες ζώνες- σοβαρά, αδιευκρίνιστα ζητήματα που θα αποτελέσουν πεδίο σκληρής διαπραγμάτευσης και αντιπαράθεσης. Όπως μας είχε προϊδεάσει η κοινή διακήρυξη Μακρόν- Μέρκελ, το σχέδιο της φον ντερ Λάιεν αναφέρει ότι οι επιδοτήσεις και τα δάνεια θα προορίζονται για «χώρες, περιφέρειες και τομείς της οικονομίας» που έχουν πληγεί κατ’ εξοχήν από την κρίση. Το πώς θα γίνει η διανομή των κονδυλίων δεν είναι καθόλου σαφές. Σε ότι αφορά τους τομείς, ευρωπαϊκά μέσα αναφέρουν ότι θα ενισχυθούν κυρίως η αεροπορική βιομηχανία, η αυτοκινητοβιομηχανία και ο τουρισμός, κάτι που σημαίνει ότι θα ευνοηθούν κατ’ εξοχήν οι «εθνικοί πρωταθλητές» Γερμανίας και Γαλλίας, αν και η Ελλάδα λόγω τουρισμού επίσης έχει να ελπίζει.

Σε κάθε περίπτωση, τόσο οι επιχορηγήσεις όσο και τα δάνεια δεν θα δίνονται στα εθνικά κράτη με την ελευθερία να τα χρησιμοποιήσουν όπως τα ίδια θα αποφασίσουν. Ο κύριος πυλώνας του προγράμματος είναι το Εργαλείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), το οποίο προβλέπεται να διαθέσει 310 δισ σε επιχορηγήσεις και 250 σε δάνεια. Για να ωφεληθεί ένα κράτος- μέλος από το RRF, θα πρέπει να καταθέσει «συγκεκριμένα σχέδια δημοσίων επενδύσεων και συνοδευτικών μεταρρυθμίσεων», οι οποίες θα εγγυώνται την «ανθεκτικότητα» της εθνικής οικονομίας. Αυτά τα προγράμματα και αυτές οι «μεταρρυθμίσεις» θα πρέπει να εγκριθούν ΚΑΙ από την Κομισιόν ΚΑΙ από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για να εκταμιευθούν τα αντίστοιχα ποσά. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς πολύ καχύποπτος για να υποθέσει ότι αυτή η διαδικασία θα χρησιμοποιηθεί για την επιβολή αντιλαϊκών μεταρρυθμίσεων μνημονιακής κοπής στα πιο ευάλωτα κράτη. Νέα φορολογικά βάρη απειλεί να φέρει και η άντληση νέων εσόδων του κοινοτικού προϋπολογισμού ώστε να αποπληρωθούν τα δάνεια της Κομισιόν. Οι ιδέες που έριξε στο τραπέζι η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν (φορολόγηση των μεγάλων επιχειρήσεων της ψηφιακής σφαίρας, διεύρυνση της εμπορίας άνθρακα, πράσινοι φόροι κλπ) είναι μια ακόμη, μεγάλη γκρίζα ζώνη του σχεδίου της.

Εν ολίγοις, το σχέδιο της Κομισιόν είναι μια φιλόδοξη, αλλά και αβέβαιη προσπάθεια διάσωσης της ίδιας της ΕΕ και των μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων της. Το αν, πότε και πόσο θα ωφεληθούν οι εργαζόμενοι της Ελλάδας και των άλλων πληττόμενων χωρών, θα αποτελέσει αντικείμενο σκληρής κοινωνικής και πολιτικής αντιπαράθεσης. Ας μην ξεχνάμε ότι και το πολυδιαφημισμένο πρόγραμμα SURE για την αντιμετώπιση της ενδημικής, πλέον, ανεργίας ήδη χρησιμοποιείται ως εργαλείο για την προώθηση της μερικής απασχόλησης και του ακρωτηριασμού των μισθών.

Πηγή: ppapacon.blogspot.com

Οι χρήσιμοι ‘παλιάτσοι’ της Γερμανίας

Πάνε πολλά χρόνια από τότε που σε μιαν άλλη εποχή, σε έναν ολότελα διαφορετικό κόσμο, ο φανατικός αντικομμουνιστής και επί χρόνια πρωθυπουργός της Βαυαρίας, Φραντς Γιόζεφ Στράους, δήλωνε στο ραδιόφωνο ότι “δεξιά της Χριστιανοδημοκρατίας δεν επιτρέπεται να υπάρχει άλλο δημοκρατικά νομιμοποιημένο κόμμα”. Ήταν καλοκαίρι του 1987 και τότε στη γερμανική πολιτική σκηνή προσπαθούσε να δημιουργήσει ερείσματα το κόμμα των Ρεπουμπλικάνων, συγκεντρώνοντας στις τάξεις των ψηφοφόρων του ακραία συντηρητικούς, ακροδεξιούς και νεοναζί.

Τη δεκαετία του 1980 στη Δυτική Γερμανία είχαν κάνει την εμφάνισή τους με ανησυχητικό τρόπο νεοναζί, με την χαρακτηριστική του εμφάνιση – ξυρισμένα κεφάλια, αρβύλες και στρατιωτικά αεροπορικά αμερικάνικα μπουφάν. Μάλιστα στις τοπικές εκλογές της Βαυαρίας εκείνης της χρονιάς οι Χριστιανοκοινωνιστές (CSU), η βαυαρική εκδοχή της Χριστιανοδημοκρατίας, είχαν χάσει την απόλυτη πλειοψηφία λόγω του διεμβολισμού τους  από τους  Ρεπουμπλικάνους και γινόταν έντονη συζήτηση για το αν πρέπει να υπάρξει μαζί τους κάποια συνεργασία ή αν αυτοί πρέπει να πολεμηθούν ανελέητα. Είναι στο συγκεκριμένο πλαίσιο, που ο Στράους διατύπωσε τη μνημειώδη εκείνη φράση, που αποτελεί κατά κάποιο τρόπο δόγμα για τον γερμανικό συντηρητικό χώρο.

Οι Ρεπουμπλικάνοι δεν τα κατάφεραν να  αναδειχθούν σε σημαντικό κόμμα: έφτασαν το ζενίθ της επιρροής τους στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και στη συνέχεια πήραν την κατιούσα. Το δόγμα του Στράους διατηρείται μέχρι σήμερα και η εφαρμογή του έγκειται στη διαρκή προσπάθεια να δίνεται πολιτικός χώρος για υπερσυντηρητικούς και ακροδεξιούς μέσα στην ίδια τη Χριστιανοδημοκρατία, με τον όρο να μην εκφράζονται με τρόπο που να είναι ανοιχτά ναζιστικός. “Δεν θέλουμε παλιάτσους στις τάξεις μας”, είχε πει ο Στράους, εννοώντας τους νεοναζί με τις στολές και τις εμφανίσεις τους αλλά και όσους δεν μπορούσαν να διατηρήσουν έστω κάποια προσχήματα δημοκρατικότητας.

Αν υπάρχει τουλάχιστον ένα (γιατί υπάρχουν και άλλα) βαθύ τραύμα στον γερμανικό επεκτατισμό  -και άρα στην ακροδεξιά- αυτό έχει την πηγή του στην Ανατολή, στη Μόσχα και ονομάζεται Ρωσία. Δυο φορές στην ιστορία προσπάθησε η Γερμανία να αποσπάσει από τη Ρωσία, έστω την Ουκρανία. Στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και στον Δεύτερο. Στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο στόχευση ήταν όχι απλά η απόσπαση της Ουκρανίας, αλλά η καθυπόταξη ολόκληρης της Σοβιετικής Ένωσης. Η ήττα των Γερμανών υπήρξε ολοκληρωτική, όπως ολοκληρωτικός ήταν ο πόλεμος που διεξήγαγαν.

Η Γερμανία είχε, έχει και θα έχει συμφέροντα στην Ανατολή.
Ο ζωτικός χώρος που περιέγραφε η στρατηγική του Βερολίνου είτε επί Κάιζερ είτε επί Βαϊμάρης και που ήρθε να κατακτήσει πρόσκαιρα ο Χίτλερ δεν αλλάζει ως προς το εύρος του.

Ήταν σαν σήμερα, 30 Απρίλη του 1945 που η κόκκινη σημαία της ΕΣΣΔ κυμάτισε στην καρδιά του Βερολίνου, στο καμένο από τους Ναζί κτίριο του Ράιχσταγκ, ενώ ο Χίτλερ την ίδια μέρα έδινε τέλος στη ζωή του με μια σφαίρα στο κεφάλι.

“Οι Χίτλερ έρχονται και παρέρχονται, το γερμανικό έθνος και κράτος παραμένουν” είχε διαμηνύσει ο Στάλιν στη διαταγή No. 55 τον Φλεβάρη του 1942. Άλλο το νόημα στη φράση του ηγέτη της ΕΣΣΔ, που κοίταζε το πώς θα διαμορφωνόταν η κατάσταση μετά την ήττα του ναζισμού. Σήμερα, με την ιστορική απόσταση, μπορούμε να του δώσουμε και μια ακόμα ερμηνεία: τα μακροπρόθεσμα στρατηγικά συμφέροντα των εθνικών κρατών έχουν συνέχεια. Η Γερμανία είχε, έχει και θα έχει συμφέροντα στην Ανατολή.

Ο ζωτικός χώρος που περιέγραφε η στρατηγική του Βερολίνου είτε επί Κάιζερ είτε επί Βαϊμάρης και που ήρθε να κατακτήσει πρόσκαιρα ο Χίτλερ δεν αλλάζει ως προς το εύρος του. Η λεκάνη του Δούναβη, τα Βαλκάνια, η Τσεχία, η Πολωνία, οι Βαλτικές χώρες και, τέλος, ο κάμπος της Ουκρανίας με τα σιτηρά, τις ποτάμιες οδούς, το ευρύ μέτωπο στη Μαύρη Θάλασσα και τη βιομηχανία της, είναι ο απαραίτητος χώρος για να είναι η Γερμανία παγκόσμια μεγάλη δύναμη.

Ακριβώς αυτή η γεωστρατηγική αναγκαιότητα περιγράφει το τι συνέβη οικονομικά και πολιτικά μετά την κατάρρευση των καθεστώτων του υπαρκτού σοσιαλισμού. Μεγάλο τμήμα της τσεχοσλοβάκικης βιομηχανίας πέρασε σε γερμανικά και γαλλικά χέρια, έτσι, όπως παλιά. Οι Πολωνοί επιστρατεύθηκαν για να δουλέψουν στη Γερμανία ως φτηνό εργατικό δυναμικό και οι Ρουμάνοι επίσης. Η Γιουγκοσλαβία διαλύθηκε με πόλεμο και ενώ οι Κροάτες στη Γερμανία απολαμβάνουν μια κάποιας εκτίμησης, η λέξη ‘Σέρβος’ είναι για πολλούς συνώνυμο κατωτερότητας, πονηριάς, ατιμίας. Η λέξη ‘Γιουγκοσλάβος’ είναι επίσης απαξιωμένη: ‘Jugo-Betrugo’, λέγεται συχνά από ανθρώπους άνω των 50 και σημαίνει ‘Γιουγκοσλάβος-απατεώνας’.

Η Ελλάδα, χώρα που εντάχθηκε στον ζωτικό χώρο της Γερμανίας τον χειμώνα του 1940, υποτάχθηκε κι αυτή στα γερμανικά συμφέροντα μετά την κρίση του 2008-9. Απέμενε, όμως, η Ουκρανία, όπως παλιά…

Το φθινόπωρο του 2013 σήμανε η ώρα της. Με την ενορχηστρωμένη εξέγερση του Μαϊντάν η Ουκρανία, μια εξαιρετικά περίπλοκη χώρα σε όλα τα επίπεδα, έχασε το καθεστώς της ουδετερότητάς της, διασπάστηκε, έζησε και ζει ακόμα έναν πόλεμο, έχασε εδάφη και λειτουργεί σε ένα ιδιαίτερο καθεστώς ναζιστικού τρόμου μέτριας έντασης. Συνδικαλιστές και αντιναζιστές δολοφονήθηκαν είτε μαζικά στην Οδησσό στις 4 Μαΐου 2014 είτε και μεμονωμένα, φυλακίστηκαν, διώχθηκαν, βασανίστηκαν. Μειονότητες τρομοκρατούνται και η χώρα μοιάζει παραδομένη σε μια αναβίωση του ναζισμού με την κλασική του μορφή, που μπορεί να μην έχει την εξουσία αυτή καθ’ αυτή, έχει όμως ερείσματα στον κρατικό μηχανισμό και κυρίως στις δυνάμεις καταστολής. Ναζιστές αστυνομικοί λοιπόν που κυνηγούν Ρώσους, κομμουνιστές, Εβραίους, Ρομά, ομοφυλόφιλους. Όπως παλιά…

Στην Ουκρανία τελετές λαμβάνουν χώρα όπου τιμάται η μνήμη των Ες Ες. Το ίδιο και στις Βαλτικές χώρες. Οι Εβραίοι φοβούνται και πάλι.

