Το παραπάνω άρθρο αποτελεί μέρος από μια συνολικότερη μελέτη που έχουν πραγματοποιήσει οι συγγραφείς που θίγει προβλήματα προσανατολισμού και χαρακτήρα  της οικονομίας της Ελλάδας. Στην πραγματικότητα αναδεικνύουν ότι και μετά την κρίση και τα μνημόνια η αστική πολιτική με όλες τις κυβερνήσεις ( ΝΔ, ΣΥΡΙΖΑ), συνέχιζε να «οικοδομεί» το ίδιο μοντέλο -βαθαίνοντας το- με τον υπερτουρισμό και τα παρακολουθήματά του (εστίαση, κατασκευές κ.α). Αυτές οι βιομηχανίες, όπως με περισσή αλαζονεία και έπαρση τις αποκαλούν κυβερνώντες, αντιπολιτευόμενοι και τα γνωστά παπαγαλάκια των ΜΜΕ είναι χαμηλής παραγωγικότητας και χαμηλών μισθών, δημιουργώντας τους όρους για μια εξαρτημένη και υποβαθμισμένη οικονομία και κοινωνία (βασικά για τα λαϊκά στρώματα και ιδιαίτερα τη νεολαία). Το antapocrisis δημοσιεύει τη μελέτη γιατί απουσιάζει στους προοδευτικούς χώρους μια αντίληψη που δεν αρκείται στο να αποκαλύπτει και να κριτικάρει την αστική οικονομική πολιτική, αλλά  να δουλέυει προγραμματικά και κινηματικά για να ανατρέψει αυτή την πολιτική και ταυτόχρονα να πείσει τις επικίνδυνες τάξεις και στρώματα για ένα άλλο προσανατολισμό και χαρακτήρα της ελληνικής οικονομίας. 

Ενα από τα πιο εντυπωσιακά και χαρακτηριστικά στοιχεία της ελληνικής επικράτειας είναι ο τεράστιος αριθμός των καφετεριών. Από τα κέντρα των μεγάλων πόλεων έως τα μικρά χωριά και από τις ήσυχες γειτονιές έως τους πολυσύχναστους τουριστικούς προορισμούς, οι καφετέριες είναι παντού. Αν και ο καφές είχε ανέκαθεν κεντρική θέση στην ελληνική κοινωνική ζωή, το φαινόμενο έλαβε εκρηκτικές διαστάσεις κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης και τα χρόνια που ακολούθησαν.

Οπως περιγράφουμε σε πρόσφατη μελέτη μας με τον ίδιο τίτλο, αυτή η «οικονομία της καφετέριας» δεν είναι παρά η πιο ορατή όψη ενός βαθύτερου μετασχηματισμού της ελληνικής οικονομίας μετά το 2009, προς τον τομέα της «εστίασης και καταλυμάτων», που εκτός από καφέ περιλαμβάνει εστιατόρια, μπαρ, ξενοδοχεία και τουριστικές δραστηριότητες.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας, μετά το 2009 το μερίδιο του συγκεκριμένου τομέα στο προϊόν και κυρίως στην απασχόληση αυξήθηκε θεαματικά. Πιο συγκεκριμένα, η απασχόληση σ’ αυτόν τον κλάδο αυξήθηκε κατά 87%, τη στιγμή που στο σύνολο της οικονομίας η αύξηση ήταν μόλις 4%. Σχεδόν οι μισές νέες θέσεις εργασίας που δημιουργήθηκαν μετά το τέλος της κρίσης προήλθαν από αυτόν τον τομέα.

Ο μετασχηματισμός αυτός είναι προβληματικός γιατί ο συγκεκριμένος τομέας χαρακτηρίζεται από χαμηλή –και μειούμενη– παραγωγικότητα και επομένως δεν μπορεί να αποτελέσει τον βασικό μοχλό για τη μακροχρόνια ανάπτυξη μιας οικονομίας.

Ηδη πριν από την κρίση η παραγωγικότητα αυτού του τομέα ήταν από τις χαμηλότερες στην ελληνική οικονομία (όπως συμβαίνει σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες)· μετά το 2009 μειώθηκε περαιτέρω κατά περίπου 40%, γεγονός που του επέτρεψε να απορροφήσει μεγάλο αριθμό ανέργων. Την ίδια στιγμή, οι μισθοί στον τομέα μειώθηκαν ακόμη περισσότερο, κατά σχεδόν 60%!

Η τάση αυτή αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου και ανησυχητικού φαινομένου: της πτώσης και της στασιμότητας της συνολικής παραγωγικότητας της ελληνικής οικονομίας τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια. Σήμερα η παραγωγικότητα της εργασίας στην Ελλάδα παραμένει κατά 16% χαμηλότερη σε σχέση με το 2009, στα ίδια περίπου επίπεδα με το 2015.

Η ανάλυση των δεδομένων δείχνει ότι περίπου το ένα τρίτο της συνολικής μείωσης προέρχεται άμεσα από τον κλάδο της εστίασης και των καταλυμάτων – ένα εντυπωσιακό ποσοστό για έναν και μόνο τομέα της οικονομίας. Πέραν αυτού, από τους είκοσι βασικούς τομείς της οικονομίας, οι δεκαέξι παρουσίασαν μείωση της παραγωγικότητας σε σχέση με το 2009, ενώ στους δεκατέσσερις η πτώση ξεπέρασε το 10%. Ταυτόχρονα, η πτώση της παραγωγικότητας συνοδεύτηκε από ακόμη μεγαλύτερη μείωση των πραγματικών μισθών.

Ως αποτέλεσμα, η ελληνική οικονομία εμφανίζει έντονη τάση δυϊσμού. Δηλαδή, λειτουργεί με ένα μικρό, υψηλής παραγωγικότητας τμήμα –που περιλαμβάνει τις μεγάλες επιχειρήσεις, τους εξαγωγικούς τομείς και τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες– και ένα διευρυνόμενο, χαμηλής παραγωγικότητας τμήμα, το οποίο απορροφά εργατικό δυναμικό με χαμηλούς μισθούς και στο οποίο η «οικονομία των καφετεριών» κατέχει ένα κεντρικό ρόλο.

Η αντίθεση αυτή δεν είναι μόνο οικονομική, είναι και κοινωνική. Ο δυϊσμός μιας οικονομίας δεν έχει να κάνει μόνο με τη διάρθρωση της παραγωγής, αλλά αντανακλάται στις αμοιβές, στις εργασιακές συνθήκες, στην πρόσβαση στην υγεία και την εκπαίδευση, στον τρόπο διαβίωσης και τη δυνατότητα κοινωνικής ανέλιξης.

Η εξέλιξη αυτή της ελληνικής οικονομίας έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τους διακηρυγμένους στόχους των τριών προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής της περιόδου 2010-2018. Τα προγράμματα αυτά είχαν δύο βασικούς άξονες: αφενός τη μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων μέσω αυστηρής λιτότητας και αφετέρου την εφαρμογή ενός ευρέος πλαισίου διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που, όπως υποστηριζόταν, θα εκσυγχρόνιζαν την οικονομία και θα την καθιστούσαν πιο ανταγωνιστική και πιο παραγωγική.

Η θεωρία υποστήριζε ότι εάν περιοριστούν τα εμπόδια και οι «στρεβλώσεις» στις αγορές εργασίας και προϊόντων –προωθηθεί η ευελιξία, μειωθούν οι μισθοί, απλοποιηθούν οι αδειοδοτήσεις και ιδιωτικοποιηθούν οι δημόσιες επιχειρήσεις–, τότε ο ανταγωνισμός θα ενισχυθεί, οι επενδύσεις θα αυξηθούν, η καινοτομία θα ενταθεί και η παραγωγικότητα θα βελτιωθεί. Αυτά τα αποτελέσματα, υποστηριζόταν επίσης, θα αντιστάθμιζαν τις αρνητικές συνέπειες της λιτότητας, περιορίζοντας τη διάρκεια και το βάθος της ύφεσης.

Πράγματι, η Ελλάδα εφάρμοσε αυτές τις πολιτικές με συνέπεια και σε βάθος. Η ένταση της δημοσιονομικής προσαρμογής και το εύρος των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων υπήρξαν πρωτοφανή για μια ανεπτυγμένη οικονομία. Παρ’ όλα αυτά, τα αποτελέσματα δεν ήταν τα αναμενόμενα. Η ελληνική ύφεση ξεπέρασε σε διάρκεια και βάθος κάθε αντίστοιχη κρίση που έχει γνωρίσει σύγχρονη οικονομία μεσαίου ή υψηλού εισοδήματος, ενώ, όπως προαναφέρθηκε, την ίδια στιγμή η παραγωγικότητα μειώθηκε και η οικονομία μετασχηματίστηκε σε «οικονομία της καφετέριας».

Η έρευνά μας δείχνει ότι η μετατόπιση αυτή δεν ήταν τυχαία. Οι πολιτικές που εφαρμόστηκαν –οι μαζικές περικοπές στις δημόσιες δαπάνες, η αύξηση της φορολογίας, η αποδυνάμωση των συλλογικών διαπραγματεύσεων και η μείωση του κατώτατου μισθού κ.λπ.– συρρίκνωσαν τη ζήτηση και έκαναν την εργασία φθηνή. Οταν, όμως, η εργασία είναι φθηνή και η ζήτηση παραμένει ασθενής, οι επιχειρήσεις δεν έχουν ούτε το κίνητρο ούτε τη δυνατότητα να επενδύσουν σε νέες τεχνολογίες ή να βελτιώσουν την παραγωγικότητά τους.

Τελικά, οι δύο κύριοι παράγοντες που εξηγούν την πτώση της παραγωγικότητας είναι η μείωση της συνολικής ζήτησης και η πτώση των πραγματικών μισθών – δηλαδή, η ίδια η «συνταγή» της λιτότητας και της απορρύθμισης που υποτίθεται ότι θα οδηγούσε στην ανάπτυξη.

Οπως επισημαίνουμε στην έρευνά μας, οι εξελίξεις αυτές δεν προκαλούν έκπληξη και μπορούν να ερμηνευθούν μέσω ορισμένων γνωστών οικονομικών θεωριών για την τεχνολογική πρόοδο. Μια στατιστική ανάλυση που πραγματοποιήσαμε επιβεβαιώνει αυτή την ερμηνεία.

