Για τη στάση της Ευρώπης στον πόλεμο κατά του Ιράν

Τις τελευταίες εβδομάδες έχουμε βρεθεί όλοι να παρακολουθούμε με αγωνία τις γεωπολιτικές εξελίξεις. Βλέπουμε στις οθόνες μας να ξετυλίγεται άλλη μία ιμπεριαλιστική επίθεση στη Μέση Ανατολή, προς εξυπηρέτηση των αμερικανικών και ισραηλινών συμφερόντων στην περιοχή. Μετά τις καταστροφικές επεμβάσεις σε Ιράκ, Αφγανιστάν, Λιβύη, Συρία, μεταξύ πολλών άλλων, αυτή τη φορά ο λαχνός έπεσε στο Ιράν. Πρόκειται για μια επίθεση που προετοιμάζονταν εδώ και χρόνια, λόγω της στρατηγικής σημασίας που κατέχει. 

Μπορεί ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Μπίμπι Νετανιάχου να είναι οι πρωταγωνιστές αυτής της ιστορίας, ωστόσο έχει νόημα να στρέψουμε το βλέμμα μας στο τι κάνουν οι πιο στενοί τους σύμμαχοι: πώς έχουν αντιδράσει οι Ευρωπαίοι ηγέτες στην απόφαση των ΗΠΑ να επιτεθούν απρόκλητα και εν μέσω διαπραγματεύσεων σε μια ξένη χώρα στη δική τους ευρύτερη γειτονιά; Η απάντηση δε σας εκπλήξει. 

Η πλειοψηφία της ΕΕ φαίνεται προσκολλημένη σε περασμένα αφηγήματα προκειμένου να υπερασπιστούν και να δικαιολογήσουν την αμερικανική επιθετικότητα. Αφηγήματα που ακόμα και οι Αμερικανοί έχουν εγκαταλείψει, όπως ότι δήθεν έχει να κάνει με τον εκδημοκρατισμό της χώρας ή τον έλεγχο των πυρηνικών, ενώ οι Αμερικάνοι είναι αυτή που εγκατέλειψαν τη Συμφωνία για τα πυρηνικά του 2015 ή δε φαίνεται να ιδρώνουν για τις απολυταρχικές μοναρχίες του Κόλπου όσο κάνουν μπίζνες με τη Δύση. 

Παρόλα αυτά, οι περισσότερες χώρες έβγαλαν ανακοινώσεις όπου αναγνωρίζουν την επέμβαση είτε ως δράση προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων του ιρανικού λαού είτε ως δράση αποτροπής της πυρηνική απειλή. Η πλειοψηφία των μελών της ΕΕ εξέδωσαν ανακοινώσεις καταγγελίας μόνο των ιρανικών επιθέσεων (Δανία, Αυστρία, Βέλγιο, Βουλγαρία, Κύπρος, Τσεχία, Φινλανδία, Μάλτα, Πορτογαλία, Σουηδία), κάποιες με το επιχείρημα της πυρηνικής απειλής, κάποιες εκφράζοντας αλληλεγγύη στις χώρες του Κόλπου που πλήττονται. Κάποιες δηλώσεις επικεντρώνονται στη δολοφονία Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ ως θετική ή ουδέτερη εξέλιξη (Εσθονία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο). Η Ολλανδία δήλωσε ότι παρακολουθεί με ανησυχία. Η Πολωνία δήλωσε ότι γνώριζε προκαταβολικά αυτήν την εξέλιξη, πιθανόν να σε μια προσπάθεια να αναβαθμίσει τη στρατηγική της σημασία. Αντίστοιχα με το πανηγυράκι που πουλάει με περηφάνια η Ελλάδα, ως πρώτος πρόθυμος. Η Ουγγαρία από την άλλη φάνηκε να ασχολείται μόνο με τις επιπτώσεις που έχει αυτή η εξέλιξη στο Ουκρανικό μέτωπο.

Οι πρωταγωνιστές της Ευρωπαϊκής Ένωσης όμως είναι άλλοι και έχουν ετερόκλητες θέσεις στο ζήτημα. Ο Ισπανός πρωθυπουργός κράτησε μια ξεκάθαρη και μάλλον θαρραλέα θέση περί μη εμπλοκής της Ισπανίας στον πόλεμο, αρνούμενος να χρησιμοποιηθούν βάσεις της επικράτειας του από αμερικανικά στρατεύματα. Η θέση αυτή έχει χαιρετηθεί από όλα τα αντιπολεμικά ρεύματα ως μια ευχάριστη έκπληξη. Η Ουάσιγκτον αντέδρασε απειλώντας τον Σάντσεθ με εμπορικό αποκλεισμό της Ισπανίας, ως το πλέον πιο σύνηθες κόλπο στο εγχειρίδιο Τραμπ. Η απειλή αυτή δεν φόβισε τους Ισπανούς ενώ ακόμα και  Ευρωπαϊκή Κομισιόν υποστήριξε την Ισπανία σε αυτό επίσημα. Όχι γιατί υπάρχει κάποιος πυρήνας αντίστασης στα γραφεία των Βρυξελλών, αλλά σε μια διάθεση αποκλιμάκωσης της κόντρας, καθώς ο εμπορικός αποκλεισμός της Ισπανίας θα έφερνε μπελάδες σε όλες τις διατλαντικές συμφωνίες εμπορίου. 