Η Γερμανία πρωτοστάτησε στην ανατροπή του καθεστώτος ουδετερότητας που ίσχυε για την Ουκρανία και ενεργά συμμετείχε στην προσπάθεια να θέσει την απέραντη αυτή χώρα στην άμεση επιρροή της Ε.Ε. Οι ‘παλιάτσοι’ στους οποίους αναφέρονταν ο μακαρίτης Στράους είχαν κάνει την εμφάνισή τους με τις στολές τους, τα σύμβολά τους, το ναζιστικό χαιρετισμό, αλλά αυτή τη φορά επίσης με αυτόματα όπλα, με τανκς, με κανόνια να προσπαθούν να κάμψουν την αντίσταση μέσα στο χώρο που ελέγχονταν από την φιλοευρωπαϊκή κυβέρνηση του Κίεβου αλλά και στα ανατολικά της πολύπαθης χώρας. Στην Ανατολή εμφανίστηκαν οι αντίπαλοί τους, οι αυτοανακηρυγμένες Λαϊκές Δημοκρατίες του Ντονμπάς. Εκεί επιστρατεύτηκαν τα σύμβολα των αντιπάλων του ναζισμού, οι κόκκινες σημαίες, το σφυροδρέπανο και η σύγκρουση συνεχίζεται ακόμη με χαμηλή ένταση μεν αλλά με φόρο αίματος.

Η Γερμανία στην προσπάθειά της να ελέγξει την Ανατολή οφείλει να αντιμετωπίσει τη Ρωσία. Την προσπάθειά της αυτή τη συνδυάζει με τις ενέργειες που πηγάζουν από τη στρατηγική των ΗΠΑ για περικύκλωση της Ρωσίας και χρησιμοποιεί για τους σκοπούς της κάθε μέσο που ενισχύει το αντιρωσικό στρατόπεδο. Παλιοί γνώριμοι επιστρατεύονται για να βοηθήσουν στην προσπάθεια. Παλιοί γνώριμοι, όχι ως φυσικά πρόσωπα, αλλά ως μηχανισμοί, ως θεσμοί, ως πολιτικές παρατάξεις. Η Γερμανία και η Ρωσία αλληλεξαρτώνται. Η Ρωσία εφοδιάζει τη Γερμανία με ενέργεια και η Γερμανία εξάγει στη Ρωσία προϊόντα. Αυτό συνέβαινε πάντα και θα συμβαίνει. Άρα η προσπάθεια για μεταβολή των ισορροπιών είναι επίπονη και περίπλοκη.

Οι παλιοί γνώριμοι δεν είναι άλλοι από τους διαδόχους των παλιών Ναζί. Στην Ουκρανία τελετές λαμβάνουν χώρα όπου τιμάται η μνήμη των Ες Ες. Το ίδιο και στις Βαλτικές χώρες. Οι Εβραίοι φοβούνται και πάλι. Η διαμάχη όμως με τη Ρωσία απαιτεί φροντίδα αυτών που όπως στην Ουκρανία θα βρεθούν αν παραστεί ανάγκη στην πρώτη γραμμή της μάχης. Και αυτούς οφείλει η Γερμανία να τους φροντίζει.

Έτσι όταν το Νοέμβριο του 2017 η Ρωσία έφερε στον ΟΗΕ σχέδιο ψηφίσματος για την καταδίκη της εξύμνησης του ναζισμού έχοντας το βλέμμα στραμμένο σε αυτά που συμβαίνουν στις βαλτικές χώρες και στην Ουκρανία, το Κίεβο και η Ουάσιγκτον καταψήφισαν, ενώ οι χώρες της Ε.Ε. απείχαν από την ψηφοφορία. Άλλες 121 χώρες, μαζί και το Ισραήλ, υπερψήφισαν. Στο ψήφισμα καταδικάζεται η εξύμνηση του ναζισμού και καλούνται τα κράτη να λάβουν κατασταλτικά μέτρα ενάντια στη διατύπωση ναζιστικού λόγου, ενάντια σε τελετές που εξυμνούν ναζί και τους συνεργάτες τους κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ενάντια σε οργανώσεις που διαδίδουν αυτού του είδους τη μνήμη.

Οι χώρες που καταψήφισαν ή που απείχαν, δικαιολόγησαν τη στάση τους με το επιχείρημα ότι η Ρωσία προσπαθεί με αυτό το πρόσχημα να ασκήσει πίεση στις Βαλτικές χώρες και την Ουκρανία. Η άρνηση όμως ειδικά της Γερμανίας να καταδικάσει τις τελετές αυτού του είδους φέρνει στο νου ότι οι ‘παλιάτσοι’ έστω εκτός της χώρας είναι ακόμα χρήσιμοι στον αγώνα για να τεθεί η Ουκρανία προνομιακά μέσω της Ε.Ε. υπό γερμανικό – σε τελική ανάλυση –  έλεγχο.

Τα βασανιστήρια απέδωσαν, οι κρατούμενοι τα ξέρασαν όλα…

Με εργαλεία βασανισμού επέβαλαν οι ισχυροί της Ε.Ε. την περασμένη δεκαετία τις διάφορες τρόικες στις καθημαγμένες από την οικονομική κρίση οικονομίες και κοινωνίες των PIGS και τους όρους των εκάστοτε συμφωνιών για νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις και προγράμματα εξοντωτικής λιτότητας. Αυτήν την απροκάλυπτη παραδοχή έκανε ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών, ο Σοσιαλδημοκράτης Χάικο Μάας, σε συνέντευξή του που δημοσιεύτηκε την Παρασκευή στο γερμανικό περιοδικό Spiegel. Η έκπληξη δεν έγκειται στο χαρακτηρισμό αυτόν καθ’ αυτό.

Δεν προξενεί έκπληξη, γιατί από το 2010 μέχρι σήμερα δεν χρειάζεται να γνωρίζει κανείς οικονομία, κοινωνιολογία και πολιτική για να ξέρει τι σήμανε τρόικα και μνημόνιο – τα έχει βιώσει με σκληρό και ανυπόφορο τρόπο.

Έχουν γραφτεί άπειρα σχετικά με τη σκληρότητα των μέτρων, σχετικά με τις καταστροφικές συνέπειές τους για ευρύτατα τμήματα του πληθυσμού των χωρών που υποχρεώθηκαν να εφαρμόσουν μνημόνια. Ακόμα πιο πίσω, δεν ήταν έκπληξη το είδος των μέτρων και η κατεύθυνσή τους για όσους ήξεραν τι σημαίνει Μάαστριχτ, Λισαβώνα, τι σημαίνει ΟΝΕ. Ακόμα, πόσοι και πόσοι δεν ανατρίχιαζαν στο άκουσμα των αρχικών ΔΝΤ, αν είχαν μια μέτρια γνώση περί Λατινικής Αμερικής στις δεκαετίες του 1980 και 1990; Πόσοι δεν είχαν διαβάσει ή δεν είχαν ακούσει σχετικά με τη Ναόμι Κλάιν και το βιβλίο της ‘Δόγμα του Σοκ’; Τα μεταμοντέρνα νεοφιλελεύθερα βασανιστήρια, τους εικονικούς πνιγμούς τους έζησαν όλες οι κοινωνίες της Ανατολικής Ευρώπης μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού με την ανείπωτη φτώχεια, ανεργία, απώλεια αξιοπρέπειας. Με τη δραματική πτώση ακόμα και αυτού του προσδόκιμου ζωής. Η δε Γερμανία τα πρώτα τέτοιου είδους βασανιστήρια τα έκανε πάνω στον ίδιο της τον πληθυσμό που είχε την ατυχία να γεννηθεί στην πρώην Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας.

Τι ξέρασαν όμως οι βασανισμένες χώρες και κοινωνίες του Νότου; Δεν ξέρασαν πληροφορίες αλλά γιατρούς και νοσηλευτές, φτηνούς εργάτες, λιμάνια, τρένα και αεροδρόμια.

Έκπληξη προκαλεί το θράσος που έχει ο Γερμανός αξιωματούχος. Θράσος που τον οδηγεί να παραδέχεται ότι η χώρα του, μαζί με άλλες εύρωστες οικονομικά χώρες του Βορρά, τότε, στα 2010 και 2012 και 2015, έκαναν βασανιστήρια στις χώρες του Νότου για να τις κάνουν να “ξεράσουν”. Δεν εφάρμοσαν “μέτρα σωφρονισμού”, ώστε να συνετιστεί ο “παραβατικός” και να πάρει τον σωστό δρόμο. Έκαναν βασανιστήρια.

Τα βασανιστήρια γίνονται για δυο λόγους και έναν τρίτο, πιο βαθύ. Γίνονται για να αποσπάσει ο βασανιστής πληροφορίες και υλικά μέσα, για να εκμηδενίσει την ηθική ή σωματική ισχύ του θύματος και πιο βαθιά για να ικανοποιήσει τα σαδιστικά του ένστικτα. Τι ξέρασαν όμως οι βασανισμένες χώρες και κοινωνίες του Νότου; Δεν ξέρασαν πληροφορίες αλλά γιατρούς και νοσηλευτές, φτηνούς εργάτες, λιμάνια, τρένα και αεροδρόμια, ξέρασαν τις βουνοκορφές τους για ανεμογεννήτριες και τις πρώτες ύλες τους. Ξέρασαν τις παραλίες τους για να πίνουν μοχίτο οι Βόρειοι τα καλοκαίρια. Δεν απέσπασαν, λοιπόν, πληροφορίες οι βασανιστές. Απέσπασαν ανθρώπινο δυναμικό και πλούτο. Έδρασαν ως λήσταρχοι που βασάνισαν τα θύματά τους για να τους δώσουν την περιουσία τους.

Φυσικά, δεν θα ήταν εύκολο να λυγίσει το θύμα αν δεν είχαν οι λήσταρχοι τη συνεργασία ντόπιων χωροφυλάκων, που και αυτοί περίμεναν να πάρουν λεία από την περιουσία του θύματος. Ήταν φθινόπωρο του 2013 όταν ο Άδωνις Γεωργιάδης καυχιόταν ότι αυτός και όχι η τρόικα απολύει γιατρούς και νοσηλευτές. Ένα χρόνο μετά, η γερμανική κρατική Deutsche Welle περιχαρής δημοσίευε άρθρο για τους Έλληνες γιατρούς που φτάνουν στη Γερμανία, η οποία τους περίμενε με ανοιχτές αγκάλες. Μετά τους Ρουμάνους, είναι οι Έλληνες η δεύτερη πολυπληθέστερη ομάδα στις τάξεις των ξένων γιατρών στη Γερμανία: 2059 Έλληνες και Ελληνίδες γιατροί δούλευαν την 31η Δεκεμβρίου 2018 στα γερμανικά νοσοκομεία, 3556 Ρουμάνοι. Επίσης, σχεδόν 1000 Ιταλοί και Ιταλίδες, 1334 Βούλγαροι και 1231 Ούγγροι. Άραγε να μην παίζουν αυτοί οι Έλληνες, και οι Ρουμάνοι, κι οι Ιταλοί το ρόλο τους σήμερα στο ότι η Γερμανία, με τόσα πολλά κρούσματα κορονοϊού, παρουσιάζει πολύ χαμηλό ποσοστό θνητότητας; Και μήπως έλειψαν αυτοί οι γιατροί από την Ιταλία, μήπως έλειψαν από την Καστοριά και τις Κυκλάδες;

Έκπληξη προκαλεί η πνευματική και πολιτική φτώχεια του Μάας. Ήθελε να δείξει πόσο καλοί είναι πλέον οι Βόρειοι; Ότι δεν θέτουν όρους για να δώσουν τα 500 δισ.; Δεν το έδειξε, παρά έκανε σαφές ότι δεν σκαμπάζει από διπλωματία. Είναι δυνατόν ο επικεφαλής της γερμανικής διπλωματίας να παραδέχεται ότι η κυβέρνησή του, μαζί με τους Ολλανδούς, τους Αυστριακούς και τους Φιλανδούς, υπέβαλαν σε βασανιστήρια τον ευρωπαϊκό Νότο; Ναι, είναι δυνατόν. Διαχειριστής είναι ο άνθρωπος. Τα ‘αστεία’ των διαδρόμων του υπουργείου του και των γραφείων των Βρυξελλών αναπαράγει. Του ξέφυγε; Όχι, γιατί το ανάρτησε και στο Twitter του. Βασανιστές εθνών, λοιπόν.