Η μετατόπιση προς τον τομέα των καταλυμάτων και εστίασης και ειδικότερα προς τον τουρισμό, συνοδεύεται από σοβαρές προκλήσεις πέραν των ζητημάτων παραγωγικότητας. Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα αντιμετωπίζει έντονα φαινόμενα του λεγόμενου «υπερτουρισμού», τα οποία απειλούν το περιβάλλον, υποβαθμίζουν τις τοπικές κοινωνίες και αλλοιώνουν τον πολιτιστικό ιστό πολλών περιοχών. Παράλληλα, η εκρηκτική ανάπτυξη των βραχυχρόνιων μισθώσεων έχει επιδεινώσει δραματικά το πρόβλημα της στέγασης, ιδιαίτερα στα νησιά και τα μεγάλα αστικά κέντρα.

Ωστόσο, την ίδια στιγμή η εστίαση και ο τουρισμός εξακολουθούν να έχουν καθοριστική μακροοικονομική σημασία. Πέρα από την απασχόληση, αποτελούν το σημαντικότερο εξαγώγιμο «προϊόν» και κύρια πηγή ξένου εισοδήματος για την ελληνική οικονομία. Σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, οι ταξιδιωτικές υπηρεσίες συνεισέφεραν σχεδόν το ήμισυ της συνολικής βελτίωσης του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών την περίοδο 2009-2023.

Η Ελλάδα, λοιπόν, βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα κεντρικό δίλημμα: από τη μια πλευρά εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από τον τουρισμό και την εστίαση για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την εισροή εισοδήματος από το εξωτερικό· από την άλλη, αυτοί οι τομείς είναι χαμηλής παραγωγικότητας και χαμηλών μισθών και έχουν παράπλευρες κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

Η ελληνική εμπειρία καταδεικνύει πως η παραγωγικότητα δεν αυξάνεται αυτομάτως μέσω της άκριτης εφαρμογής μεταρρυθμίσεων, χωρίς προσαρμογή στις θεσμικές και παραγωγικές ιδιαιτερότητες μιας χώρας. Αντιθέτως, η μακροχρόνια ανάπτυξη απαιτεί ισχυρή ζήτηση, βιομηχανική πολιτική, στρατηγικές επενδύσεις και ένα πλαίσιο που να δίνει έμφαση στην καινοτομία και την αύξηση της παραγωγικότητας – και όχι στη συμπίεση του κόστους εργασίας.

Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι μεταρρυθμίσεις είναι από τη φύση τους επιζήμιες. Χρειάζεται όμως ένα διαφορετικό πλαίσιο πολιτικής και μια νέα στρατηγική παραγωγικής ανασυγκρότησης, στα οποία πρώτα θα αναζητηθούν οι τομείς που μπορούν να αναβαθμίσουν την παραγωγική βάση της οικονομίας (π.χ. πράσινη ενέργεια, κάποιοι μεταποιητικοί κλάδοι, ψηφιακές υπηρεσίες) και στη συνέχεια θα σχεδιασθούν οι πολιτικές και οι μεταρρυθμίσεις που μπορούν να συνεισφέρουν προς αυτή την κατεύθυνση.

Ο καφές, βεβαίως, θα παραμείνει αναπόσπαστο κομμάτι της ελληνικής καθημερινότητας και πολιτισμού. Η ελληνική οικονομία, όμως, χρειάζεται να ξεφύγει από το υφιστάμενο μοντέλο της «καφετέριας» και να υιοθετήσει ένα πιο βιώσιμο και παραγωγικό αναπτυξιακό υπόδειγμα.

Πηγή: Καθημερινή

Το σημαντικότερο ίσως ζήτημα της ευρωπαϊκής συγκυρίας πολύ λίγο απασχολεί τα ΜΜΕ κάθε ιδεολογικής κατεύθυνσης τις μέρες μας: Αυτό της χρηματοδότησης της συνέχισης του πολέμου στην Ουκρανία. Κάποια επιμέρους στοιχεία της μεγάλης αμφιθυμίας και των διλημμάτων που κατακλύζουν τις οικονομικές και πολιτικές ελίτ της ΕΕ φτάνουν στην επιφάνεια, αλλά δεν γίνεται εύκολα αντιληπτό από τους ‘θεατές’ του δράματος η σημασία της σύγκρουσης.

Έτσι, από τη μία έχουμε αποσπάσματα από ομιλίες της προέδρου της Κομισιόν (π.χ. αυτή για την “Κατάσταση της Ένωσης” που δόθηκε στο Ευρωκοινοβούλιο στις 10 Σεπτεμβρίου) σύμφωνα με τις οποίες αναζητείται νόμιμη διαδικασία ουσιαστικά κατάσχεσης των αποθεμάτων της Ρωσικής Κεντρικής Τράπεζας (CBR) που βρίσκονται δεσμευμένα στην Ευρώπη—τα περισσότερα από αυτά (περίπου 200 δις ευρώ) στο Euroclear του Βελγίου—χωρίς όμως να ομολογείται ότι αυτά «κατάσχονται», καθώς η «κατάσχεση» εκτός από παράνομη ανοίγει και τεράστια προβλήματα για την ευστάθεια του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος και του ίδιου του ευρώ*.

Δεν θα ασχοληθούμε εδώ με τους προτεινόμενους μηχανισμούς “νόμιμης” κατάσχεσης—και μόνο η πολυπλοκότητά τους αποδεικνύει όχι μόνο την πρόθεση της παρανομίας αλλά και την γνώση από τους ίδιους τους αυτουργούς ότι παρανομούν. Παρόλ’ αυτά, στο ίδιο μήκος κύματος με την κα Ούρσουλα, και ο καγκελάριος της Γερμανίας Μερτς συμφώνησε με το σχέδιο της Κομισιόν σε άρθρο γνώμης στους Financial Times της 25ης Σεπτεμβρίου.

Διερωτάται κανείς γιατί αυτή η μανία να κατασχεθούν τα ρωσικά αποθεματικά από τους πολεμοχαρείς ‘Ευρωπαίους’ ηγέτες που μπορεί να συγκριθεί μόνο με την εξίσου μεγάλη μανία τους να κλιμακωθεί η πολεμική σύγκρουση στην Ευρώπη. Στόχος αυτού του άρθρου είναι να εισχωρήσει σε κάποιες βαθύτερες αιτίες αυτών των μανιακών συμπεριφορών καταδεικνύοντας την κοινή προέλευσή τους.

Το μέγεθος της οξύτητας της συζήτησης, που διεξάγεται με ιδιαίτερη ένταση μέσα στους κύκλους των πολιτικών και οικονομικών ελίτ των Ευρωπαϊκών χωρών, αφήνουν να διαφανεί κάποιες άλλες τοποθετήσεις που βγαίνουν σποραδικά στην επιφάνεια. Για παράδειγμα, παράγοντες όπως π.χ. ο πρωθυπουργός του Βελγίου Bart De Wever—ιδιαίτερα σημαντικός στη συζήτηση καθώς στην χώρα του εδρεύει το Euroclear όπου βρίσκονται τα διαθέσιμα της CBR—στο περιθώριο της ΓΣ του ΟΗΕ δήλωσε με γλαφυρή γλώσσα ότι οι ιδέες της ‘κατάσχεσης’ των αποθεματικών της CBR εκθέτουν σε τεράστιο κίνδυνο τη χώρα του: «[Θέλετε] να πάρουμε τα χρήματα του Πούτιν και να αφήσουμε τους κινδύνους στη Βέλγιο. Αυτό δεν πρόκειται να συμβεί, ας είμαι πολύ σαφής σε αυτό».

Αλλά ποιοι είναι οι κίνδυνοι που τρομοκρατούν τον Βέλγο πρωθυπουργό; Πρώτα-πρώτα είναι ανοικτό το ενδεχόμενο τα ένδικα μέσα που θα ασκήσει η Ρωσία να υποχρεώσουν την ΕΕ να αποκαταστήσει τα αποθεματικά, πράγμα ακατόρθωτο αν τους έχει βάλει χέρι και τα έχει στείλει στο Κίεβο. Μια τέτοια απόφαση θα επιβαρύνει το Βέλγιο οδηγώντας το στην χρεοκοπία, πράγμα που εξηγεί την κάθετη τοποθέτηση του Βέλγου πρωθυπουργού. Δεύτερο, είναι πολύ πιθανό να προκληθεί αλυσιδωτή αντίδραση από τρίτες χώρες που θα αποσύρουν τα αποθεματικά τους από την Ευρώπη προκαλώντας σοβαρά προβλήματα στο ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα και στο ευρώ—ήδη η Σαουδική Αραβία έχει προειδοποιήσει για πωλήσεις ευρωπαϊκών ομολόγων σε μια τέτοια περίπτωση. Πολλές και πλούσιες χώρες δεν θα αισθάνονται πλέον ασφαλείς καθώς πολιτικές διαμάχες με την «Δύση» θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε κατασχέσεις περιουσιακών τους στοιχείων—π.χ. τι θα συμβεί αν η κατάσταση στο θέμα της Ταϊβάν οξυνθεί στο μέλλον όπως όλοι προβλέπουν. Και τρίτο, στην εξίσωση μπαίνει και το ζήτημα των βέβαιων ρωσικών αντιποίνων που θα πλήξουν περιουσιακά στοιχεία της Δύσης που παραμένουν εγκλωβισμένα στη Ρωσία.

Το ζήτημα της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας ανησυχεί και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα καθώς οι αναταράξεις μιας κατάσχεσης των ρωσικών αποθεματικών, με όποιο πρόσχημα και αν αυτή πραγματοποιηθεί, και κυρίως τα ενδεχόμενα παρεπόμενα αν αναγκαστεί κάποτε η ΕΕ να αναστρέψει την απόφαση, τρομοκρατούν τους επικεφαλής της. Είναι χαρακτηριστική η παρέμβαση της επικεφαλής της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ στο Στρασβούργο στις 6 Οκτωβρίου καθώς απαιτεί πλήρη ευθυγράμμιση με το διεθνές δίκαιο και πλήρη συμφωνία όλων των μερών σε οποιαδήποτε σχετική απόφαση ληφθεί.

Αλλά από πού προκύπτει η εμμονή της κατάσχεσης των ρωσικών αποθεματικών αν οι κίνδυνοι είναι τόσο σοβαροί; Κάποιος μπορεί να νομίσει ότι πρόκειται απλά για εκδίκηση από την Κομισιόν κατά της Ρωσίας ή για κάποια παρανοϊκή προσπάθεια περαιτέρω όξυνσης. Όμως η πραγματικότητα είναι ότι ιδιαίτερα άμεσοι και σοβαροί υλικοί και πιεστικοί λόγοι ωθούν την Κομισιόν στην επικίνδυνη για το μέλλον της ΕΕ ακροβασία.