Ο Γερμανός καγκελάριος Μερτζ από την άλλη κράτησε διαφορετική στάση. Μετά την φημολογούμενη άφιξη Νετανιάχου στο Βερολίνο, ο Μερτζ επισκέφτηκε τον Ντόναλτντ Τραμπ. Στη συνάντηση αυτή δήλωσε ότι η Ισπανία οφείλει να κάνει “ό,τι έχει συμφωνηθεί στο ΝΑΤΟ”. Και στις μετέπειτα δηλώσεις του είπε ότι “δεν είναι ώρα για διαλέξεις προς τους συμμάχους μας”, θέση που συμφωνεί με το δόγμα του ισχυρού που έχει υποστηρίξει στο παρελθόν.

Στη Γαλλία, ο Μακρόν υποστήριξε μετριοπαθώς την στάση της Ισπανίας, παρότι η Γαλλία συμφώνησε να στείλει στρατιωτικές δυνάμεις συμμετέχοντας «μόνο αμυντικά». Εν τέλει και η Ισπανία κατέληξε να στείλει μία φρεγάτα για την προστασία της Κύπρου, εμμένοντας όμως στην μη παραχώρηση βάσεων για τη στάθμευση αμερικανικών στρατευμάτων. Στην Ιταλία η αμερικανική επέμβαση δημιούργησε πονοκέφαλο στη Μελόνι. Από τη μία ο Τραμπ είναι σημαντικός της σύμμαχος και δε θα ήθελε να τον δυσαρεστήσει. Από την άλλη γνωρίζει ότι ο Τραμπ είναι εξαιρετικά αντιπαθής στον Ιταλικό λαό και θα έφερνε αντιδράσεις μια προφανής υποστήριξη του. Τελικά κατέληξε σε μια στάση αντίστοιχης της γαλλικής, δηλώνοντας πώς θα συνδράμει μόνο για αμυντικούς σκοπούς προς υποστήριξη  στις χώρες του Κόλπου. 

Μέσα σε όλα τα πράγματα που συμβαίνουν ταυτόχρονα, ένα ενδιαφέρον σημείο αποτέλεσε η ομιλία του Φινλανδού προέδρου Alexander Stubb στη Raisina Dialogue στην Ινδία που συνέπεσε με την πρώτη βδομάδα εχθροπραξιών. Σε αυτό το διεθνές συνέδριο γεωπολιτικής και γεωοικονομίας, κατά την ομιλία του τοποθετήθηκε λέγοντας ότι η Δύση πρέπει να αποδεχθεί ότι δε θα ορίζει πλέον την παγκόσμια τάξη και ότι είναι σειρά του Νότου. Μίλησε για πολυπολικότητα και υπογράμμισε ως καθοριστική τη σημασία της Ινδίας στη νέα τάξη πραγμάτων. Επέκρινε τους Ευρωπαίους λέγοντας ότι για χρόνια έκαναν τα ευρωπαϊκά προβλήματα προβλήματα όλου του κόσμου αγνοώντας τα προβλήματα που όντως είχε ο υπόλοιπος κόσμος. Τους παρότρυνε μάλιστα να σταματήσουν να ζουν στη νοσταλγία του παρελθόντος, με φράσεις όπως «η ιστορία δεν τελείωσε το 1989» και «τέλος οι διακοπές». Το ύφος δεν ήταν τόσο τολμηρό όσο το περιεχόμενο, αλλά η σημασία παραμένει μεγάλη. Ο Φινλανδός πρόεδρος δεν είπε κάτι πρωτότυπο, αναφέρθηκε σε μια πρόβλεψη που πολλοί αναλυτές έχουν κάνει. Παρόλα αυτά, αποτελεί ένα ‘hard to swallow pill’ για τους ευρωπαίους ηγέτες, τα συμφέροντα που εξυπηρετούν και τους συμμάχους που έχουν διαλέξει.

Ίσως λοιπόν έχει έρθει η ώρα που η Ευρώπη πρέπει να σταματήσει να χαιρετίζει χορωδιακά κάθε έγκλημα του αμερικανικού ιμπεριαλισμού ενάντια στην ανθρωπότητα. Ίσως αυτή η ώρα να έχει ήδη περάσει. 

Μαρίνα Παπαδοπούλου

Μέλος της ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ, αρθρογραφεί στο antapocrisis.