Δεν ζούμε ωστόσο σε εποχή που βγάζει μεγάλους πολιτικούς. Ούτε καν μέτριους. Ζούμε σε εποχή κυνικών διαχειριστών.

Είπε και άλλα ο Μάας. Η Γερμανία επί μέρες δέσμευε υλικά που είχαν προορισμό τις χώρες του Νότου, πολύτιμα υλικά για την αντιμετώπιση της πανδημίας. Έπρεπε να νιώσουν την καυτή ανάσα των Κινέζων στα αεροδρόμια της Ευρώπης με στολές και μάσκες για μοίρασμα ή πώληση και τις αποστολές γιατρών του ρωσικού στρατού, την παρουσία στην Ιταλία των κομμουνιστών μαύρων γιατρών από την Κούβα, για να καταλάβουν ότι χάνουν οποιαδήποτε συνοχή στο θάλαμο των βασανιστηρίων τους. Και να αποδεσμεύσουν όσα υλικά δεν τους ήταν απαραίτητα. Τον ρώτησαν για αυτό και απάντησε πως ήταν όπως όταν το αεροπλάνο αποσυμπιέζεται: πρώτα φοράς τη δική σου μάσκα και μετά δίνεις βοήθεια στους άλλους. Μόνο που η Γερμανία δέσμευε τον Μάρτη τις μάσκες των άλλων, δεν τις έδινε. Και αυτοί πέθαιναν.

Είναι η ίδια ποιότητα Ευρωπαίων πολιτικών που ερμηνεύουν τη στάση του Ολλανδού υπουργού Οικονομικών Χέκστρα ως επίδειξη του τεντωμένου μεσαίου δάχτυλου της χώρας του στην Ιταλία, η οποία παλεύει με τον θάνατο και την οικονομική καταστροφή. Ο Χέκστρα είχε αρνηθεί στα τέλη του Μάρτη βοήθεια στην Ιταλία λέγοντας ότι η Ρώμη δεν έχει με δική της ευθύνη τη δυνατότητα να ανταπεξέλθει οικονομικά στην πρωτοφανή κρίση. Ο υπουργός Οικονομικών του τέταρτου μεγαλύτερου φορολογικού παραδείσου της υφηλίου…

Ο Μάας δεν μίλησε ως υπουργός Εξωτερικών μεγάλης παγκόσμιας δύναμης, δεν μίλησε με τη διπλωματική γλώσσα που απαιτεί ο ρόλος του. Και αυτό εκπλήσσει. Δεν ζούμε ωστόσο σε εποχή που βγάζει μεγάλους πολιτικούς. Ούτε καν μέτριους. Ζούμε σε εποχή κυνικών διαχειριστών, στην εποχή του Τραμπ, του Μάας, του Χέκστρα, του Άδωνι Γεωργιάδη. Η δήλωσή του λοιπόν αρμόζει σε ένα διαχειριστή.

Παιδί διάβαζα τον ‘Μικρό Ήρωα’. Για βασανιστήρια διάβαζα, για πείσμα και σφιγμένα δόντια που κράταγαν τα στόματα κλειστά. Για εντυπωσιακές απελευθερώσεις αγωνιστών από τα μπουντρούμια της Γκεστάπο. Πού ξέρουμε; Μπορεί κάπου στη νέα γενιά να υπάρχουν μικροί ήρωες και πάλι, κάποιος Γιώργος Θαλάσσης, που να ξέρει τι να κάνει τους βασανιστές.

Το Eurogroup σπάει πλάκα

Το 2018, το ΑΕΠ της Ε.Ε. των 28 την καθιστούσε τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο, με μέγεθος περίπου 18,768 τρις. δολάρια. Εξαιτίας του Brexit, υπολογίζεται ότι η Ε.Ε. έχασε περίπου το 12% του ΑΕΠ της. Ωστόσο παραμένει μια γιγαντιαία οικονομία και η δεύτερη παγκοσμίως.

Την ώρα λοιπόν που οι ΗΠΑ, με περίπου 19 τρις. δολάρια ΑΕΠ υιοθέτησαν ήδη ένα πακέτο 2,5 τρισ. δολαρίων για τη στήριξη της οικονομίας τους, με τη FED να ακολουθεί μόλις δέκα μέρες μετά με ένα δεύτερο (ύψους 2 τρισ., ίσως και ελαφρώς μεγαλύτερο), στην Ευρώπη οι υπουργοί Οικονομικών συνεχάρησαν αλλήλους γιατί θα εισηγηθούν ένα οικονομικό πρόγραμμα αξίας 540 δισ. ευρώ…

Από αυτό, μάλιστα, τα μισά περίπου (240 δισ.) θα κατευθυνθούν μόνο στα συστήματα υγείας και επομένως όχι άμεσα στη στήριξη των οικονομιών εν γένει, για τις οποίες μένουν 300 δισ., εκ των οποίων τα 100 θα εκταμιευθούν σε βάθος 7ετίας!

Από τα 240 δισ. μάλιστα, θα προκύψουν δεσμεύσεις για πολλές γενιές Ευρωπαίων πολιτών κατά την (κατά τα λοιπά ανύπαρκτη και σε αυτήν την κρίση) Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αλλά προς το παρόν αυτές οι δεσμεύσεις δε θα αποκληθούν μνημόνια από… τακτ. Τα υπόλοιπα θα συνοδεύονται από ‘κανονικές’ δεσμεύσεις προφανώς.

Για να γίνει το αστείο καλύτερο, συμφωνήθηκε ότι κάποιο ακόμα ταμείο αλληλεγγύης θα συζητηθεί, αλλά στο μέλλον, διότι προφανώς δεν υπάρχει κανένας λόγος βιασύνης.

Ειλικρινά αναρωτιέται κανείς τι να πρωτοσχολιάσει: την ανεπάρκεια των αποφάσεων που δεν αγγίζουν παρά στο ελάχιστο το ζήτημα της πρωτοφανούς οικονομικής κρίσης έως κατάρρευσης;

Ότι για την επανεκκίνηση των οικονομιών και για την επιβίωσή τους εν μέσω πανδημίας δεν υπάρχει καμία ουσιαστική πρόβλεψη;

Ότι η όποια βοήθεια θα συνοδεύεται από μνημονικού τύπου όρους, ρητά ή υπόρρητα, ακόμα και για λόγους που αφορούν άμεσα την πανδημία;

Ότι η Λαγκάρντ ξέκοψε κάθε συζήτηση για διαγραφή χρεών, όταν η υπερχρέωση είναι προφανές ότι καλπάζει;

Ότι η αμοιβαιοποίηση των χρεών πήγε περίπατο και ότι οι ‘Εννέα’ εξευτελίστηκαν;

Ότι η Γαλλία για άλλη μια φορά τα τελευταία χρόνια αποδείχτηκε κομπάρσος του Βερολίνου;

Οποιοδήποτε από αυτά από μόνο του θα αρκούσε για να μιλούμε για βαθιά κρίση. Όλα μαζί θα έκαναν οποινδήποτε σώφρονα αστό πολιτικό να τραβάει τα μαλλιά του.

Ωστόσο δεν είναι η πρώτη φορά που βρισκόμαστε σε παρόμοια θέση.

Το ζήτημα με την Ε.Ε. και με την Ευρωζώνη εντοπίζεται σε μια θεμελιακή ‘παρεξήγηση’: ούτε η μία, ούτε η άλλη είναι ‘μία’. Τόσο η Ε.Ε., όσο και η Ευρωζώνη συνιστούν ένα, λιγότερο ή περισσότερο, ανταγωνιστικό άθροισμα οικονομιών και κρατών, με κάποιους κανόνες συνεννόησης και με ηγεμονική εδώ και περίπου δύο δεκαετίες θέση της Γερμανίας και μόνο.

Όσο λοιπόν η Ε.Ε. και η Ευρωζώνη παριστάνουν ότι είναι ‘μία’, δηλαδή ότι κατισχύει το ενοποιητικό στοιχείο στο εσωτερικό τους, ενώ αυτό δεν συμβαίνει, τα κράτη-μέλη διχάζονται σε κερδισμένους και χαμένους, οπότε αντικειμενικά οι φυγόκεντρες τάσεις εντείνονται και το άθροισμα συνολικά οδηγείται στην παρακμή.

Αποδεικνύεται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πολύ μεγάλη για να την προστατεύσει η Γερμανία.

Εν προκειμένω, σε ό,τι αφορά και τη συγκεκριμένη απόφαση (και εντός του προαναφερθέντος πλαισίου) πρυτάνευσαν δύο βασικές αντιλήψεις: πρώτον, ότι και αυτή η κρίση θα έχει κερδισμένους και χαμένους εν γένει, αλλά και εντός της Ε.Ε. Η Γερμανία θέλει να ανήκει στους πρώτους και ο καλύτερος τρόπος για να το πετύχει είναι η παροχή βοήθειας με το σταγονόμετρο και με ανταλλάγματα που αποδυναμώνουν κάθε δυνάμει Ευρωπαίο ανταγωνιστή της, καθιστώντας τον εξαρτημένο από τους όρους που η ίδια υπαγορεύει.

Δεύτερον, η Ε.Ε. είναι πολύ μεγάλη για να την προστατεύσει η Γερμανία. Η αμοιβαιοποίηση του χρέους μπορεί να συντελεστεί είτε όταν έχουν “αμοιβαιοποιηθεί” και οι κρατικές οντότητες, δηλαδή όταν έχουν συνθέσει ένα ομόσπονδο κράτος, είτε όταν το ισχυρότερο μέρος αφενός διαβλέπει όφελος από την όποια ανάληψη υποχρεώσεων και αφετέρου μπορεί να σηκώσει το βάρος μιας πιθανής αδυναμίας πληρωμής από πλευράς των λιγότερο ισχυρών κρατών. Ο πλούσιος Βορράς και ειδικότερα η Γερμανία, όχι μόνο δεν βλέπει τα οφέλη της αμοιβαιοποίησης αλλά επιπλέον ούτε εμπιστεύεται την Ιταλία και την Ισπανία (πιθανώς και τη Γαλλία) ούτε μπορεί να αναλάβει το κόστος του ρίσκου που ίσως πραγματωθεί. Επιπλέον, η υιοθέτηση ενός συστήματος ενδο-ευρωπαϊκών μεταβιβαστικών πληρωμών, χωρίς μνημόνια, θα μπορούσε να υλοποιηθεί μόνο εάν κυριαρχούσε μια ομοσπονδιακή, ‘φεντεραλιστική’ προσέγγιση. Αυτή, και αν ποτέ συζητούνταν, δεν υπάρχει πλέον, ούτε πάνω, ούτε κάτω από το τραπέζι.

Επομένως, σε μια εσωτερικά ανταγωνιστική και άνιση Ε.Ε., η Γερμανία και οι άμεσοι δορυφόροι της διευρύνουν το δικό τους πλεονέκτημα έναντι των εταίρων και πιθανών ανταγωνιστών τους, διατηρούν ένα βολικό νόμισμα, συντηρούν τον κύκλο δανεισμού και μνημονίων προς όφελός τους και την ίδια στιγμή αποφεύγουν την ανάληψη ρίσκων, τα οποία δεν μπορούν να καλύψουν αν τυχόν προκύψουν.

Από το 2007-2008 η πορεία άρχισε να εκτροχιάζεται. Τον εκτροχιασμό τον πληρώσαμε οι Νότιοι, αλλά σταδιακώς τον πληρώνει και η Γερμανία.

Αυτή η προσέγγιση θα μπορούσε να συνεχίζεται επ’ άπειρον εάν δεν ήταν τόσο μοναδικά, ‘γερμανικά’, κοντόφθαλμη. Τα γερμανικά οφέλη από τη διατήρηση του ευρώ και από την ηγεμονία εντός Ε.Ε. απαιτούν ζωντανές και ικανές να καταναλώνουν οικονομίες, ακόμα και αν η ανταγωνιστική τους θέση έναντι της Γερμανίας και διεθνώς φθίνει. Προϋποθέτει ένα είδος ενδο-ευρωπαϊκού, διακρατικού, πιστωτικού κεϋνσιανισμού σε διαρκή κίνηση. Μια ισορροπία και αλληλοτροφοδότηση πλεονασμάτων και ελλειμμάτων.