Το άρθρο που ακολουθεί είναι κατά τη γνώμη μου ιδιαίτερα σημαντικό στην αποσαφήνιση των κινήτρων για την κατάσχεση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων. Αναφέρεται στις εκτιμήσεις του Timothy Ash, ο οποίος είναι υποστηρικτής του καθεστώτος του Κιέβου και υποστηρικτής της κατάσχεσης σύμφωνα με μια ψυχρή εξέταση της χρηματοπιστωτικής κατάστασης της ΕΕ λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.

Ο Timothy Ash είναι ο ανώτερος στρατηγικός αναλυτής της BlueBay Asset Management–του επενδυτικού βραχίονα της RBC (Royal Bank of Canada) εκτός Β. Αμερικής–ειδικός σε θέματα Ρωσίας και Ουκρανίας. Ο Ash προειδοποιεί ότι πλησιάζει χρηματοπιστωτική καταιγίδα, καθώς η Ουκρανία ενδέχεται να εξαντλήσει τα χρήματά της και βλέπει σαν μόνη και προφανή λύση την κατάσχεση των ρωσικών αποθεματικών καθώς, κατά την άποψή του, οι κίνδυνοι αν δεν συμβεί αυτό είναι ακόμη μεγαλύτεροι για το χρηματοπιστωτικό σύστημα της ΕΕ.

Το άρθρο είναι σαφές και καλογραμμένο, με ξεχωριστό ενδιαφέρον καθώς μας κάνει να σκεφτούμε την ουσία του βασικότερου διλήμματος που αντιμετωπίζουν σήμερα οι ευρωπαϊκές ελίτ, και το οποίο δεν είναι ευρέως αντιληπτό: Πώς θα χρηματοδοτηθεί η εξέλιξη του πολέμου στην Ουκρανία από τη Δύση καθώς καμία από τις δυνατές επιλογές δεν είναι επιλέξιμη;

Οι ευρωπαϊκές πολιτικές και οικονομικές ελίτ έχουν παγιδευτεί σε εξελίξεις που εκθέτουν σε άμεσο και σοβαρό κίνδυνο όλο το εγχείρημα της «Ευρωπαϊκής Ένωσης». Η πορεία και οι ριψοκίνδυνες ακροβασίες που βλέπουμε τόσο στον πολιτικό τομέα, με την εμφανή σε όλους απόπειρα να εμπλακούν άμεσα οι ΗΠΑ στον πόλεμο, όσο και στον οικονομικό τομέα, με την αυτό-τοποθέτηση του οικονομικού μέλλοντος της ΕΕ μεταξύ σφύρας και άκμονος, είναι κοινή απόρροια ενός άγριου αγώνα επιβίωσης που δεν θα είχε ποτέ υπάρξει αν είχαν αναγνωριστεί τα λογικά συμφέροντα της Ρωσίας και δεν είχε επιδιωχτεί η συρρίκνωση και εν τέλει διάλυσή της.

---

 

ΣΧΟΛΙΟ: Η επερχόμενη οικονομική καταιγίδα στην Ουκρανία

του Ben Aris από το Βερολίνο
16 Σεπτεμβρίου 2025

«Μια κρίση πλησιάζει όλο και περισσότερο. Θα ξεσπάσει στην Ουκρανία, αλλά δεν θα ξεκινήσει στα μέτωπα, όπου οι κουρασμένες από τις μάχες ταξιαρχίες της χώρας συνεχίζουν να επιφέρουν σκληρό κόστος στον ρωσικό εισβολέα. Η επερχόμενη κρίση κυοφορείται στη Δύση, όπου η απόσυρση των ΗΠΑ και η διστακτικότητα της Ευρώπης απειλούν πλέον με μια χρηματοπιστωτική καταστροφή», έγραψε ο Timothy Ash, ανώτερος στρατηγικός αναλυτής της BlueBay Asset Management στο Λονδίνο, σε σημείωμα για το Κέντρο Ανάλυσης Ευρωπαϊκής Πολιτικής (CEPA) στις 16 Σεπτεμβρίου.

Όπως έχει αναφέρει το bne IntelliNews, η Ουκρανία κινδυνεύει να πέσει σε οικονομικό γκρεμό φέτος. Το πρόβλημα είναι ότι η κυβέρνηση έχει έλλειψη 8-19 δισ. δολαρίων για να καλύψει το προβλεπόμενο έλλειμμα φέτος. Το Υπουργείο Οικονομικών [της] προειδοποιεί εδώ και πάνω από ένα χρόνο ότι η Ουκρανία χρειάζεται περισσότερη βοήθεια από τους δυτικούς συμμάχους της για να πληρώσει για τον πόλεμο. Έχει έλλειμμα περίπου 50 δισ. δολαρίων ετησίως και το προβλεπόμενο μη χρηματοδοτούμενο έλλειμμα για το 2026 είναι 37,5 δισ. δολάρια, αλλά η ομάδα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) που βρίσκεται αυτή την εβδομάδα στο Κίεβο για συνομιλίες χρηματοδότησης, δήλωσε ότι θεωρεί ότι το Κίεβο χρειάζεται επιπλέον 10-20 δισ. δολάρια το επόμενο έτος: Η Ουκρανία ξόδεψε 97 δισ. δολάρια το 2025, αλλά αναμένεται να ξοδέψει 120 δισ. δολάρια το 2026.

 

 

Από πού θα προέλθουν αυτά τα χρήματα; Η συγκέντρωσή τους από τους συμμάχους της Ουκρανίας έχει καταστεί σχεδόν αδύνατη, τώρα που οι ΗΠΑ έχουν ουσιαστικά αποσύρει κάθε υποστήριξη προς την Ουκρανία. Όπως ανέφερε το bne IntelliNews, η Ευρώπη δεν μπορεί να αναλάβει μόνη της το βάρος της υποστήριξης της Ουκρανίας, καθώς οι περισσότερες χώρες της ΕΕ βρίσκονται είτε σε ύφεση είτε πλησιάζουν σε κρίση. Η αύξηση του χρέους των χωρών του G7 έχει ήδη προκαλέσει αναταραχή στην αγορά ομολόγων, ενώ η γαλλική κυβέρνηση κατέρρευσε την περασμένη εβδομάδα υπό το βάρος ενός δυσεπίλυτου δημοσιονομικού ελλείμματος 5,7% του ΑΕΠ. Τόσο το Ηνωμένο Βασίλειο όσο και η Γαλλία βρίσκονται κοντά σε δικές τους κρίσεις χρέους, οι οποίες ενδέχεται να καταλήξουν σε μια ελληνικού τύπου διάσωση από το ΔΝΤ. Το να συγκεντρωθούν επιπλέον 58 δισ. δολάρια το επόμενο έτος για την Ουκρανία από τα ταμεία της ΕΕ δεν είναι πλέον δυνατό.

«Τα μηνύματα του ΔΝΤ υποδηλώνουν ότι τα προηγούμενα συμπεράσματά του ότι οι χρηματοδοτικές ανάγκες του ακαθάριστου προϋπολογισμού και του ισοζυγίου πληρωμών της Ουκρανίας κατά την τετραετή διάρκεια του προγράμματος ήταν μόλις 150 δισ. δολάρια ήταν υπερβολικά αισιόδοξα», λέει ο Ash. “Η διαθέσιμη σήμερα χρηματοδότηση είναι ανεπαρκής για να καλύψει τις επερχόμενες ανάγκες της Ουκρανίας. Απαιτείται ταχεία αλλαγή πορείας, εάν πρόκειται να αποτραπεί ένας χρηματοπιστωτικός κατακλυσμός“.

Η Ευρώπη έχει δεσμεύσει κάτι λιγότερο από 170 δισ. δολάρια για την Ουκρανία από την έναρξη του πολέμου – περισσότερα από τις ΗΠΑ, οι οποίες έχουν δαπανήσει κάτι λιγότερο από 100 δισ. δολάρια, σύμφωνα με τον Ουκρανό πρόεδρο Volodymyr Zelenskiy. Στα χαρτιά είναι περισσότερα. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ισχυρίστηκε νωρίτερα φέτος ότι οι ΗΠΑ έχουν δεσμεύσει πάνω από 350 δισ. δολάρια, αλλά μετά τον έλεγχο των αριθμών από την Bankova** οι επίσημες χορηγήσεις από το Κογκρέσο ανέρχονταν σε 196 δισ. δολάρια, αλλά τουλάχιστον 100 δισ. δολάρια από αυτά δεν έφτασαν ποτέ, δήλωσε ο Zelenskiy τον Μάρτιο. Και από τότε που ανέλαβε τα καθήκοντά του, η κυβέρνηση Τραμπ δεν έχει στείλει σχεδόν τίποτα.

«Το μακροοικονομικό και χρηματοδοτικό πλαίσιο του Ταμείου στηριζόταν στην υπόθεση ότι ο πόλεμος θα άρχιζε να μειώνεται φέτος και, ως εκ τούτου, οι χρηματοδοτικές ανάγκες της Ουκρανίας θα μειώνονταν επίσης σημαντικά», αναφέρει ο Ας.

Κανένα τέλος του πολέμου στον ορίζοντα

Αυτό είναι σαφές ότι δεν πρόκειται να συμβεί. Οι συνομιλίες για την κατάπαυση του πυρός που ξεκίνησαν στο Ριάντ στις 18 Φεβρουαρίου δεν έχουν καταλήξει πουθενά, αφού ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν προέβαλε απίθανες αξιώσεις και ο Τραμπ έκανε στροφή 180 μοιρών ως προς τη μορφή της πιθανής ειρηνευτικής συμφωνίας. Όπως εκτίμησε η bne IntelliNews, υπάρχουν δύο ομάδες τοποθετήσεων σε εξέλιξη: η κυβέρνηση Τραμπ απείλησε τη Ρωσία με ακραίες δευτερογενείς κυρώσεις, αλλά ταυτόχρονα κράτησε ανοιχτή την πόρτα για την ελάφρυνση των κυρώσεων και για επιχειρηματικές συμφωνίες με στόχο την αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου της Ρωσίας.

Από την πλήρη εισβολή, η Ουκρανία έχει δημοσιονομικά ελλείμματα που αντιστοιχούν σε 3 δισ. έως 4 δισ. δολάρια το μήνα, τα περισσότερα από τα οποία έχουν καλυφθεί από το ΔΝΤ και τη δυτική χρηματοδότηση. Υποθέτοντας ότι ο πόλεμος θα τελείωνε ουσιαστικά το 2025, το Ταμείο είχε υποθέσει ότι το δημοσιονομικό έλλειμμα και οι χρηματοδοτικές ανάγκες θα μειώνονταν περίπου στο μισό το 2026 και στη συνέχεια θα έπεφταν σε ένα κλάσμα αυτού το 2027. «Ήταν μια ηρωική υπόθεση και ήταν λάθος», λέει ο Ας.