Από το 2007-2008 αυτή η κυκλική πορεία άρχισε να εκτροχιάζεται. Τον εκτροχιασμό τον πληρώσαμε οι Νότιοι, και κυρίως οι Έλληνες, αλλά σταδιακώς τον πληρώνει και η Γερμανία. Πριν ακόμα από τον κορονοϊό, το γερμανικό ΑΕΠ βίωνε την εξασθένηση λόγω του υπέρ-εξαγωγικού προσανατολισμού εν μέσω εμπορικών ανταγωνισμών, εσωτερικών περιοριστικών πολιτικών και ελλιπούς ζήτησης από πλευράς ευρώ-περιφέρειας. Όλο το 2018, οι ρυθμοί μεγέθυνσης της Γερμανίας υποχωρούσαν, τείνοντας προς το μηδέν.

Το γερμανικό υπαρξιακό πρόβλημα εντός της Ε.Ε. είναι ότι η οικονομική της ευημερία προϋποθέτει περαιτέρω ευρωπαϊκή εμβάθυνση, την οποία όχι μόνο οι λαοί της Ε.Ε. αλλά ούτε και η γερμανική ελίτ θέλει. Η τελευταία επιδιώκει να είναι κυρίαρχη, χωρίς τις ευθύνες του ηγέτη.

Το υπαρξιακό πρόβλημα εν γένει της Ε.Ε. και της Ευρωζώνης έγκειται στο ότι σταδιακά όλοι χάνουν το ενδιαφέρον του και την υπομονή τους. αλλά δεν τολμούν να κάνουν κάτι. Ο μεγάλος κίνδυνος της Ε.Ε. και της Ευρωζώνης δεν είναι μια απότομη διάσπαση αλλά η μακρόχρονη και αργόσυρτη παρακμή που εξελίσσεται μπροστά στα μάτια μας.

Πηγή: Κοσμοδρόμιο

Η Ε.Ε. στην εντατική, το Eurogroup “μένει σπίτι”

Η τελευταία σύνοδος των υπουργών Οικονομικών της ευρωζώνης (Eurogroup) για τα μέτρα αντιμετώπισης του κορονοϊού τελείωσε με τα τυπικά χειροκροτήματα, αλλά τα πραγματικά ερωτήματα έμειναν ανοικτά. Ως γνωστόν, η απόφαση περιλαμβάνει πακέτο 540 δις ευρώ, το οποίο αφορά 3 ενότητες.

Πρώτον, τη δυνατότητα χρηματοδότησης 240 δισ. μέσω του ESM για άμεσες δαπάνες υγείας (π.χ. νοσοκομειακά, κτλ.), ενώ για έμμεσες δαπάνες προβλέπονται δεσμεύσεις, κοινώς “χαλαρά μνημόνια” για όσες χώρες κάνουν χρήση.

Δεύτερον, δάνεια 200 δισ. ευρώ προς τις επιχειρήσεις μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, δηλαδή κρατικές εγγυήσεις προς τις τράπεζες για να χορηγήσουν δάνεια στις εταιρείες. Ένα μέρος των δανείων θα τονώσει την οικονομία, επίσης όμως ένα σημαντικό μέρος από το ανωτέρω ποσό θα καταλήξει σε επισφαλή δάνεια με κρατικές εγγυήσεις, δηλαδή θα ωφεληθούν κυρίως οι τράπεζες και θα πληρώσει η κοινωνία.

Τρίτον, δάνεια 100 δισ. ευρώ μέσω της Κομισιόν με το πρόγραμμα SURE που αφορά κάλυψη δαπανών που “συνδέονται με την δημιουργία η επέκταση εθνικών συστημάτων μειωμένου ωραρίου και παρόμοιων μέτρων για την αντιμετώπιση του κορονοϊού”. Δηλαδή επί της ουσίας επιδοτείται η προώθηση των θέσεων ελαστικής εργασίας.

Τέλος, υπήρξε μια γενικόλογη αναφορά σε μελλοντικό καινοτόμο πρόγραμμα χρηματοδότησης για να διασκεδάσει τις εντυπώσεις του αδειάσματος των εννέα χωρών που ζητούσαν ‘κορονο-ομόλογο’.

Οι εθνικές στρατηγικές

Η επίσημη κριτική που ασκήθηκε στην απόφαση ήταν ότι το ποσό αποδεικνύεται κατώτερο των περιστάσεων, όπως και ότι δεν επιδείχθηκε αλληλεγγύη για τα μέλη της ευρωζώνης με τα μεγαλύτερα προβλήματα.

Εξετάζοντας το πρώτο σκέλος της επίσημης κριτικής, το ποσό των 540 δισ. ευρώ είναι μόλις το 4,2% του ΑΕΠ των χωρών της ευρωζώνης, πραγματικό μικρό για το μέγεθος της κρίσης, όταν οι προβλέψεις κάνουν λόγω για μείωση του ΑΕΠ το 2020 από -4% έως -10%. Οι χώρες της ευρωζώνης όμως έχουν ήδη επιλέξει σε εθνικό επίπεδο πολλαπλάσια πακέτα στήριξης.

Χαρακτηριστικά, η Γερμανία έχει ανακοινώσει πακέτο στήριξης έως 750 δισ. ευρώ, ήτοι 18% του ΑΕΠ. Το πακέτο αποτελείται από άμεση επιβάρυνση του προϋπολογισμού με 156 δισ., δάνεια στην κρατική αναπτυξιακή τράπεζα KFW ύψους 200 δισ. εκ των οποίων τα 100 δις για να αποτραπούν εξαγορές γερμανικών επιχειρήσεων από ξένους(!) και εγγυήσεις εταιρικών δανείων ύψους 400 δις.

Στο ίδιο πλαίσιο η ιταλική κυβέρνηση ανακοίνωσε δέσμη μέτρων ύψους επίσης 750 δισ. ευρώ, ήτοι 37,5% του ΑΕΠ. Από αυτό, ποσό 350 δισ. αφορά δαπάνες για στήριξη εργαζομένων και επιχειρήσεων, ενώ εγκρίθηκαν επιπλέον εγγυήσεις δανείων 400 δις(!) προς τις εταιρίες.

Παρατηρούμε λοιπόν ότι όλες οι χώρες κινήθηκαν σε εθνικό επίπεδο για να προστατεύσουν τα ζωτικά τους συμφέροντα – και μάλιστα παραβίασαν όσες συνθήκες της ευρωζώνης βόλευαν. Μόλις απειλήθηκαν τα συμφέροντα των ηγετικών αστικών τάξεων οι κανόνες για τα δημοσιονομικά ελλείμματα, τη μη κρατική ενίσχυση επιχειρήσεων και τον ελεύθερο ανταγωνισμό πήγαν στα αζήτητα και, εν αντιθέσει με την Ελλάδα όπου επιβλήθηκε γενικό ξεπούλημα, βλέπουμε τους Γερμανούς (και άλλους) να αποτρέπουν εξαγορές δικών τους επιχειρήσεων.

Τα όρια της ‘αμοιβαιοποίησης’

Παρατηρούμε λοιπόν ότι όλες οι κυβερνήσεις συμφωνούν σε δημοσιονομική επέκταση και κρατικοποίηση ιδιωτικών εταιρικών χρεών. Εκεί που διαφωνούν είναι στην δυνατότητα ορισμένων χωρών, όπως η Γερμανία να χρησιμοποιήσουν την κρίση για να ενισχύουν με καλύτερους όρους τις δικές τους εταιρίες σε βάρος ανταγωνιστών τους εντός της ίδιας της Ε.Ε.

ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΧΡΕΟΣ ΧΡΕΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΧΡΕΟΣ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ ΣΥΝΟΛΙΚΟ ΧΡΕΟΣ
(% του ΑΕΠ)
ΕΛΛΑΔΑ 181 107 53 54 288
ΙΤΑΛΙΑ 138 108 66 42 246
ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ 121 152 87 65 273
ΒΕΛΓΙΟ 103 181 119 62 284
ΓΑΛΛΙΑ 102 154 93 61 256
ΙΣΠΑΝΙΑ 100 136 78 58 236
Μ.Ο. Ευρωζώνης 86,1
ΑΥΣΤΡΙΑ 75 120 70 50 195
ΙΡΛΑΝΔΙΑ 69 210 170 40 279
ΓΕΡΜΑΝΙΑ 62 107 52 55 169
ΟΛΛΑΝΔΙΑ 60 237 136 101 297
ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ 61 146 80 66 207
ΣΛΟΒΑΚΙΑ 49 92 49 43 141
(Ιδιωτικό χρέος = Χρέος εταιρειών + Χρέος Νοικοκυριών)

Το δεύτερο σημείο τριβής εντός της ευρωζώνης αποτέλεσε το ‘κορονομόλογο’, δηλαδή η κοινή έκδοση χρέους. Προκειμένου να γίνει πιο ευκρινής η αντιπαράθεση, παρατίθεται ο πίνακας που απεικονίζει τη σχέση δημόσιου και ιδιωτικού Χρέους ως προς το ΑΕΠ των 12 μεγαλύτερων χωρών της ευρωζώνης.

Παρατηρούμε λοιπόν ότι οι περισσότερες χώρες έχουν πολύ υψηλό συνολικό χρέος, αλλά οι χώρες με μικρό δημόσιο χρέος ήταν αρνητικές στην έκδοση κοινού ομολόγου (η Ιρλανδία έχει τυπικά χαμηλό χρέος, αλλά πολύ μεγαλύτερο, αν υπολογισθεί η bad bank). Η στάση αυτή δεν προέρχεται μόνο από την υπαρκτή έλλειψη αλληλεγγύης ή από μια συντηρητική προσέγγιση δημοσιονομικής πειθαρχίας απέναντι σε ‘άσωτους’ λαούς. Η κρίση έχει αναδείξει μιαν αντιπαράθεση, η οποία διατρέχει κάθετα κάθε χώρα στο εσωτερικό της και η ‘αμοιβαιοποίηση’ του δημόσιου χρέους είναι μόνο μια διάσταση. Γι’ αυτό και βλέπουμε διαφορετικές απόψεις εντός της Γερμανίας, που ζητούν εφάπαξ δημιουργία ευρωομόλογων και στην Ιταλία, αντίθετα, ρήξη με την ευρωζώνη.

Είναι προφανές ότι η τρέχουσα κρίση και τα πακέτα που εγκρίνονται για την αντιμετώπισή της θα επιβαρύνουν το δημόσιο χρέος όλων των κρατών της ευρωζώνης (σύμφωνα με εκτιμήσεις, από 15% έως και 30% του ΑΕΠ τα επόμενα δύο έτη), ενώ συγχρόνως θα αυξηθεί και το ιδιωτικό εταιρικό χρέος. Αυτή η εξέλιξη αποτελεί απειλή για δύο βασικές παραμέτρους της Ευρωζώνης: τις τράπεζες και το νόμισμα. Η άνοδος των χρεωκοπιών θα κτυπήσει τις τράπεζες και η συσσώρευση από την ΕΚΤ ομολόγων που απειλούνται με στάση πληρωμών θα θέσει υπό αμφισβήτηση την αξιοπιστία του ευρώ.

Ο συστημικός κίνδυνος αυξάνεται όταν η Γαλλία και η Ισπανία θα έχουν σε δύο χρόνια δημόσιο χρέος άνω του 120% του ΑΕΠ και η Ιταλία άνω του 160%. Όσο δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική ανάκαμψη της οικονομίας, τόσο περισσότερο θα τρίζουν τα θεμέλια της ευρωζώνης και της Ε.Ε. Θα απαιτείται μεγαλύτερο ποσό να συνεισφέρουν οι χώρες με μικρότερο χρέος και καλύτερη οικονομική κατάσταση, ενώ συγχρόνως μεγαλύτερες θυσίες θα ζητούνται από τους λαούς και τις αστικές τάξεις των υπερχρεωμένων χωρών. Στο τέλος, ενδέχεται κανείς να μην θέλει να καταβάλλει τον λογαριασμό.

Παρατηρούμε, λοιπόν, ότι η επίσημη κριτική για τις αποφάσεις του πρόσφατου Eurogroup έχει βάση για όσους εθελοτυφλούν σχετικά με τι είναι και πως λειτουργεί η Ε.Ε., καθώς και για όσους αγνοούν την οικονομική συγκυρία. Είναι όσοι διακινούν την προσέγγιση της “Ευρώπης των λαών”, ενώ συγχρόνως αγνοούν ότι δεν αντιμετωπίζουμε απλώς μια παροδική οικονομική κρίση λόγω κορονοϊού. Η Ευρωζώνη εμφάνιζε μια οικονομική στασιμότητα τα τελευταία χρόνια, που μεταφράστηκε σε σχεδόν μηδενική ανάπτυξη το 2019, παρά τα τεράστια ποσά χρήματος που εκδόθηκαν για να στηριχθούν κυρίως οι ευρωπαϊκές εταιρίες και τράπεζες από την κρίση του 2009-2009, όπως φαίνεται και από τα υψηλά ποσοστά συνολικού χρέους σε όλες τις χώρες-μέλη.

Η Ε.Ε. είναι ένας συνασπισμός που χρησιμοποιούν οι ισχυρότερες ευρωπαϊκές χώρες, προκειμένου να ικανοποιήσουν τα οικονομικά συμφέροντα των αστικών τους τάξεων τόσο στον διεθνή ανταγωνισμό όσο και εντός της ίδιας της Ένωσης. Σε αυτή την διαδικασία η προστασία του νομίσματος, των τραπεζών και των συμφερόντων των εταιρειών έχει πρωτεύουσα σημασία. Και είναι ακριβώς αυτά που ωθούν τις αστικές τάξεις των χωρών του Νότου, ώστε να συμπλέουν με πολιτικές που υπαγορεύουν οι μεγάλες χώρες εντός της Ε.Ε. Όσο αυτά τα συμφέροντα δεν αμφισβητούνται ευθέως, η φιλολογία για “Ευρωπαϊκή Γερμανία ή γερμανική Ευρώπη” έχουν σχετική σημασία, όπως δείχνει η κατάληξη όλων των κρίσιμων αντιπαραθέσεων στην ευρωζώνη.

Ο συνδυασμός όμως της προϋπάρχουσας δομικής κρίσης με τα αποτελέσματα του κορονοϊού, δημιουργεί μια νέα κατάσταση στην οποία θα καλείται ο λαός να πληρώσει δυσθεώρητο λογαριασμό, ενώ η ύπαρξη της ευρωζώνης δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Όταν η Ε.Ε κινδυνεύει να γίνει “ο μεγάλος ασθενής του 21ου αιώνα”, η συνολική αμφισβήτηση του ίδιου του οικοδομήματος είναι επίκαιρη.

Πηγή: Κοσμοδρόμιο

Μετά την αποτυχία του Γιούρογκρουπ

Η συμφωνία του Γιούρογκρουπ της 9ης Απριλίου δεν ήταν συμβιβασμός αλλά νίκη της σκληρής πλευράς της ΟΝΕ. Αμέσως μετά την ανακοίνωση έκανε την εμφάνισή της στα ΜΜΕ η γνωστή – και ανεξάντλητη – φιλολογία περί «ευρωπαϊκής αλληλεγγύης». Η ελληνική κυβέρνηση όμως ξέρει πολύ καλά ότι η πλευρά των «9», που με τόσο θόρυβο απαίτησε ευρωομόλογα και κοινό Ταμείο Ανάκαμψης, δεν πέτυχε ουσιαστικά τίποτε.

Το Γιούρογκρουπ δήλωσε ότι δεν θα υπάρξει «ευρωπαϊκή» αντιμετώπιση της κρίσης. Το κάθε κράτος-μέλος θα λύσει μόνο του τα προβλήματα που δημιουργεί ο κορωνοϊός. Αυτό σημαίνει ότι το βάρος της αντιμετώπισης θα πέσει αρχικά στους κρατικούς μηχανισμούς που έχουν τη δυνατότητα άμεσης παρέμβασης. Σημαίνει όμως ότι και η κάθε κοινωνία, με τους δικούς της τρόπους συσπείρωσης και δράσης, θα παίξει αποφασιστικό ρόλο στην ανάκαμψη και την ανάταξη που θα ακολουθήσει.

Η κυβέρνηση της ΝΔ έχει απόλυτη υποχρέωση να καθορίσει την πορεία της χώρας σε αυτή τη βάση το επόμενο διάστημα. Τα μέτρα που έχει λάβει μέχρι τώρα είναι παντελώς ανεπαρκή και δεν πρόκειται κανένας «εταίρος» να της λύσει το πρόβλημα. Η ώρα των αποφάσεων έφτασε και θα έχει ακέραιη την ευθύνη απέναντι στο οικονομικό τσουνάμι που ήδη ορθώνεται.

Η ευρωζωνική μιζέρια

Ας δούμε όμως πιο συγκεκριμένα τις αποφάσεις του Γιούρογκρουπ. Είναι καταρχάς απολύτως παραπλανητικό ότι διατέθηκαν νέα κονδύλια 540δις. Οι κύριες αποφάσεις είναι οι εξής τρεις:

1.Δημιουργία νέου ταμείου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων με κεφάλαια 25δις, τα οποία μέσω μόχλευσης, δηλαδή περαιτέρω δανεισμού της Τράπεζας στις αγορές, θα γίνουν 200δις για δάνεια προς μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
2.Χρήση της προληπτικής γραμμής πίστωσης του ΕΜΣ, όπου τα κράτη-μέλη θα μπορούν δανειστούν μέχρι 2% του ΑΕΠ τους ως το «τέλος της κρίσης», το οποίο δεν προσδιορίζεται. Αυτό που σαφώς προσδιορίζεται είναι ότι τα κονδύλια θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν μόνο για τις άμεσες και έμμεσες υγειονομικές ανάγκες του κορωνοϊού και όχι για την ευρύτερη στήριξη της απασχόλησης, της παραγωγής, των υπηρεσιών, κ.λπ. Τα χρήματα θα είναι διαθέσιμα στο πλαίσιο των «προβλέψεων της Συνθήκης του ΕΜΣ», δηλαδή είναι πιθανό να υπάρξει κάποιας μορφής «αιρεσιμότητα», ή κοινώς μνημόνιο. Πόσο ελαφριά ή βαριά θα είναι η «αιρεσιμότητα» θα το μάθουμε σε δύο εβδομάδες.
3.Θεσμοθέτηση κονδυλίου 100δις υπό την διαχείριση της Κομισιόν για την παροχή δανείων στα κράτη-μέλη με στόχο την προστασία της απασχόλησης, χωρίς όμως να δημιουργείται προηγούμενο για μελλοντικό κοινοτικό ταμείο ανεργίας.

Σε απλά ελληνικά, μια νομισματική ένωση της οποίας η οικονομία έχει μέγεθος 12τρις αποφάσισε να διαθέσει συλλογικά και άμεσα μόλις 125δις πραγματικού χρήματος, δηλαδή περίπου 1% του ΑΕΠ της. Η γαλαντόμος αυτή ένωση θα διευκολύνει επίσης έναν περιορισμένο δανεισμό των κρατών-μελών από τον ΕΜΣ για αυστηρά υγειονομικούς σκοπούς, πιθανόν με κάποιους μνημονιακούς όρους.

Για την Ελλάδα ο δανεισμός από τον ΕΜΣ μπορεί να ανέλθει στο θυελλώδες ποσό των 3,6δις, ή ίσως λίγο περισσότερο. Θα πρέπει να έχει χαθεί το μέτρο στο Υπουργείο Οικονομικών για να δανειστεί η χώρα μας αυτά τα χρήματα, δεδομένου μάλιστα ότι ήδη έχει ένα τεράστιο «μαξιλάρι».

Αν υπολογίσουμε τώρα ότι το 2% θα ισχύσει για όλο το ΑΕΠ της Ευρωζώνης και βάλουμε και τα υπόλοιπα χρήματα και τη μόχλευση, τότε το συνολικό ποσό θα φτάσει τα περιβόητα 540δις, ή περίπου 4,5% του ΑΕΠ της Ευρωζώνης. Δεν πρόκειται όμως ούτε η Γερμανία, ούτε η Γαλλία, να δανειστούν από τον ΕΜΣ και αυτές οι δύο χώρες μαζί έχουν το 50% του ΑΕΠ της Ευρωζώνης. Το 2% θα ισχύσει ίσως για την Ιταλία, την Ισπανία, την Ελλάδα και άλλες χώρες με δυσκολίες δανεισμού. Δηλαδή το συνολικό ποσό που πιθανώς να διαθέσει ο ΕΜΣ, αν τα κράτη-μέλη είναι διατεθειμένα να δεχτούν τους όρους του, θα είναι πολύ μικρότερο. Με δυο λόγια, το πακέτο του Γιούρογκρουπ όχι μόνο δεν προορίζεται για την στήριξη της οικονομίας συνολικά, αλλά δεν θα πλησιάζει καν τα 540δις.

Η σύγκριση με τις εθνικές δαπάνες

Το μέγεθος αυτής της μικρόψυχης τσιγκουνιάς μπορεί να γίνει αντιληπτό μόνο αν συγκριθεί με τα δημοσιονομικά μέτρα που έχουν ήδη αποφασιστεί από τα έθνη-κράτη μια σειράς χωρών, συμπεριλαμβανομένων αυτών της Ευρωζώνης. Εξαιρετικά διαφωτιστικά είναι τα στοιχεία του – καθ’ όλα συστημικού – Ιδρύματος Μπρίγκελ στις Βρυξέλλες.

Ο πίνακας βασίζεται στη σημαντική διάκριση ανάμεσα σε:
ι)μέτρα άμεσης δημοσιονομικής τόνωσης, όπως η πληρωμή μισθών και επιδομάτων
ιι)αναβολές πληρωμών φόρων και κοινωνικής ασφάλισης
ιιι)παροχή ρευστότητας μέσω κρατικών εγγυήσεων για εξαγωγές, κ.λπ.
Τα μέτρα άμεσης τόνωσης έχουν σαφώς μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα για την αποφυγή της ύφεσης.

Δημοσιονομικά μέτρα ως % του ΑΕΠ, μέχρι 20 Μαρτίου 2020

Άμεση τόνωση        Αναβολές πληρωμών          Άλλη ρευστότητα

Γαλλία                     1.2%                        9.4%                      12.5%

Γερμανία                  6.9%                       14.6%                     38.6%

Ελλάδα                    1.1%                        2.0%                       0.5%

Ιταλία                       0.9%                        13.0%                     7.3%

Ισπανία                    0.7%                        2.0%                       9.1%

ΗΠΑ                         5.5%                        2.6%                       4.1%

Η γενική εικόνα είναι ευκρινέστατη. Η Γερμανία έχει ήδη δαπανήσει τεράστια ποσά για να στηρίξει την οικονομία της και μεγάλο μέρος είναι δαπάνες άμεσης τόνωσης, δηλαδή αυτές με την μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Μόνο οι ΗΠΑ, με το τεράστιο δημοσιονομικό πρόγραμμα του Τραμπ, έχουν κάνει συγκρίσιμες άμεσες δαπάνες. Οι χώρες του Νότου είναι πίσω και η Ελλάδα ουραγός.

Υπάρχει βέβαια και το μεγάλο νομισματικό πακέτο που ανακοίνωσε η ΕΚΤ της κ. Λαγκάρντ παρέχοντας ρευστότητα 750δις, το οποίο μάλιστα επιτρέπει και την αγορά ελληνικών ομολόγων. Η παρέμβαση αυτή είναι αναμφίβολα σημαντική διότι κρατάει χαμηλά τα επιτόκια δανεισμού, αλλά δύο παρατηρήσεις έχουν μεγάλη σημασία για να τεθεί στις πραγματικές του διαστάσεις:

Πρώτον, το πακέτο της ΕΚΤ, αν συγκριθεί με τα μέτρα που ήδη έχει εγκρίνει η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ, είναι φτωχός συγγενής. Μετά από μια αλυσίδα γιγαντιαίων παροχών ρευστότητας τον Μάρτιο, η Φεντ ανακοίνωσε στις 9 Απριλίου ότι θα διαθέσει επιπλέον 2,3τρις δολάρια για δανεισμό επιχειρήσεων, νοικοκυριών και κρατικών φορέων. Δεν υπάρχει απολύτως καμία σύγκριση με την ΕΚΤ.