Το πρόβλημα αυτό είναι εμφανές εδώ και αρκετό καιρό, ωστόσο το ΔΝΤ δεν έχει ακόμη αναπροσαρμόσει το μοντέλο του που καθορίζει την ατζέντα για το μέγεθος του χρηματοδοτικού του προγράμματος.

Γίνεται όλο και πιο προφανές ότι το Κρεμλίνο δεν ενδιαφέρεται για ειρηνευτικές συνομιλίες, καθώς συνεχίζει να σημειώνει σταθερή, αν και αργή, πρόοδο στο πεδίο της μάχης. Ταυτόχρονα, μετά από τρία χρόνια μεγάλων επενδύσεων, η στρατιωτική του παραγωγή παράγει πλέον περισσότερο υλικό από ό,τι χρειάζεται, έτσι ώστε να έχει ξεκινήσει η διαδικασία ανανέωσης των αποθεμάτων, καθώς η Ρωσία αρχίζει να ξαναχτίζει τη στρατιωτική της ικανότητα. Οι προσπάθειες για ειρηνευτικές συνομιλίες έλαβαν οριστικό τέλος την περασμένη εβδομάδα, όταν ο εκπρόσωπος του προέδρου Ντμίτρι Πεσκόφ στις 12 Σεπτεμβρίου έθεσε επισήμως σε αναστολή τις συνομιλίες για την κατάπαυση του πυρός.

Οι προσδοκίες κινούνται τώρα προς έναν μακροχρόνιο πόλεμο, ο οποίος συνεπάγεται πολύ υψηλότερες μακροπρόθεσμες χρηματοδοτικές ανάγκες, λέει ο Ash. Στις 11 Σεπτεμβρίου, η επικεφαλής των εξωτερικών υποθέσεων της ΕΕ Kaja Kallas δήλωσε ότι αναμένει ότι ο πόλεμος θα συνεχιστεί για τουλάχιστον άλλα δύο χρόνια. Άλλοι εικάζουν ότι ο Πούτιν θα συνεχίσει απλώς μέχρι να καταρρεύσει εντελώς η Ουκρανία ή να συνθηκολογήσει ο Ζελένσκι, όσος χρόνος και αν χρειαστεί. Ο χρόνος είναι με το μέρος του.

Μεγάλη προσοχή έχει δοθεί στα οικονομικά προβλήματα της Ρωσίας, τα οποία επιδεινώνονται, αλλά με τον πληθωρισμό – το βασικό μακροοικονομικό πρόβλημα – να μειώνεται πολύ ταχύτερα από το αναμενόμενο χάρη στο ανορθόδοξο σχέδιο της διοικητού της CBR Elvira Nabiullina για την τεχνητή ψύξη της οικονομίας, η ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί φέτος πριν αρχίσει να ανακάμπτει το επόμενο έτος, σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις της CBR.

Το Κρεμλίνο έχει επίσης έλλειψη χρημάτων. Το έλλειμμα του φετινού προϋπολογισμού διογκώνεται, αλλά η κυβέρνηση έχει ήδη ξεκινήσει συζήτηση για την αύξηση του ΦΠΑ και διαθέτει επίσης περίπου 20 τρισεκατομμύρια ρούβλια σε ρευστότητα του τραπεζικού τομέα που μπορεί να αξιοποιήσει για να καλύψει ένα έλλειμμα έως και 5 τρισεκατομμύρια ρούβλια που τώρα αναμένεται για φέτος. Εν ολίγοις, το Κρεμλίνο έχει πρόσβαση σε αρκετά χρήματα για να συνεχίσει τον πόλεμο για αρκετά ακόμη χρόνια.

Το σωρευτικό έλλειμμα του προϋπολογισμού της Ρωσίας, ετήσιο, σε δισεκατομμύρια ρούβλια

 

 

Η εθελοτυφλούσα προσέγγιση του ΔΝΤ

Το ΔΝΤ αναγνώρισε ότι η προηγούμενη εκτίμησή του ήταν λανθασμένη. Λέει τώρα ότι θα χρειαστούν επιπλέον 10-20 δισ. δολάρια από την Διευρυμένη Χρηματοδοτική Διευκόλυνσή του (EFF) μέχρι το τέλος του 2027. Το υπουργείο Οικονομικών της Ουκρανίας ανεβάζει τον αριθμό στα 37 δισ. δολάρια. «Και τα δύο θα μπορούσαν να αποδειχθούν σημαντικές υποεκτιμήσεις», λέει ο Ash.

Ο Ash υποστηρίζει ότι τόσο η [Ουκρανική] κυβέρνηση όσο και το ΔΝΤ ακολουθούν μια «εθελοτυφλούσα» προσέγγιση στην εκτίμηση των χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας. Επικεντρώνονται μόνο στις απαιτήσεις του προϋπολογισμού και του ισοζυγίου πληρωμών. Αυτό εξαιρεί την ευρύτερη, αλλά απαραίτητη, στρατιωτική στήριξη. Χρησιμοποιώντας τα στοιχεία από το Ινστιτούτο Παγκόσμιας Οικονομίας του Κιέλου, ο Ash εκτιμά ότι το ετήσιο κόστος του πολέμου για την υποστήριξη της Ουκρανίας από τη Δύση προσεγγίζει τα 100 δισ. δολάρια ετησίως – υπερδιπλάσιο των εκτιμήσεων του ΔΝΤ.

Η εξεύρεση νέας χρηματοδότησης από το ΔΝΤ για την Ουκρανία θα πρέπει να ξεπεράσει αρκετά εμπόδια. Θα πρέπει να λάβει διαβεβαίωση ότι μπορεί να εξασφαλιστεί η αποπληρωμή της χρηματοδότησής της για να πάρει την υπογραφή των μετόχων.

«Με άλλα λόγια,[την διαβεβαίωση] ότι οι αριθμοί βγαίνουν. Ακόμα και μόνο για να ανταποκριθεί το ΔΝΤ στη στενή εστίαση στις ανάγκες χρηματοδότησης του προϋπολογισμού, η Δύση θα πρέπει να βρει 20- 37 δισ. δολάρια σε νέα χρηματοδότηση, μόνο και μόνο για να μπορέσει η χώρα να φτάσει μέχρι το τέλος του προγράμματος τον Μάρτιο του 2027», λέει ο Ας, και αυτό σημαίνει ότι πρέπει να υπολογιστεί ότι θα ξοδευτούν 100 δισ. δολάρια για τουλάχιστον άλλα τρία χρόνια.

Η κυβέρνηση Μπάιντεν κάλυπτε περίπου το 40% των χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας, αλλά με την κυβέρνηση Τραμπ να έχει πλέον βγει από το παιχνίδι, αυτή η πολύ σημαντική ετήσια χρηματοδοτική απαίτηση θα πέσει εξ ολοκλήρου στην Ευρώπη.

«Η Ευρώπη δεν είναι σε θέση και δεν θα αναλάβει αυτόν τον λογαριασμό», λέει ο Ash. «Η σκληρή πολιτική, κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα σε ολόκληρη την ήπειρο σημαίνει ότι δεν υπάρχει ρεαλιστική πιθανότητα να λάβει η Ουκρανία μια τέτοια μακροπρόθεσμη δέσμευση χρηματοδότησης. Η Ευρώπη παλεύει με αυξανόμενα δημοσιονομικά ελλείμματα, υποτονική ανάπτυξη, αντικρουόμενες απαιτήσεις για την άμυνα και τις κοινωνικές ανάγκες και ένα λαϊκιστικό ρεύμα που απαιτεί δαπάνες στο εσωτερικό των χωρών της. Η κατάσταση είναι πλέον σοβαρή».

Ο Ash εικάζει ότι οι μέτοχοι του ΔΝΤ ενδέχεται να απορρίψουν οποιαδήποτε πρόταση για αύξηση της χρηματοδότησης ακόμη και κατά άλλα 20 δισ. δολάρια βραχυπρόθεσμα, γεγονός που θα επισπεύσει ταχύτατα μια κρίση. Και θα δημιουργούσε αμέσως αμφιβολίες για την ικανότητα της Ουκρανίας να συνεχίσει την άμυνά της έναντι των ρωσικών επιθέσεων.

«Η Ευρώπη χρειάζεται ένα σχέδιο Β, αλλά στην πραγματικότητα αυτό είναι τώρα στην πραγματικότητα το σχέδιο Α. Για περισσότερα από τρία χρόνια, η Ευρώπη έχει αγνοήσει την πολύ προφανή λύση στο πρόβλημά της», λέει ο Ash.

Τα χρήματα της CBR

Ο Ash, και πολλοί άλλοι, υποστηρίζουν εδώ και αρκετά χρόνια να κατασχεθούν τα 300 δισ. δολάρια των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας (CBR) και να χρησιμοποιηθούν για την πληρωμή του πολέμου. Η ιδέα επανήλθε πρόσφατα στη συνεδρίαση των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ στην Κοπεγχάγη την 1η Σεπτεμβρίου, αλλά τελικά απορρίφθηκε. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen το έθεσε επίσης κατά τη διάρκεια της ομιλίας της για την κατάσταση της ΕΕ (βλ. βίντεο, βλ. απομαγνητοφώνηση) στις 10 Σεπτεμβρίου, αλλά δήλωσε ότι η ιδέα έχει πλέον αποσυρθεί από το τραπέζι.

Το πρόβλημα είναι ότι τα χρήματα έχουν μεν δεσμευτεί, αλλά τεχνικά εξακολουθούν να ανήκουν στην Τράπεζα της Ρωσίας. Η κατάσχεσή τους – η ανάληψη της κυριότητας και η δαπάνη τους – σε αντίθεση με την απλή δέσμευσή τους, θα υπονόμευε την εμπιστοσύνη τόσο στο ευρώ όσο και στο ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα, λένε οι επικριτές – κάτι που οι κεντρικοί τραπεζίτες στην Ευρώπη δεν είναι διατεθειμένοι να κάνουν. Εν τω μεταξύ, η φον ντερ Λάιεν πρότεινε ότι τα χρήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν πιο “δημιουργικά” και να επενδυθούν σε κάποιου είδους “ομόλογα νίκης” για τη δημιουργία περισσότερων εσόδων. Τα κέρδη από αυτά τα περιουσιακά στοιχεία έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί για να στηρίξουν ένα δάνειο ύψους 50 δισ. δολαρίων της G7 για την Ουκρανία, το πρόγραμμα έκτακτης επιτάχυνσης των εσόδων (ERA), αλλά το δάνειο αυτό έχει ήδη καταβληθεί σχεδόν πλήρως ***.