Δεύτερον, το πακέτο της ΕΚΤ ανακοινώθηκε όταν οι αγορές άρχισαν να ανεβάζουν γρήγορα το σπρεντ δανεισμού της Ιταλίας, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας και φυσικά της Ελλάδας, δημιουργώντας συνθήκες οξείας κρίσης. Οι πλέον εκτεθειμένες θα ήταν, για μια ακόμη φορά, οι γαλλικές και οι γερμανικές τράπεζες, ιδιαίτερα μάλιστα γιατί κατέχουν μεγάλο όγκο παραγώγων. Η απειλή για το ευρώ ήταν άμεση. Η ευγενής χορηγία της κ. Λαγκάρντ είχε κυρίως στόχο την ενίσχυση των τραπεζών και την στήριξη του ευρώ. Τα περί «αλληλεγγύης» κ.λπ., κ.λπ., ήταν οι γνωστές ιδεολογικές περικοκλάδες.

Στην κρίση του κορωνοϊού η ΟΝΕ λειτουργεί με τον αναγνωρίσιμο τρόπο της κρίσης της Ευρωζώνης του 2010-3. Δεν υπάρχει συστημική αντιμετώπιση από κοινού, ούτε «αλληλεγγύη». Υπάρχουν έθνη-κράτη, το καθένα με τα δικά του συμφέροντα, που έχουν σχέσεις ιεραρχικές μεταξύ τους. Ο Βορράς κυριαρχεί επί του Νότου. Υπάρχουν επίσης μεγάλες επιχειρήσεις και τράπεζες των οποίων οι ανάγκες έχουν την πρωτοκαθεδρία στη διαμόρφωση πολιτικής.

Αυτή είναι η φύση της ΟΝΕ (και ευρύτερα της ΕΕ) και δεν έχει τίποτε να κάνει με τις πολιτικές επιλογές, ή την δήθεν έλλειψη αντίληψης στο Γιούρογκρουπ, όπως φαντασιώνονται οι ευρωμανείς ανά την ήπειρο. Είναι τουλάχιστο κωμικό να κατηγορεί ο ΣΥΡΙΖΑ, ή το ΜΕΡΑ25, τις ηγεσίες του Βορρά για έλλειμμα «ευρωπαϊσμού». Οι Γερμανοί και οι Ολλανδοί ανήκουν στους εφευρέτες του «ευρωπαϊσμού» και δεν περίμεναν τους όψιμους αριστερούς εραστές της «Ευρώπης» να τους κάνουν μαθήματα για τη φύση του.

Οι συλλογικοί θεσμοί της Ευρωζώνης δεν πρόκειται να παίξουν καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση της γιγαντιαίας ύφεσης που ήδη ξεκίνησε. Δεν θα υπάρξουν Ευρωομόλογα γιατί οι ηγεμονικές χώρες του Βορρά μπορούν μόνες τους να χρηματοδοτήσουν τις δημοσιονομικές τους παρεμβάσεις και δεν σκοπεύουν καθόλου να μοιραστούν τον κίνδυνο των «προβληματικών» του Νότου. Δεν πρόκειται επίσης να υπάρξει ευνοϊκός δανεισμός για όσους έχουν πληγεί βαριά, εκτός αν ξεσπάσει μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση. Το κάθε κράτος-μέλος θα αντιμετωπίσει την κρίση μόνο του. Οι κουβέντες για Ευρωομόλογα, «αλληλεγγύη», κ.λπ., απλώς θολώνουν τα νερά.

Αυτό είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο καλούνται οι κ. Μητσοτάκης και Σταϊκούρας να αντιμετωπίσουν την οικονομική καταιγίδα που ολοένα και μεγαλώνει.

Η ελληνική διάσταση της κρίσης

Το οικονομικό πρόβλημα που δημιουργεί η επιδημία για την Ελλάδα είναι φυσικά απόρροια της υγειονομικής κρίσης, αλλά θα αποδειχθεί εξίσου σοβαρό, καθώς η ύφεση που εμφανίζεται είναι βαθύτατη. Ο κ. Σταϊκούρας ξεκίνησε με εκτίμηση «μηδενικής ανάπτυξης» για το 2020 και αισίως έχει φτάσει σε συρρίκνωση 4%. Στην πράξη τα πράγματα μάλλον θα είναι πολύ χειρότερα. Κανείς δεν ξέρει πόσο ακριβώς, αλλά απλές αναγωγές στη βάση των εκτιμήσεων του ΔΝΤ και άλλων διεθνών οργανισμών δείχνουν ύφεση που μπορεί να πλησιάσει και το 10%, δηλαδή αντίστοιχη της συρρίκνωσης του 2011, τη χειρότερη χρονιά της κρίσης της Ευρωζώνης για τη χώρα μας.

Το μέγεθος του πλήγματος φαίνεται από τα τελευταία στοιχεία του ΕΡΓΑΝΗ. Οι νέες προσλήψεις κατέρρευσαν από τις 202.000 τον Μάρτιο του 2019 στις 103.000 τον Μάρτιο του 2020. Η πτώση ήταν ιδιαίτερα μεγάλη στις προσλήψεις μερικής και εκ περιτροπής απασχόλησης, όπου υπήρξε πραγματική συντριβή. Κατά συνέπεια η συνολική ροή απασχόλησης τον Μάρτιο ήταν αρνητική κατά 42.000. Πρόκειται για πρωτοφανές γεγονός από τότε που ξεκίνησαν οι μετρήσεις το 2001. Αν ο ρυθμός αυτός συνεχιστεί το επόμενο εξάμηνο, θα έχουμε πραγματική εκτόξευση της ανεργίας.

Οι λόγοι είναι σαφείς. Ο κορωνοϊός χτύπησε την παγκόσμια οικονομία σε μια στιγμή μεγάλης παραγωγικής αδυναμίας και χρηματιστηριακής έκρηξης. Η Ελλάδα ήταν από τους πιο αδύναμους κρίκους της ευρωπαϊκής οικονομίας, παρά τις ατελείωτες φλυαρίες για οικονομική άνοιξη και τα συναφή. Η μνημονιακή δεκαετία άφησε τη χώρα μας σε εξαιρετικά επισφαλή θέση. Δεν έχει παρά να δει κανείς τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τη στάσιμη βιομηχανική παραγωγή και το διευρυνόμενο έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο. Η ελληνική οικονομία εξαρτάται από τον τουρισμό και τις προσωρινές θέσεις εργασίας που δημιουργούνται το καλοκαίρι. Η δομική αδυναμία απέναντι στον κορωνοϊό είναι εμφανής.

Ο ιδιωτικός τομέας δεν μπορεί να δώσει λύση και το βάρος πέφτει καταρχήν στο ελληνικό κράτος. Απαιτείται γενικευμένη στήριξη της ζήτησης μέσω δημοσιονομικών δαπανών, πολύ μεγαλύτερη από την μέχρι τώρα φτωχή παρέμβαση, όπως φαίνεται και από τον πίνακα παραπάνω. Το άμεσο ζητούμενο είναι να προστατευτεί ο κυριότερος παραγωγικός πόρος της χώρας, δηλαδή η εργασία. Η αφόρητη αυταρέσκεια του ‘πάμε καλά’, η περισπούδαστη σοβαρότητα του ‘βλέποντας και κάνοντας’ και οι κοκορομαχίες με τον ΣΥΡΙΖΑ είναι εκτός τόπου και χρόνου. Η οικονομία της χώρας έχει ήδη αρχίσει να πέφτει στον γκρεμό.

Παράλληλα απαιτείται δυναμική παρέμβαση και στον χώρο της προσφοράς για την στήριξη της παραγωγής, όπως ήδη συμβαίνει διεθνώς. Αυτό σημαίνει δημόσια ιδιοκτησία σε καίριους τομείς, αλλά και δυναμική κοινωνική παρουσία στην παραγωγή με νέες μορφές οργάνωσης και νέες συλλογικότητες με τοπικό χαρακτήρα. Η κρίση του κορωνοϊού έδειξε ξεκάθαρα τις αδυναμίες της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης και χρηματιστικοποίησης. Ήδη έχει ξεκινήσει η παγκόσμια συζήτηση για τη μορφή της οικονομίας που θα πρέπει σταδιακά να δημιουργηθεί όταν περάσει η πανδημία.

Η αντιμετώπιση της κρίσης, εν ολίγοις, απαιτεί μέτρα που θα πηγαίνουν στην καρδιά του ελληνικού καπιταλισμού. Το πρόβλημα για τον κ. Μητσοτάκη και τον κ. Σταϊκούρα δεν είναι απλώς τεχνικό. Είναι βαθύτατα ιδεολογικό καθώς καλούνται να παρέμβουν με τρόπο που είναι αντίθετος με τα πιστεύω τους. Αλλά δεν έχουν πολλές επιλογές, καθώς η κρίση ήδη διαφαίνεται τεράστια. Το τι σημαίνει αυτό και πως μπορούν να χρηματοδοτηθούν οι αναγκαίες παρεμβάσεις θα το δούμε σε επόμενη ανάρτηση.

Eurogroup: Άνθρακες ο θησαυρός

Το έργο το έχουμε ξαναδεί: Οι χώρες του Μεσογειακού Νότου δοκιμάζονται από μια τρομερή κρίση, που έχει φέρει τις οικονομίες τους στο χείλος της κατάρρευσης. Η πιο ευάλωτη από αυτές (προχθές ήταν η Ελλάδα, χθες η Ιταλία) απειλούν να το κάνουν Κούγκι, καθώς οι λαοί τους είναι εξοργισμένοι με την αναλγησία των πλούσιων, βορείων εταίρων τους. Η Γαλλία εμφανίζεται να τις υποστηρίζει χλιαρά, χωρίς να πολυεκτίθεται. Η Γερμανία βγάζει μπροστά τους γνώριμους «λαγούς» (Ολλανδία, Αυστρία, Φινλανδία), οι οποίοι απορρίπτουν μετά βδελυγμίας οτιδήποτε θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μεταφορά πόρων. Ο κίνδυνος να τιμωρήσουν αυστηρά οι διεθνείς αγορές τα ευρωπαϊκά ομόλογα και το ευρώ ή και να οδηγηθεί σε διάσπαση-διάλυση η ΕΕ εμφανίζεται υπαρκτός. Την τελευταία στιγμή, Γερμανία και Γαλλία βρίσκουν μια συμβιβαστική λύση (περισσότερο γερμανική, παρά γαλλική), η οποία σώζει τα προσχήματα, αλλά όχι τα κράτη και τους λαούς που αγωνιούν. Αντίθετα, γι αυτούς ξεκινάει μια νέα περίοδος «δομικών προσαρμογών», δηλαδή ανεργίας και φτώχειας.

Το γνώριμο σενάριο που βιώσαμε με τόσο δραματικό τρόπο στην Ελλάδα το 2010-11 και το 2015, ακολούθησε, σε χονδρές γραμμές, το νέο ψυχόδραμα στην εποχή της κορωνοκρίσης. Ύστερα από μια εβδομάδα μεγάλων εντάσεων, και ενώ ο Ιταλός πρωθυπουργός Τζουζέπε Κόντι απειλούσε με ανοιχτή ρήξη με την ΕΕ, το Eurogroup ανακοίνωσε αργά το βράδυ της Πέμπτης έναν συμβιβασμό της τελευταίας στιγμής, παρουσιάζοντας ένα πακέτο στήριξης των επιχειρήσεων και των εργαζομένων, ύψους 540 δισ ευρώ, τα οποία επιμερίζονται ως εξής:

-240 δισ. θα είναι διαθέσιμα από την πιστοληπτική γραμμή ECCL του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM). Κάθε χώρα θα μπορεί να αντλήσει δάνεια μέχρι το 2% του ΑΕΠ της, τα οποία θα πρέπει να διατεθούν αποκλειστικά για την αντιμετώπιση της υγειονομικής κρίσης. Επιπλέον, θα υποχρεωθεί να λάβει μέτρα «μακροοικονομικής προσαρμογής» (έτσι λένε στις Βρυξέλλες τα επαχθή μέτρα ακρωτηριασμού δαπανών, συντάξεων και πάει λέγοντας) αφού περάσει η μπόρα.

-200 δισ. θα διατεθούν, με εγγυήσεις από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, για τη στήριξη επιχειρήσεων, ιδίως μικρομεσαίων (υποτίθεται).

-100 δισ. από τον μηχανισμό SURE για την επιδότηση της εργασίας.

Το πρώτο που έχει να παρατηρήσει κανείς είναι ότι στην απόφαση του Eurogroup δεν υπάρχει καμία νύξη για ευρωομόλογα ή έστω για κορωνο- ομόλογα ειδικού σκοπού και περιορισμένης διάρκειας. Οι Γερμανοί και οι σύμμαχοί τους απέκλεισαν κατηγορηματικά οποιαδήποτε παρόμοια ιδέα, η οποία θα εισήγαγε τα καινά δαιμόνια της αμοιβαιοποίησης του χρέους (δηλαδή να δανείζονται όλες οι ευρωπαϊκές χώρες με τους ίδιους όρους και όχι οι πιο ευάλωτες να χρηματοδοτούν τις πιο πλούσιες, που δανείζονται με αρνητικά, πραγματικά επιτόκια).

Βέβαια, το Eurogroup εισηγείται στους ηγέτες των 27 να συζητήσουν την ιδέα της δημιουργίας Ταμείου Ανάκαμψης (Recovery Fund) των ευρωπαϊκών οικονομιών που κλονίζονται εκ θεμελίων. Στο πλαίσιο αυτού του Ταμείου, αν και όταν δημιουργηθεί, θα συζητηθεί η κατασκευή και «καινοτόμων χρηματοοικονομικών εργαλείων». Μια φραστική παραχώρηση προς την Ιταλία και την Ισπανία, που δίνει τη δυνατότητα στους Κόντε και Σάντσεθ να πουν στους πολίτες τους ότι τα ευρωομόλογα θα επανέλθουν στο τραπέζι και να δικαιολογήσουν γιατί αποδέχθηκαν έναν πολύ άσχημο για τις χώρες τους συμβιβασμό.

Σε κάθε περίπτωση, το πακέτο του Eurogroup είναι απελπιστικά αναιμικό μπροστά στις τεράστιες ανάγκες των ευρωπαϊκών οικονομιών. Ακόμη και η γνώριμή μας Κριστίν Λαγκάρντ, ως πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας αυτή τη φορά, ζήτησε στήριξη ύψους 2,5 τρισ. ευρώ (1,5 για φέτος και 1 για του χρόνου), εκτιμώντας ότι η ΕΕ θα γνωρίσει τρομερή ύφεση, τύπου 1929-33, που θα φτάσει το 10% του ΑΕΠ. Θα κλάψουν μανούλες, δηλαδή. Από μόνη της η Γερμανία έχει ήδη ρίξει στο τραπέζι πακέτο ενός τρισ. για να στηρίξει την οικονομία της. Αντιλαμβάνεται λοιπόν κανείς τι αντίκρισμα μπορεί να έχουν τα 540 δισ. για το σύνολο των 19 χωρών της ευρωζώνης.

Με δυο λόγια, η απόφαση του Eurogroup ήταν ένας συμβιβασμός γεμάτος ασάφειες και αοριστίες, κομμένος και ραμμένος στα μέτρα των Γερμανών και των συμμάχων τους. Ένας συμβιβασμός που απλά σώζει τα προσχήματα και προστατεύει προσωρινά το ευρώ από τις επιθέσεις που θα δεχόταν στις διεθνείς αγορές σε περίπτωση ναυαγίου, αλλά δεν λύνει κανένα από τα προβλήματα που εξακολουθούν να απειλούν με διάρρηξη την ΕΕ. Ειδικά στην Ιταλία, μια χώρα όπου οι αντι-ΕΕ διαθέσεις έχουν γιγαντωθεί με την αναλγησία των Βρυξελλών και του Βερολίνου στη στιγμή της μέγιστης δοκιμασίας, ο Κόντε μένει έκθετος κι αν δεν επανέλθει δριμύτερος στις απαιτήσεις του, κινδυνεύει να δει την ακροδεξιά Λέγκα του Σαλβίνι να γιγαντώνεται.

Η σύγκρουση δεν απετράπη, απλά μετατέθηκε. Όσο για τους Γερμανούς, πέτυχαν μεν να περάσουν, σε μεγάλο βαθμό, το δικό τους σε αυτή τη φάση, αλλά κινδυνεύουν να υποχρεωθούν να πληρώσουν πολύ μεγαλύτερο κόστος αύριο, όταν το κόστος διάσωσης της ιταλικής, της ισπανικής και άλλων ευρωπαϊκών οικονομιών (συμπεριλαμβανομένης της δικής μας, που πνέει τα λοίσθια) θα είναι πολύ μεγαλύτερο.

Πηγή: ppapacon.blogspot.com

Γιατί πρέπει να διαλυθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση

Μετά και την τελευταία συνοδο του Γιούρογκρουπ –όπου κυριάρχησαν τα «γαλλικά» και οι λογομαχίες μεταξύ υπουργών οικονομικών και κυβερνώντων– κατανοείται όλο και περισσότερο από τη συντριπτική πλειοψηφία των λαϊκών στρωμάτων σε όλο τον γεωγραφικό χώρο της Ευρώπης, ότι η πολυδιασπασμένη ΕΕ έχει ήδη χρεοκοπήσει, όχι μόνο ηθικά αλλά και πολιτικά. Μπορεί ο χθεσινός συμβιβασμός να μην την οδήγησε σε μια ακόμα διάσπαση, αλλά δεν την κατέστησε ικανή –τουναντίον αυξησε τους όρους– να αποφύγει τη διάλυση. Γιατί τι άλλο από πορεία προς τη διάλυση αποτελεί η γνωστή δημόσια ρήση του Κόντε «η ΕΕ να πάει να γ..»; Το επόμενο ερώτημα βεβαίως θα είναι με ποιους όρους και με ποιο ταξικό πρόσημο θα γίνει η όποια νέα διάσπαση ή η ολοκληρωτική διάλυση.

Γιατί όμως η ΕΕ πρέπει να διαλυθεί;

1) Γιατί για πολλοστή φορά καταγράφτηκε η ΕΕ των πολλών ταχυτήτων, των πολλών συμφερόντων και των πολλών αντίθετων πόλων. Στο χθεσινό επαναληπτικό Γιούρογκρουπ η ΕΕ εμφανίστηκε με τρεις πόλους: πρώτος ο άγριος πόλος του βορρά με τις ισχυρές οικονομίες και τη σκληρή γραμμή για ισχυρό ευρώ, δεύτερος ο πόλος των νοτίων, καθημαγμένων από την κρίση και το ξεζούμισμα των «βορείων», και τρίτος ο «ημιπόλος» των «ειρηνοποιών» πέριξ της Γαλλίας που πασχίζει να εκφράζει τους νότιους αλλά πάντα στο τέλος ακολουθεί τους Γερμανούς. Δεν αποτελούν αντιθετικό πόλο χώρες σαν την Ελλάδα των Τσίπρα-Μητσοτάκη γιατί και δεδομένες είναι, και προβλέψιμες, και χρόνια υποταγμένες στο δόγμα της «ευρωπαϊκής οικογένειας», έχοντας το σύνδρομο της ψωροκώσταινας. Η ΕΕ δεν μπόρεσε όχι μόνο να ομοσπονδιοποιηθεί (κάτι σαν το αλήστου μνήμης σύνθημα-αυταπάτη της «Ευρώπης των λαών») λόγω ανταγωνιστικών συμφερόντων, αλλά δεν μπόρεσε καν να αντιμετωπίσει από κοινού μια πανδημία. Απέτυχε σαν ενιαία, σαν Ευρώπη της αλληλεγγύης, του διαφωτισμού και του πολιτισμού, όταν μάλιστα υπήρξαν παραδείγματα από τους οικονομικούς «νάνους» Κούβα και Βενεζουέλα.

2) Γιατί στα οικονομικά μέτρα που πήραν χθες, για άλλη μια φορά δεν υπάρχει ΚΑΜΙΑ αμοιβαιοποίηση του χρέους (ο καθένας μόνος του ξανά) μιας και οι Σόιμπλε-Μέρκελ εκβίαζαν δηλώνοντας ότι κάτι τέτοιο δεν περναει από το κοινοβούλιό τους και δεν το δέχεται και η κεντρική τους τράπεζα. Τα χθεσινά μέτρα των 240 δις που αφορούν τον ESM σημαίνουν δάνεια αποκλειστικά για τα υγειονομικά συστήματα, μέχρι 2% του ΑΕΠ ανά κράτος, χωρίς μνημόνια, αλλά με όρους μακροοικονομικής προσαρμογής σε δεύτερη φάση, μετά την υποχώρηση της πανδημίας. Τα υπόλοιπα οικονομικά μέτρα κατευθύνονται κυρίως στην επιχειρηματικότητα και όχι στην εργασία, με τους γνωστούς όρους των ευρωπαϊκών προγραμμάτων. Στη χθεσινή απόφαση δεν τους απασχόλησε καθόλου η χρόνια και συστηματική διάλυση των δημόσιων συστημάτων υγείας που άφησαν την Ευρώπη υγειονομικά ανοχύρωτη. Δεν διευκρινίζεται επίσης ούτε ο προσανατολισμός ούτε ο χαρακτήρας των συστημάτων υγείας της επόμενης μέρας, ώστε να μπορεί η πανδημία να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά και η υγεία να είναι κοινωνικό αγαθό και όχι χώρος κερδοφορίας για το ιδιωτικό κεφάλαιο.

3) Γιατί η επόμενη μέρα απαιτεί μεγάλη ρευστότητα, πολύ και ζεστό χρήμα, τεράστιες κρατικοοικονομικές  παρεμβάσεις, με στόχο την ανάταξη της οικονομίας, την αποτροπή περαιτέρω υποβάθμισης των μικροαστικών στρωμάτων και μικροεπιχειρήσεων, την αναστροφή της μεγένθυσης της ανεργίας, της οικονομικής διάλυσης και της ακόμα περισσότερης φτωχοποίησης των εργαζομένων. Όλο αυτό σημαίνει και ελλείματα, και αυξηση χρέους, πράγματα απαγορευμένα απο τα θεμέλια, την μορφή και τη δομή του ευρώ και της ΕΕ. Όλες οι συνθήκες, ξεκινώντας απο το Μάαστριχτ  έχουν δημιουργήσει το πλαίσιο που σήμερα είναι απαγορευτικό ακόμα και για απλές κευνσιανού τύπου πολιτικές. Τα κράτη μέλη σήμερα παρεμβαίνουν μερικώς και ελλιπώς για να αμβλύνουν την ύφεση. Όμως η δομή του ευρώ και τα σύμφωνα της ΕΕ εγγυώνται ότι την επόμενη μέρα, οι παρεμβάσεις αυτές θα πληρωθούν με λιτότητα, επέκταση μερικής απασχόλησης, μείωση μισθών και συντάξεων.

4) Γιατί  επιπλέον  αποδείχτηκε, και στην υγειονομική κρίση, πως χρειάζονται άλλοι προσανατολισμοί στην παραγωγική βάση και στον χαρακτήρα της κάθε οικονομίας, πράγμα που σημαίνει άλλη αρχιτεκτονική και αντιστροφή των ειδικεύσεων και της μονοκαλλιέργειας των οικονομιών, που έχει επιβληθεί από την ΕΕ. Στην Ελλάδα που η οικονομία της αποδιαρθρώθηκε και αποσυγκροτήθηκε παραγωγικά, ζούμε ακόμα τις σκληρές συνέπειες απο τις άγριες πολιτικές των «μεταρρυθμίσεων» που επέβαλλε η συμμορία του ευρω και της ΕΕ και εφάρμοσαν και εφαρμόζουν  πειθήνια οι κυβερνήσεις ΝΔ-ΣΥΡΙΖΑ-ΠΑΣΟΚ. Η οικονομική κρίση ως συνέπεια της υγειονομικής κρίσης αποδεικνύει για μια φορά ακόμα πως καμία χώρα δεν μπορεί να σταθεί ως μία οικονομία υπηρεσιών ούτε να αναπαράγει την ανοησία για τον τουρισμό ως βαριά βιομηχανία. Στην Ελλάδα συνεχίζεται η ειδίκευση και ο προσανατολισμός της οικονομίας σε χώρα υπηρεσιών και τουρισμού, που προϋπέθετε τη διάλυση του αγροτικού και βιομηχανικού τομέα της. Χώρα τουρισμού που διαλύει η πανδημία του ιού και την οδηγεί σε χώρα παρία και επαίτη των δήθεν εταίρων της. Η επόμενη μέρα δυστυχώς θα βρει την Ελλάδα σε ακόμα χειρότερη θέση. Είναι γνωστοί οι υπεύθυνοι…

5) Γιατί έχει ήδη χρεωκοπήσει πολλαπλώς η έννοια της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης. Της αλληλεγγύης, που στην πανδημία πήρε την μορφή της αεροπειρατείας από ορισμένες χώρες (πχ Γερμανία) μασκών και αναπνευστήρων, ή της κατάσχεσης ιατρικού υλικού που προοριζόταν για συγκεκριμένες χώρες της ΕΕ (Ιταλία). Είναι η ίδια ποιότητα αλληλεγγύης που επέδειξαν στην Ελλάδα, στην Ισπανία, στην Πορτογαλία, ακόμα και στην Ιταλία τη δεκαετία της κρίσης. Που φόρτωσε τη χώρα μας (με εκτελεστές τους κοινοβουλευτικούς προθύμους της παράταξης του ευρώ), με μνημόνια και ακόμα μεγαλύτερο χρέος, που «μετέφερε» ανέξοδα χιλιάδες επιστήμονές μας (γιατρούς, βιολόγους, μηχανικούς κ.ά.) σε Γερμανία, Ολλανδία, Βέλγιο. Είναι εκείνη η «αλληλεγγύη» που συνεχώς φρόντιζε να χαθεί και η ελάχιστη ανεξαρτησία και λαϊκή κυριαρχία προς όφελος του γερμανικού άξονα.