Ενώ οι ηγέτες της ΕΕ αισθάνονται πολύ δυσάρεστα σχετικά με την κατάσχεση των χρημάτων της CBR, μπροστά στην προοπτική μιας ρωσικής στρατιωτικής νίκης στην Ουκρανία, η πίεση για την αρπαγή αυτών των κεφαλαίων θα αυξάνεται σταθερά.

«Όλοι οι δρόμοι οδηγούν πίσω στο ζήτημα της δέσμευσης, κατάσχεσης και χρήσης των περιουσιακών στοιχείων της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας (CBR) ύψους 330 δισ. δολαρίων που βρίσκονται σε Δυτικές δικαιοδοσίες», λέει ο Ash. «Τα χρήματα αυτά θα χρηματοδοτούσαν επαρκώς τις αμυντικές ανάγκες της Ουκρανίας για έναν μακροχρόνιο πόλεμο και θα έστελναν ένα ισχυρό μήνυμα ότι η Ουκρανία μπορεί να ανταπεξέλθει στο μακροχρόνιο πολεμικό σενάριο του Πούτιν και στη δική του προβληματική οικονομία. Αυτό θα αύξανε το ρίσκο του Κρεμλίνου ως προς τη συνέχιση του επιθετικού του πολέμου και πολύ πιθανόν θα το ανάγκαζε να προσέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων».

«Οι αντίπαλοι της ανάγκης κατάσχεσης των περιουσιακών στοιχείων της CBR της Ρωσίας έχουν ένα οπλοστάσιο δικαιολογιών, αν και καμία δεν είναι πολύ πειστική. Τέτοια επιχειρήματα είναι, ούτως ή άλλως, λιγότερο αποτελεσματικά όσο χειροτερεύει το χρηματοδοτικό δίλημμα της Ουκρανίας», υποστηρίζει ο Ash, υπογραμμίζοντας το δίλημμα που αντιμετωπίζει τώρα η Ευρώπη. «Και ενώ αυτοί οι επικριτές βάζουν ως στόχο να εξηγήσουν τι πιστεύουν ότι δεν θα λειτουργήσει, δεν υπάρχουν προτάσεις [από αυτούς] για το τι θα λειτουργήσει».

Έρχεται κρίση

Μια κρίση πλησιάζει. Η εξάρτηση από τη συνδρομή των ευρωπαίων φορολογουμένων δεν είναι πλέον βιώσιμη. Οι πολιτικές επιπτώσεις από την αφαίμαξη των ευρωπαϊκών οικονομιών και την εκτίναξη των ελλειμμάτων και του χρέους είναι ήδη ορατές, τροφοδοτώντας μια λαϊκή αντίδραση και την άνοδο των ακροδεξιών κομμάτων στην Ευρώπη. Το AfD («Alternative für Deutschland») της Γερμανίας μόλις τριπλασίασε το ποσοστό του στις περιφερειακές εκλογές στη Γερμανία αυτό το Σαββατοκύριακο, λαμβάνοντας το 15% των ψήφων στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, το κρατίδιο καταγωγής του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς. Το AfD προηγείται πλέον στις εθνικές δημοσκοπήσεις. Παρόμοια πράγματα συμβαίνουν και στην υπόλοιπη ΕΕ.

«Και παρόλα αυτά, η εναλλακτική λύση της ουκρανικής χρεοκοπίας και ήττας είναι ένα τρομακτικό φάντασμα για την ήπειρο», λέει ο Ash. «Αν συμβεί αυτό, η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με πολλά, πολλά εκατομμύρια Ουκρανών που θα μετακινηθούν προς τη Δύση, επιβαρύνοντας περαιτέρω τον κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό της ιστό. Οι συνέπειες γίνονται χειρότερες όσο πιο προσεκτικά εξετάζονται».

Ο Ash συνεχίζει ζωγραφίζοντας μια ζοφερή εικόνα για το πώς θα έμοιαζε η Ευρώπη αν η Ουκρανία χάσει: Τα δύο μεγαλύτερα στρατιωτικά βιομηχανικά συγκροτήματα της Ευρώπης θα πέσουν στα χέρια του Κρεμλίνου, οι ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες θα πρέπει να αυξηθούν αμέσως στο 5% του ΑΕΠ, τα ελλείμματα του προϋπολογισμού και οι ανάγκες δανεισμού θα εκτοξευθούν, τα επιτόκια σε όλη την Ευρώπη θα αυξηθούν, και η πραγματική αύξηση του ΑΕΠ θα επιβραδυνθεί.

«Οι πολέμιοι της κατάσχεσης των περιουσιακών στοιχείων της CBR, ιδίως το Βέλγιο, η Euroclear και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), πρέπει να περιγράψουν λεπτομερώς το ακριβές σχέδιό τους για την άμυνα της Ευρώπης, εάν τα δισεκατομμύρια της Ρωσίας μείνουν ανεκμετάλλευτα», λέει ο Ash. «Προς το παρόν, το μόνο που βλέπουμε είναι αμήχανα πρόσωπα – δεν έχουν κανένα σχέδιο».

Το πρόβλημα με αυτό το επιχείρημα είναι ότι υποθέτει ότι η μόνη λύση είναι να χρηματοδοτηθεί η Ουκρανία για να συνεχίσει τον πόλεμο με την εξίσου μάταιη ελπίδα ότι η ρωσική οικονομία θα καταρρεύσει τελικά ή ότι ο Τραμπ θα μπει ξανά στο παιχνίδι και θα επιβάλει τόσο σκληρές κυρώσεις στη Ρωσία, ώστε ο Πούτιν θα αναγκαστεί να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων – ένα εξίσου απίθανο σενάριο.

Βραχυπρόθεσμα, το μόνο άμεσα διαθέσιμο σενάριο που μπορεί να τερματίσει τον πόλεμο είναι ότι ο Ζελένσκι θα αποδεχθεί τους όρους που έχει θέσει το Κρεμλίνο στους διάφορους γύρους συνομιλιών φέτος κατά το πρότυπο της αποτυχημένης ειρηνευτικής συμφωνίας της Κωνσταντινούπολης το 2022. Πρόκειται ουσιαστικά για τη φινλανδοποίηση της Ουκρανίας, όπου παραδίδει το 20% του εδάφους της, επιστρέφει στην ουδετερότητα και υπόσχεται να μην ενταχθεί ποτέ στο ΝΑΤΟ. Υπάρχουν κάποιες δύσκολες επιλογές μπροστά μας και καμία από τις εναλλακτικές λύσεις δεν είναι ιδιαίτερα εύπεπτη.

Πηγή: bne IntelliNews

 

^*Η συζήτηση για το πώς μπορούν να κατασχεθούν τα ρωσικά διαθέσιμα, χωρίς αυτό να θεωρηθεί κατάσχεση από τα δικαστήρια, κρατά τρία χρόνια τώρα. Το τελευταίο σχέδιο, που όμως δεν είναι ευρέως αποδεκτό και δεν εγκρίθηκε στην τελευταία συνάντηση των υπουργών εξωτερικών της ΕΕ στην Κοπεγχάγη (1 Σεπτεμβρίου) όπου συζητήθηκε, προβλέπει την «επένδυση» των ρωσικών χρημάτων σε zero-coupon ομόλογα που θα εκδώσει η Κομισιόν υπό την εγγύηση των κυβερνήσεων των κρατών-μελών και την μεταφορά των χρημάτων στη συνέχεια στο Κίεβο ως δάνειο που θα παράσχει η Κομισιόν. Δεδομένου ότι, όπως όλοι αντιλαμβάνονται, το δάνειο αυτό ποτέ δεν πρόκειται να αποπληρωθεί, επιδιώκεται η σύνδεσή του με «πολεμικές αποζημιώσεις» που θα υποχρεωθεί—κατά το σχέδιο—να καταβάλει η Ρωσία, δηλαδή ουσιαστικά να πληρώσει η Ρωσία ως αποζημιώσεις προς το Κίεβο τα χρήματα που θα λάβει για την αποπληρωμή του δανείου, επομένως να μη λάβει πίσω τίποτα—έτσι κι αλλιώς τα χρήματα θα έχουν φαγωθεί. Το ρίσκο εδώ είναι μεγάλο για τις εγγυήτριες κυβερνήσεις, διότι, πέρα από ενδεχόμενη δικαστική κατάπτωση του όλου κόλπου, πιθανότατα το Κίεβο να υποχρεωθεί, λόγω της έκβασης του πολέμου, να αποποιηθεί των υποτιθέμενων ‘πολεμικών αποζημιώσεων’ στις οποίες υπολογίζει (στα χαρτιά) η Κομισιόν, οπότε και πάλι υπόλογες για την αποπληρωμή του δανείου θα είναι οι κυβερνήσεις των χωρών μελών, δηλαδή οι ευρωπαίοι φορολογούμενοι. Χωρίς υπερβολή, στην κατάσταση που βρίσκεται αυτή τη στιγμή η ΕΕ, μια τέτοια εξέλιξη πιθανότατα θα σημάνει το τέλος της.

^**Με τον όρο Bankova αναφέρεται συνήθως το προεδρικό γραφείο της Ουκρανίας από το όνομα του δρόμου στον οποίο βρίσκεται.

^***Οι τόκοι από ομόλογα κ.λπ. στα οποία ήταν τοποθετημένα τα διαθέσιμα της CBR έχουν χρησιμοποιηθεί ως εγγύηση εξασφάλισης του δανείου των 50 δις δολαρίων σε μια αμφιλεγόμενη κίνηση τόσο ως προς τη νομιμότητά της όσο και ως προς την πραγματική εξασφάλιση που δίνουν οι τόκοι μερικών δις δολαρίων σε δάνειο ύψους 50 δις.

Είναι αρκετά διαδεδομένη η άποψη ότι οι δασμοί που επέβαλε ο Τραμπ είναι παιδιάστικες και βλακώδεις παρορμήσεις ενός γελοίου Προέδρου. Δεν συμφωνούμε με αυτή την επιδερμική αντίληψη. Ο κόσμος αλλάζει, και αλλάζει γρηγορότερα από τα ερμηνευτικά σχήματα που κυριαρχούν στη φιλελεύθερη Δύση και κατ’ επέκταση και στη δυτική διανόηση.