6) Γιατί ήταν και είναι τουλάχιστον υποκριτική η ανησυχία που επέδειξαν επικοινωνιακά οι υπουργοί οικονομικών και οι κυβερνώντες για να πάρουν «μέτρα κατά της πανδημίας» την επόμενη μέρα. Αυτό που κυρίως και πρωτίστως απασχολεί την «ατμομηχανή της ΕΕ» (τον άξονα των βορείων Γερμανία, Αυστρία, Ολλανδία, Δανία…) είναι να μην βρεθούν περισσότερο υποβαθμισμένοι στον ιμπεριαλιστικό ανταγωνισμό που θα γίνει ακόμα οξύτερος και πιο άγριος την επομένη μέρα της πανδημίας. Γιατί γνωρίζουν πολύ καλά ότι όλος ο κόσμος θα είναι διαφορετικός με τις ενδοϊμπεριαλιστικές συγκρούσεις, τους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς, τις εθνικιστικές αντιπαραθέσεις να εντείνονται. Γνωρίζουν ότι σ’ αυτόν τον θαυμαστό κόσμο του καπιταλισμού ο ανταγωνισμός για την ηγεμονία είναι η πρώτη και ίσως η μοναδική προτεραιότητα. Δυστυχώς για τους λαούς το καλύτερο πλασάρισμα σε αυτούς τους ανταγωνισμούς γίνεται με τον γνωστό δίδυμο τρόπο της εκμετάλλευσης και καταπίεσης του κόσμου της εργασίας, αλλά και με την εκμετάλλευση και την καταπίεση λαών και εθνών. Αυτός είναι ο ιμπεριαλισμός, και  δεν είναι καθόλου ξύλινη έννοια και λέξη, αλλά πραγματικότητα μέσα στην ΕΕ.

7) Γιατί έχει χρεωκοπήσει πολλαπλώς η «ιδέα» της ενιαίας Ευρώπης σε όλα τα κρίσιμα ζητήματα. Δεν ήταν και δεν είναι ενιαία οικονομικά, δεν ήταν ενιαία ούτε στην πρόληψη, ούτε στην αντιμετώπιση της πανδημίας, δεν ήταν ενιαία στην οικονομική κρίση του 2008, δεν βγήκαμε όλοι το ίδιο από την κρίση, γιατί η Γερμανία ωφελήθηκε ενώ οι νότιες χώρες υποβαθμίστηκαν και υποτιμήθηκαν ακόμα περισσότερο, δεν ήταν και δεν είναι ενιαία απέναντι στο μετανευστικό και το προσφυγικό, δεν ήταν ενιαία απέναντι στους υπερατλαντικούς σταυροφόρους ιμπεριαλιστές όταν επέβαλλαν κυρώσεις σε χώρες ή όταν εξαπέλυαν πολεμικές συγκρούσεις. Μια ΕΕ που είτε θα εμφανιζόταν αμερικανικότερη των ΗΠΑ, είτε θα κουκουλωνόταν από το σύγχρονο οικονομικό γερμανικό Ράιχ. Στο μόνο που ήταν ενιαία εδώ και δεκαετίες ήταν στην προστασία των τραπεζών, στην προώθηση της λιτότητας, στη συρρίκνωση των πάλαι ποτέ κρατών πρόνοιας, στην επίθεση στην εργατική τάξη. Αυτή είναι η «Ευρώπη των λαών»; Στα αλήθεια υπήρξε ποτέ Ευρώπη των λαών;

8) Γιατί η διάλυση της ΕΕ θα ανοίξει το δρόμο και θα δώσει χώρο σε μια πραγματική προσπάθεια για μια Ευρώπη της συνεργασίας και της πραγματικής αλληλεγγύης που θα εγγυάται τον πολιτισμό, την υγεία, την προκοπή και την αξιοπρέπεια των λαών της. Γιατί όσο κι αν φαίνεται ουτοπία τόσο εμφανίζεται ολοένα και περισσότερο και σε περισσσότερους σαν ανάγκη. Γιατί δεν υπάρχει κανένα ρεύμα υποστήριξης της ΕΕ σε καμια χώρα και από κανέναν λαό. Γιατί οι “ΜΕΝΟΥΜΕ ΕΥΡΩΠΗ αλλά είμαστε και κολαούζοι των Αμερικανών”, τρομαγμένοι μπροστά στο θάνατο –έστω και προσωρινά– κατάλαβαν και ορισμένοι ομολόγησαν τη χρεοκοπία της ΕΕ και των ΗΠΑ, τη χρεοκοπία των δογμάτων που εμφανίστηκαν σαν μονόδρομοι της «αγοράς που όλα τα ρυθμίζει», του δόγματος «δεν υπάρχει κοινωνία, μόνο άτομα», του κοσμοπολίτη ατόμου-ανθρώπου και του αντίστοιχου τρόπου ζωής και πολιτισμού. Αυτή την Ευρώπη τους την χαρίζουμε. Αυτή  η ΕΕ ήταν πολύ άσχημη και είναι ήδη νεκρή. Το ζήτημα είναι οι λαοί και οι εργαζόμενοι σε μια νέα διεθνή γραμμή να απαιτήσουν και να επιβάλουν τη διάλυσή της. Οι νέες μορφές συνεργασίας, διεθνισμού απέναντι σε εθνικιστικούς παροξυσμούς, και αλληλεγγύης, θα προκύψουν στην κοινή πάλη των λαών για διάλυση αυτής της Ένωσης και για την αποδέσμευση κάθε χώρας ξεχωριστά.

Η κρίση λόγω της πανδημίας “ρημάζει” την ανατολική Ευρώπη

Το ανατολικό τμήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης βιώνει με την πανδημία του κορονοϊού ένα μεγάλο παράδοξο: παρουσιάζει αρκετά μικρότερο αριθμό επιβεβαιωμένων κρουσμάτων και νεκρών σε σχέση με τις χώρες της Δύσης, ωστόσο βιώνει με ακόμη μεγαλύτερη ένταση τις οικονομικές επιπτώσεις της συγκεκριμένης κρίσης.

Για το επιδημιολογικό σκέλος του παραδόξου έχουν προταθεί διάφορες ερμηνείες. Μία από αυτές, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science, πιθανολογεί συσχέτιση με τον βαθμό διάδοσης του εμβολίου κατά της φυματίωσης, γνωστού ως BCG (Βάκιλλος Calmette–Guérin).

Φαίνεται ότι το ηλικίας 100 ετών εμβόλιο προσφέρει κάποιου είδους οχύρωση απέναντι και στον ιό Sars-Cov-2, γεγονός που μπορεί να εξηγεί την μικρότερη εξάπλωση της πανδημίας όπου αυτό είναι υποχρεωτικό, σε σύγκριση ακόμη και με γειτονικές χώρες (πρβ. Ισπανία – Πορτογαλία).

Στο πρώην ανατολικό μπλοκ, η διενέργεια του BCG ήταν καθιερωμένη, γεγονός που ίσως εξηγεί γιατί ακόμη και εντός της ίδιας χώρας τα ανατολικά κρατίδια της Γερμανίας λ.χ. έχουν τρεις φορές λιγότερα κρούσματα από τα δυτικά.

Υπάρχουν βέβαια και περισσότερο πεζές ερμηνείες σε ό,τι αφορά την ανατολική Ευρώπη, όπως η μικρότερη κίνηση των αεροδρομίων της ή η μεγαλύτερη διάδοση της χρήσης μάσκας – και πάντως η αισιοδοξία θα πρέπει να είναι συγκρατημένη, καθώς οι αποκλίσεις ενδέχεται απλώς να οφείλονται σε χρονική διαφορά φάσης.

Η περιορισμένη διενέργεια διαγνωστικών τεστ και η γενικότερη αδυναμία των συστημάτων υγείας (με μεγάλο μέρος του υγιειονομικού προσωπικού να έχει μεταναστεύσει σε χώρες όπως η Γερμανία και η Αυστρία) επιβάλλει περίσκεψη για το πώς θα διαμορφωθεί το άμεσο μέλλον.

Σε κάθε περίπτωση, το οικονομικό πλήγμα για τα ανατολικά κράτη-μέλη της Ε.Ε. είναι ήδη ιδιαιτέρως αισθητό, γεγονός που προορίζεται να έχει επιπτώσεις και στο πολιτικό επίπεδο, όπως επισημαίνεται σε άρθρο της Frankfurter Allgemeine Zeitung.

Το κλείσιμο συνόρων και οι περιορισμοί στην κυκλοφορία και την παραγωγή που επιβλήθηκαν στην δυτική Ευρώπη έχουν αφήσει μετέωρους τους εξ ανατολών μετακινούμενους εργαζόμενους, πολλοί από τους οποίους επαναπατρίστηκαν σε κατάσταση ένδειας.

Χαρακτηριστική είναι η έκκληση της Βουλγαρίας προς τους εκτός συνόρων πολίτες της να μην επιστρέψουν και να υποστούν το lockdown στις χώρες όπου ήδη βρίσκονται.

Ένα δεύτερο πλήγμα έχει να κάνει με την αυτοκινητοβιομηχανία. Η Ρουμανία, η Σλοβακία, η Βουλγαρία, η Κροατία και (εκτός Ε.Ε.) η Σερβία, η Μολδαβία και η Βοσνία-Ερζεγοβίνη διαθέτουν βιομηχανικές μονάδες κατασκευής εξαρτημάτων αυτοκινήτων οι οποίες είναι ενσωματωμένες στις αλυσίδες παραγωγής της Δύσης, οι οποίες τώρα αδρανούν ή έχουν επιβραδύνει τη λειτουργία τους.

Ορισμένες από τις κυβερνήσεις της ανατολικής Ευρώπης έχουν ήδη προβεί σε κινήσεις στήριξης των οικονομιών τους. Η Πολωνία εξήγγειλε δέσμη μέτρων ύψους 212 δισ. ζλότι (47 δισ. ευρώ), η Λιθουανία υιοθέτησε μέτρα ύψους 5 δισ. ευρώ και η κυβέρνηση Πλένκοβιτς στην Κροατία παρουσίασε ένα πακέτο 30 δισ. κούνα (4 δισ. ευρώ).

Όπως όμως υπενθυμίζει το Eurointelligence, δεν έχουν όλες οι κυβερνήσεις τη δυνατότητα να αποζημιώσουν τους εργαζόμενους των πληγεισών επιχειρήσεων, αναλαμβάνοντας το μεγαλύτερο μέρος των αποδοχών τους, όπως συμβαίνει στη Γαλλία ή τη Γερμανία. Οι κεντρικές τράπεζες των νομισματικά ανεξάρτητων χωρών επενέβησαν με τη διοχέτευση ρευστότητας και την υποτίμηση του νομίσματος, ωστόσο ελλείπουν τα δημοσιονομικά μέσα για μία “ένεση” λ.χ. της τάξης του 10% του ΑΕΠ.

Σε κάθε περίπτωση, το πολιτικό κλίμα αναμένεται να επιβαρυνθεί, όπως και η καχυποψία προς τους λοιπούς εταίρους. Το δε συνταγματικό πραξικόπημα του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία προειδοποιεί για τους κινδύνους μιας ευρύτερης στροφής στον αυταρχισμό.