Η οικονομική πολιτική της αμερικανικής κυβέρνησης, ανεξάρτητα από το αν θα πετύχει ή όχι τους στόχους της, έχει βαθύτερες αιτίες και είναι σημείο της νέας εποχής: Του τέλους της παγκοσμιοποίησης όπως τη γνωρίσαμε εδώ και πενήντα σχεδόν χρόνια, της αναδιάταξης των παγκόσμιων ισορροπιών εις βάρος της Δύσης, της ανάδυσης ενός πολυπολικού κόσμου με την Κίνα να απειλεί σοβαρά την ηγεμονία των ΗΠΑ. Η οικονομική πολιτική των δασμών (και όχι μόνο) συναρτάται απόλυτα από αυτές τις νέες καταστάσεις. Κεντρικό σημείο της είναι οι φραγμοί που επιχειρούν να στήσουν οι ΗΠΑ στον έλεγχο των εμπορικών ροών και της εφοδιαστικής αλυσίδας που ήδη έχει πετύχει η Κίνα, καθώς και το μοίρασμα του κόστους που αναπόφευκτα έχει η διατήρηση της αμερικανικής ηγεμονίας σε όλες τις σύμμαχες χώρες των ΗΠΑ. Αυτός ο διπλός στόχος εξηγεί τον πόλεμο δασμών στον οποίο επιδίδεται η διακυβέρνηση Τραμπ.

Για πληρέστερη ενημέρωση και βαθύτερη κατανόηση της πολιτικής του πολέμου δασμών που κήρυξαν οι ΗΠΑ, αναδημοσιεύουμε την παρακάτω παρέμβαση του Stephen Miran, προέδρου του Συμβουλίου Οικονομικών Συμβούλων του Τραμπ, ο οποίος θεωρείται από πολλούς ο ιθύνων νους της συγκεκριμένης πολιτικής που εξήγγειλε και εφαρμόζει η Ουάσινγκτον. Το παρακάτω κείμενο είναι από τη συζήτηση που έγινε στο Hudson Institute στις 7 Απριλίου 2025.

Joel Scanlon:

Είμαι ο Joel Scanlon, εκτελεστικός αντιπρόεδρος εδώ στο Ινστιτούτο Hudson. Είμαστε ευγνώμονες σε όσους από εσάς ήρθατε μαζί μας αυτοπροσώπως σε αυτό το υπέροχο ανοιξιάτικο απόγευμα, και ευχαριστώ και όσους παρακολουθούν διαδικτυακά. Είμαστε ιδιαίτερα ευγνώμονες στον Dr. Stephen Miran που είναι εδώ σήμερα για τις παρατηρήσεις του και τη συνομιλία του με τον συνάδελφό μου Tom Duesterberg. Υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, δεν είναι εύκολο να ξεφύγεις από τις καθημερινές απαιτήσεις του Λευκού Οίκου. Αλλά σε μια εποχή που νομίζω ότι είναι δίκαιο να αποκαλέσουμε αβέβαιη οικονομική συγκυρία, τόσο για την αμερικανική όσο και για την παγκόσμια οικονομία, υπάρχουν λίγες περιστάσεις για να εξηγήσουμε την οικονομική ατζέντα του προέδρου Τραμπ, αυτό που ο πρόεδρος έχει αποκαλέσει οικονομική επανάσταση, το μείγμα των πολιτικών που θα αποτελέσουν τη βάση της προσέγγισής του και τους δεσμούς μεταξύ της οικονομικής και της εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ.

Ο Δρ Μίραν υπηρέτησε επιτυχώς το Υπουργείο Οικονομικών και στην πρώτη κυβέρνηση του Προέδρου Τραμπ. Ενώ εξακολουθούσε να βρίσκεται στον ιδιωτικό τομέα ως ανώτερος στρατηγικός σύμβουλος της Hudson Bay Capital το περασμένο φθινόπωρο, συνέγραψε το επιδραστικό και ευρέως διαβασμένο εγχειρίδιο «Οδηγίες χρήσης για την αναδιάρθρωση του παγκόσμιου συστήματος συναλλαγών». Τώρα υπηρετεί ως 32ος πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομικών Συμβούλων του Προέδρου. Κύριε Πρόεδρε, σας ευχαριστώ πολύ που βρίσκεστε εδώ στο Hudson. Το βήμα είναι δικό σας.

Stephen Miran:

Σας ευχαριστώ όλους για την παρουσία σας εδώ. Σήμερα θα ήθελα να συζητήσω για την παροχή από τις Ηνωμένες Πολιτείες αυτού που οι οικονομολόγοι αποκαλούν παγκόσμια δημόσια αγαθά για ολόκληρο τον κόσμο. Πρώτον, οι Ηνωμένες Πολιτείες παρέχουν μια ομπρέλα ασφαλείας που δημιούργησε τη μεγαλύτερη εποχή ειρήνης που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα. Δεύτερον, οι ΗΠΑ παρέχουν το δολάριο και τα αποθεματικά περιουσιακά στοιχεία των κρατικών τίτλων που καθιστούν δυνατό το παγκόσμιο εμπορικό και χρηματοπιστωτικό σύστημα, το οποίο έχει υποστηρίξει τη μεγαλύτερη εποχή ευημερίας που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα. Και τα δύο αυτά μας κοστίζουν ακριβά. Από την πλευρά της άμυνας, οι ένστολοι άνδρες και γυναίκες μας αναλαμβάνουν ηρωικά σειρά κινδύνων για να κάνουν το έθνος μας στον κόσμο ασφαλέστερο, διατηρώντας τις ελευθερίες μας από γενιά σε γενιά. Και φορολογούμε σκληρά εργαζόμενους Αμερικανούς για να χρηματοδοτήσουμε την παγκόσμια ασφάλεια. Στον οικονομικό τομέα, η αποθεματική λειτουργία του δολαρίου έχει προκαλέσει επίμονες νομισματικές στρεβλώσεις και έχει συμβάλει μαζί με άλλες χώρες με αθέμιτους εμπορικούς φραγμούς σε μη βιώσιμα εμπορικά ελλείμματα.

Αυτά τα εμπορικά ελλείμματα έχουν αποδεκατίσει τον μεταποιητικό μας τομέα και πολλές οικογένειες της εργατικής τάξης στις κοινότητές τους, μόνο και μόνο για να διευκολύνουν τους μη Αμερικανούς να συναλλάσσονται μεταξύ τους. Επιτρέψτε μου να διευκρινίσω ότι με τον όρο αποθεματικό νόμισμα εννοώ όλες τις διεθνείς λειτουργίες του δολαρίου, συμπεριλαμβανομένων των ιδιωτικών αποταμιεύσεων και του εμπορίου. Έχω χρησιμοποιήσει συχνά το παράδειγμα ότι όταν οι ιδιωτικοί παράγοντες σε δύο διαφορετικές ξένες χώρες συναλλάσσονται μεταξύ τους, αυτό συνήθως γίνεται σε δολάρια λόγω της ιδιότητας του δολαρίου ως αποθεματικού νομίσματος. Αυτό το εμπόριο συνεπάγεται αποταμιεύσεις που εκφράζονται με τίτλους σε δολάρια, συχνά σε ομόλογα του Δημοσίου. Ως αποτέλεσμα όλων αυτών, οι Αμερικανοί πληρώνουν για την ειρήνη και την ευημερία, όχι μόνο των ίδιων, αλλά και των μη Αμερικανών. Ο πρόεδρος Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι δεν θα ανέχεται πλέον να κάνουν άλλα έθνη δωρεάν χρήση του αίματος, του ιδρώτα και των δακρύων μας, είτε πρόκειται για την εθνική ασφάλεια είτε για το εμπόριο. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη από τις πρώτες εκατό ημέρες της κινηθεί δυναμικά για να αναπροσανατολίσει τις αμυντικές και εμπορικές μας σχέσεις, ώστε να δημιουργήσει για τους Αμερικανούς ένα πιο δίκαιο καθεστώς.

Ο Πρόεδρος έχει υποσχεθεί να ανοικοδομήσει τη διαλυμένη βιομηχανική μας βάση και να επιδιώξει εμπορικούς όρους που θα βάζουν τους Αμερικανούς εργαζόμενους και τις επιχειρήσεις σε προτεραιότητα. Είμαι οικονομολόγος και όχι στρατιωτικός αναλυτής, οπότε θα σταθώ περισσότερο στο εμπόριο παρά στην άμυνα, αλλά τα δύο είναι βαθιά συνδεδεμένα. Για να καταλάβετε πώς λειτουργεί αυτό, φανταστείτε δύο ξένα έθνη, ας πούμε την Κίνα και τη Βραζιλία, που συναλλάσσονται μεταξύ τους. Καμία από τις δύο χώρες δεν έχει ένα νόμισμα που να είναι αξιόπιστο, ρευστοποιήσιμο και μετατρέψιμο, γεγονός που καθιστά τις συναλλαγές μεταξύ τους δύσκολες. Ωστόσο, επειδή μπορούν να συναλλάσσονται σε δολάρια ΗΠΑ που υποστηρίζονται από αμερικανικά ομόλογα, είναι σε θέση να συναλλάσσονται ελεύθερα μεταξύ τους και να ευημερούν. Τέτοιου είδους συναλλαγές μπορούν να πραγματοποιηθούν μόνο λόγω της στρατιωτικής ισχύος των ΗΠΑ που διασφαλίζει την οικονομική μας σταθερότητα και την αξιοπιστία του δανεισμού μας. Η στρατιωτική και οικονομική μας κυριαρχία δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη και η κυβέρνηση Τραμπ είναι αποφασισμένη να τις διατηρήσει. Αλλά η οικονομική μας κυριαρχία έχει κόστος. Ενώ είναι αλήθεια ότι η ζήτηση για δολάρια έχει διατηρήσει τα επιτόκια δανεισμού μας σε χαμηλά επίπεδα, έχει επίσης όμως διατηρήσει τις αγορές συναλλάγματος στρεβλές.

Αυτή η διαδικασία έχει επιβαρύνει αδικαιολόγητα τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους μας, καθιστώντας τα προϊόντα και την εργασία τους μη ανταγωνιστικά στην παγκόσμια σκηνή και αναγκάζοντας τη μείωση του εργατικού δυναμικού μας στον τομέα της μεταποίησης κατά περισσότερο από το ένα τρίτο από το υψηλότερο σημείο που έφτασε ποτέ, και ταυτόχρονα τη μείωση του μεριδίου μας στην παγκόσμια μεταποίηση κατά 40%. Πρέπει να είμαστε σε θέση να κατασκευάζουμε πράγματα σε αυτή τη χώρα, όπως είδαμε κατά τη διάρκεια του COVID, όταν πολλές από τις αλυσίδες εφοδιασμού μας δεν μπορούσαν να επιβιώσουν χωρίς να εξαρτώνται από τον μεγαλύτερο αντίπαλό μας, την Κίνα. Είναι σαφές ότι δεν πρέπει να βασιζόμαστε στον μεγαλύτερο αντίπαλό μας για εξοπλισμό που είναι απαραίτητος για την ασφάλεια και την προστασία των πληθυσμών μας. Ούτε θα πρέπει να επιτρέπεται στον μεγαλύτερο αντίπαλό μας να επωφελείται τόσο πολύ από μια διεθνή αρχιτεκτονική ασφάλειας και χρηματοδότησης που χρηματοδοτούμε. Υπάρχουν και άλλες ατυχείς παρενέργειες από την παροχή αποθεματικών περιουσιακών στοιχείων. Άλλοι μπορεί να αγοράσουν τα περιουσιακά μας στοιχεία για να χειραγωγήσουν το δικό τους νόμισμα για να διατηρήσουν τις εξαγωγές τους φθηνές. Με τον τρόπο αυτό, καταλήγουν να διοχετεύουν τόσα πολλά χρήματα στην οικονομία των ΗΠΑ που τροφοδοτούν οικονομικές αδυναμίες και κρίσεις.

Για παράδειγμα, κατά τα χρόνια που προηγήθηκαν της κατάρρευσης του 2008, η Κίνα μαζί με πολλά ξένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα αύξησαν τις συμμετοχές τους σε ενυπόθηκα δάνεια των ΗΠΑ, γεγονός που συνέβαλε στην τροφοδότηση της φούσκας των ακινήτων, προωθώντας εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια πίστωσης στον τομέα των ακινήτων χωρίς να ληφθεί υπόψη αν οι επενδύσεις είχαν νόημα. Η Κίνα διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη δημιουργία της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης. Χρειάστηκε σχεδόν μια δεκαετία για να ανακάμψουμε, έως ότου ο πρόεδρος Τραμπ μάς επανέφερε στο σωστό δρόμο κατά την πρώτη του θητεία. Κατά την άποψή μου, για να συνεχιστεί η παροχή αυτών των δίδυμων παγκόσμιων δημόσιων αγαθών, πρέπει να βελτιωθεί η κατανομή των βαρών σε παγκόσμιο επίπεδο. Εάν άλλα έθνη θέλουν να επωφεληθούν από τη γεωπολιτική και οικονομική ομπρέλα των ΗΠΑ, πρέπει να σηκώσουν το βάρος τους και να πληρώσουν το μερίδιο που τους αναλογεί. Το κόστος δεν μπορεί να επιβαρύνει αποκλειστικά τους καθημερινούς Αμερικανούς που έχουν ήδη δώσει τόσα πολλά. Το καλύτερο αποτέλεσμα είναι εκείνο στο οποίο η Αμερική συνεχίζει να δημιουργεί παγκόσμια ειρήνη και ευημερία και να παραμένει ο εφεδρικός πάροχος, και οι άλλες χώρες όχι μόνο συμμετέχουν στην αποκόμιση αυτών των οφελών, αλλά συμμετέχουν και στην ανάληψη του κόστους.

Βελτιώνοντας την κατανομή των βαρών, μπορούμε να ενισχύσουμε την ανθεκτικότητα, να διατηρήσουμε τα παγκόσμια συστήματα ασφάλειας και εμπορίου, να παραμείνουμε ο εφεδρικός πάροχος για πολλές δεκαετίες στο μέλλον. Επιπλέον, είναι κρίσιμο όχι μόνο για τη δικαιοσύνη αλλά και για την ικανότητα. Βρισκόμαστε υπό πολιορκία από εχθρικούς αντιπάλους που προσπαθούν να διαβρώσουν τη μεταποιητική και αμυντική βιομηχανική μας βάση και να διαταράξουν το χρηματοπιστωτικό μας σύστημα. Δεν θα είμαστε σε θέση να παράσχουμε ούτε αμυντικά ούτε αποθεματικά περιουσιακά στοιχεία εάν η μεταποιητική μας ικανότητα αποψιλωθεί. Ο πρόεδρος έχει καταστήσει σαφές ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να παραμείνουν ο πάροχος αποθεματικών, αλλά ότι το σύστημα πρέπει να γίνει δικαιότερο. Πρέπει να ανοικοδομήσουμε τις βιομηχανίες μας για να προβάλλουμε τη δύναμη που απαιτείται για να διατηρήσουμε το εφεδρικό καθεστώς, και πρέπει να είμαστε σε θέση να πληρώνουμε τους λογαριασμούς μας για να το κάνουμε αυτό. Ποιες μορφές μπορεί να πάρει αυτή η κατανομή των βαρών; Υπάρχουν πολλές επιλογές. Ακολουθούν μερικές ιδέες.

Πρώτον, οι άλλες χώρες μπορούν να δεχθούν δασμούς στις εξαγωγές τους προς τις Ηνωμένες Πολιτείες χωρίς αντίποινα. Παρέχοντας έσοδα στο αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών για τη χρηματοδότηση της παροχής παγκόσμιων δημόσιων αγαθών. Τυχόν αντίποινα θα επιδεινώσουν παρά θα βελτιώσουν την κατανομή των βαρών. Αυτό μπορεί να καταστήσει ακόμη πιο δύσκολη τη χρηματοδότηση των παγκόσμιων δημόσιων αγαθών. Δεύτερον, θα μπορούσαν να σταματήσουν τις αθέμιτες και επιβλαβείς εμπορικές πρακτικές ανοίγοντας τις αγορές τους και αγοράζοντας περισσότερο από την Αμερική. Τρίτον, θα μπορούσαν να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες και τις προμήθειες από τις Ηνωμένες Πολιτείες, αγοράζοντας περισσότερα προϊόντα αμερικανικής κατασκευής και αποφορτίζοντας τα μέλη των υπηρεσιών μας και δημιουργώντας θέσεις εργασίας εδώ. Τέταρτον, μπορούν να επενδύσουν και να εγκαταστήσουν εργοστάσια στην Αμερική. Δεν θα αντιμετωπίσουν δασμούς εάν κατασκευάζουν τα προϊόντα τους σε αυτή τη χώρα. Πέμπτον, θα μπορούσαν απλώς να γράψουν επιταγές στο Υπουργείο Οικονομικών, που θα μας βοηθούσαν να χρηματοδοτήσουμε και τα παγκόσμια δημόσια αγαθά. Οι δασμοί αξίζουν λίγη επιπλέον προσοχή. Οι περισσότεροι οικονομολόγοι και ορισμένοι επενδυτές απορρίπτουν τους δασμούς ως αντιπαραγωγικούς στην καλύτερη περίπτωση και καταστροφικά επιζήμιους στη χειρότερη. Κάνουν μεγάλο λάθος.

Ένας λόγος για τον οποίο η οικονομική συναίνεση σχετικά με τους δασμούς είναι τόσο λανθασμένη είναι ότι σχεδόν όλα τα μοντέλα που χρησιμοποιούν οι οικονομολόγοι για να μελετήσουν το διεθνές εμπόριο υποθέτουν είτε ότι δεν υπάρχουν καθόλου εμπορικά ελλείμματα είτε ότι τα ελλείμματα είναι βραχύβια και διορθώνονται γρήγορα μέσω νομισματικών προσαρμογών. Σύμφωνα με τα συνήθη μοντέλα, τα εμπορικά ελλείμματα θα προκαλέσουν την αποδυνάμωση του δολαρίου, η οποία μειώνει τις εισαγωγές και ενισχύει τις εξαγωγές, εξαλείφοντας τελικά το εμπορικό έλλειμμα. Εάν συμβεί αυτό, οι δασμοί μπορεί να είναι περιττοί, επειδή το εμπόριο θα εξισορροπηθεί από μόνο του με την πάροδο του χρόνου. Και κατά την άποψη αυτή η παρέμβαση με δασμούς μπορεί μόνο να κάνει τα πράγματα χειρότερα. Ωστόσο, η άποψη αυτή έρχεται σε αντίθεση με την πραγματικότητα.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών εδώ και πέντε δεκαετίες, και αυτά έχουν διευρυνθεί κατακόρυφα τα τελευταία χρόνια, πηγαίνοντας από περίπου 2% του ΑΕΠ στην πρώτη κυβέρνηση Τραμπ, σε ένα υψηλό επίπεδο σχεδόν 4% του ΑΕΠ στην κυβέρνηση Μπάιντεν. Και όλα αυτά συνέβησαν ενώ το δολάριο ανατιμήθηκε και όχι υποτιμήθηκε, όπως μπορεί να σας λένε αυτά τα μοντέλα. Η μακροχρόνια περίοδος είναι εδώ και τα μοντέλα κάνουν λάθος. Ένας λόγος για τον οποίο κάνουν λάθος είναι ότι δεν λαμβάνουν υπόψη τους την παροχή από τις ΗΠΑ των παγκόσμιων αποθεματικών περιουσιακών στοιχείων. Το καθεστώς των αποθεματικών έχει σημασία, και επειδή η ζήτηση για το δολάριο ήταν ακόρεστη, ήταν πολύ ισχυρή για να ισορροπήσουν οι διεθνείς ροές ακόμη και σε διάστημα πέντε δεκαετιών.

Πιο πρόσφατες οικονομικές αναλύσεις επιτρέπουν την πιθανότητα επίμονων εμπορικών ελλειμμάτων που αντιστέκονται στην αυτόματη επανεξισορρόπηση, και αυτό ανταποκρίνεται περισσότερο στην πραγματικότητα που έχουν βιώσει οι ΗΠΑ. Δείχνουν ότι με την επιβολή δασμών κατά των εξαγωγικών χωρών, οι ΗΠΑ μπορούν να βελτιώσουν τα οικονομικά αποτελέσματα, να αυξήσουν τα έσοδα και να επιβάλουν τεράστιες απώλειες για το κράτος που επιβάλλει δασμούς, ακόμη και με πλήρη αντίποινα. Υπό αυτή την έννοια, η ανάλυση αυτού που οι οικονομολόγοι αποκαλούν επίπτωση των δασμών δείχνει ότι ένα μεγάλο μερίδιο και βάρος των δασμών πληρώνεται από τη χώρα στην οποία εφαρμόζουμε τους δασμούς. Οι χώρες που έχουν μεγάλα εμπορικά πλεονάσματα είναι αρκετά άκαμπτες. Δεν μπορούν να βρουν άλλες πηγές ζήτησης για να υποκαταστήσουν τη ζήτηση της Αμερικής. Αντιθέτως, δεν έχουν άλλη επιλογή από το να εξάγουν. Και η Αμερική είναι η μεγαλύτερη καταναλωτική αγορά στον κόσμο. Αντίθετα, η Αμερική έχει πολλές επιλογές υποκατάστασης. Μπορούμε να φτιάξουμε πράγματα στην πατρίδα μας ή μπορούμε να αγοράσουμε από χώρες που μας φέρονται καλά, που μας φέρονται δίκαια, αντί από χώρες που μας εκμεταλλεύονται.

Αυτή η διαφορά στη μόχλευση σημαίνει ότι άλλες χώρες καταλήγουν να επωμίζονται το κόστος των δασμών. Μπορούμε να ανακατανείμουμε τη ζήτησή μας πέρα από τα σύνορα πιο εύκολα από ό,τι άλλες χώρες μπορούν να μεταφέρουν τα εργοστάσιά τους πέρα από τα σύνορα. Το 2018 2019, η Κίνα επωμίστηκε το κόστος των ιστορικών δασμών του προέδρου Τραμπ μέσω ενός πιο αδύναμου νομίσματος, πράγμα που σημαίνει ότι οι πολίτες της έγιναν φτωχότεροι με λιγότερη αγοραστική δύναμη στην παγκόσμια σκηνή. Τα έσοδα από τους δασμούς που πλήρωσε η Κίνα χρησιμοποιήθηκαν για τη χρηματοδότηση των φορολογικών περικοπών του προέδρου Τραμπ για τους Αμερικανούς εργαζόμενους και τις αμερικανικές επιχειρήσεις. Αυτή τη φορά, οι δασμοί θα βοηθήσουν στην πληρωμή τόσο των περικοπών φόρων όσο και της μείωσης του ελλείμματος. Οι χαμηλότεροι φόροι για τους Αμερικανούς που χρηματοδοτούνται εν μέρει από έσοδα που παρέχονται από τους ξένους θα δημιουργήσουν οικονομική ανάπτυξη, δυναμισμό και ευκαιρίες, που όμοιες τους δεν έχει δει ποτέ η χώρα μας, εγκαινιάζοντας τη νέα χρυσή εποχή του Προέδρου Τραμπ. Η μείωση του ελλείμματος θα συμβάλει στη μείωση των επιτοκίων του Δημοσίου και με τα επιτόκια των ενυπόθηκων δανείων και τα επιτόκια των καταναλωτικών πιστωτικών καρτών τονώνοντας μια οικονομική έκρηξη.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί εδώ, ότι οι δασμοί δεν επιβάλλονται απλώς για να εισπράξουν έσοδα. Για παράδειγμα, οι αμοιβαίοι δασμοί του προέδρου έχουν σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση δασμολογικών και μη δασμολογικών φραγμών και άλλων μορφών εξαπάτησης, όπως η χειραγώγηση του νομίσματος, το ντάμπινγκ και οι επιδοτήσεις για την απόκτηση αθέμιτου πλεονεκτήματος. Τα έσοδα είναι μια ωραία παρενέργεια, και αν χρησιμοποιηθούν εν μέρει για τη μείωση των φόρων, μπορούν να συμβάλουν στην υπερτροφοδότηση της βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας και στην τόνωση των αμερικανικών εξαγωγών. Η κατανομή των βαρών μπορεί να επιτρέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες να συνεχίσουν να ηγούνται του ελεύθερου κόσμου για πολλές δεκαετίες. Είναι απαραίτητο όχι μόνο για λόγους δικαιοσύνης αλλά και για λόγους σκοπιμότητας. Εάν δεν ανασυγκροτήσουμε τον κατασκευαστικό μας τομέα, θα καταπονηθούμε στην παροχή της ασφάλειας που χρειαζόμαστε για την ασφάλειά μας, την ασφάλεια του κόσμου και για να στηρίξουμε τις χρηματοπιστωτικές μας αγορές και τις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές. Ο κόσμος μπορεί να εξακολουθήσει να έχει την αμερικανική αμυντική ομπρέλα και το εμπορικό σύστημα και τα αποθεματικά περιουσιακά στοιχεία, αλλά θα πρέπει να αρχίσει να πληρώνει το δίκαιο μερίδιό του γι’ αυτά. Σας ευχαριστώ, και είμαι ευτυχής να δεχτώ κάποιες ερωτήσεις.

Thomas Duesterberg:

Για την ολοκληρωμένη εξήγηση της υπερδομής, ή αν θέλετε, της πολιτικής που έχει αναλάβει η κυβέρνησή σας. Ήθελα να ξεκινήσω με την αποσαφήνιση ενός από τα μεγάλα μυστήρια της πρόσφατης εποχής, που είναι ο τύπος που χρησιμοποιήθηκε για την ανακοίνωση του ύψους των αμοιβαίων δασμών την περασμένη εβδομάδα. Δεν βασίστηκε αποκλειστικά και μόνο στους δασμολογικούς συντελεστές. Θα μπορούσατε να εξηγήσετε από πού προήλθε αυτός ο τύπος και πώς εντάσσεται στη συνολική σκέψη σχετικά με τον τρόπο επίλυσης των προβλημάτων που διατυπώσατε;

Stephen Miran:

Ευχαριστώ, Τομ. Ναι, αυτή η φόρμουλα έχει οδηγήσει κάποιες συζητήσεις πρόσφατα. Το CEA συμμετείχε στον υπολογισμό διαφόρων μέσων, στην εκτίμηση προσεγγίσεων για τη σκέψη σχετικά με τα μη δασμολογικά εμπόδια, και εξετάστηκαν διάφορες προσεγγίσεις. Στο τέλος της ημέρας, ο πρόεδρος επέλεξε να ακολουθήσει μια φόρμουλα σχετικά με το κλείσιμο των εμπορικών ελλειμμάτων, που πρότεινε κάποιος άλλος στην κυβέρνηση, και αυτή ήταν η προσέγγιση που αποφασίστηκε να ακολουθηθεί. Νομίζω ότι είναι σημαντικό να τονιστεί ότι ο πρόεδρος κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης σε σχέση με τα εμπορικά ελλείμματα. Το εκτελεστικό διάταγμα αφορούσε τα εμπορικά ελλείμματα. Και έτσι, φυσικά, τα εμπορικά ελλείμματα θα εμπλέκονταν σε μεγάλο βαθμό στον υπολογισμό των δασμολογικών συντελεστών, διότι αυτή ήταν η βάση για την κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Και έτσι είναι απολύτως λογικό να χρησιμοποιείτε μια τέτοια προσέγγιση αν προσπαθείτε να προσαρμόσετε τα εμπορικά ελλείμματα.

Thomas Duesterberg

Εντάξει. Λοιπόν, ας προχωρήσουμε στο επόμενο βήμα. Πολλές χώρες έχουν παρουσιάσει ιδέες για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που έχουν διατυπωθεί και οι δασμοί έχουν τεθεί σε εφαρμογή. Εσείς, στην εναρκτήρια ομιλία σας και ο πρόεδρος όταν ανακοίνωσε τη νέα πολιτική, μιλήσατε για μια σειρά από διαφορετικά προβλήματα που έχουμε. Η χειραγώγηση του νομίσματος, ένα από αυτά. Οι επιδοτήσεις είναι ένα άλλο. Η κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας είναι ένα άλλο. Για να βοηθήσετε τόσο την επιχειρηματική κοινότητα όσο και τους εμπορικούς μας εταίρους να καταλάβουν τι είναι αυτό που πρέπει να κάνουν οι ίδιοι ή οι εμπορικοί μας εταίροι, υπάρχει ένας γενικός τρόπος να σκεφτούμε για τη στάθμιση των διαφόρων παραγόντων, όπως η μείωση των επιδοτήσεων, η μείωση των δασμών, η μείωση της χειραγώγησης του νομίσματος; Πώς θα συνδυαστούν αυτοί οι διάφοροι παράγοντες ώστε η κυβέρνησή σας να λάβει την απόφαση ότι αυτό είναι αρκετό, ότι συμβάλλουμε ικανοποιητικά στη συνολική επανεξισορρόπηση;

Stephen Miran:

Αυτή είναι μια σπουδαία ερώτηση. Υποθέτω ότι, επιτρέψτε μου να πω, ότι δεν κέρδισα μια σαρωτική νίκη στις εκλογές, ο πρόεδρος ήταν αυτός που κέρδισε, και έτσι ο πρόεδρος θα αποφασίσει στο τέλος της ημέρας ποιο πακέτο, αν υπάρχει, θέλει να δεχτεί ως συμφωνία.

Ο πρόεδρος φημίζεται για τη διαπραγματευτική του ικανότητα και φημίζεται για την ικανότητά του να δημιουργεί συμφωνίες όταν κανείς δεν πιστεύει ότι αυτό είναι δυνατό. Έτσι, θα ενθάρρυνα τους ανθρώπους σε άλλες χώρες να πλησιάσουν με προσφορές. Νομίζω ότι όλα αυτά που είπατε θα ήταν ευπρόσδεκτα από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η διοίκηση και ο πρόεδρος έχουν καταστήσει σαφές ότι επιθυμούμε αυξημένη πρόσβαση σε ξένες αγορές που θα ενισχύσει τις εξαγωγές μας. Υπάρχουν πολλές αγορές στις οποίες τα αμερικανικά προϊόντα είτε δεν επιτρέπονται είτε υπάρχουν σαθροί κανονισμοί που έχουν σχεδιαστεί για να προστατεύουν τους τοπικούς κατεστημένους φορείς. Και αυτοί οι κανονισμοί μπορεί να σχετίζονται με περίεργες απαιτήσεις υγείας που είναι πολύ διαφορετικές από αυτές που έχουμε εδώ, ή με περιβαλλοντικές απαιτήσεις ή οτιδήποτε άλλο που κρατάει τα προϊόντα μας μακριά. Και μερικές φορές μπορεί να είναι και δασμολογικοί συντελεστές. Θα μπορούσαν να είναι επιδοτήσεις. Θα μπορούσαν να είναι η προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας. Υπάρχουν όλων των ειδών τα εμπόδια για τις αμερικανικές εξαγωγές σε όλο τον κόσμο. Και μπορώ μόνο να φανταστώ ότι ο πρόεδρος θα καλωσόριζε πραγματικά την άρση των εμποδίων στις αμερικανικές εξαγωγές που θα καθιστούσαν την αμερικανική παραγωγή τόσο ανταγωνιστική όσο θα έπρεπε, αντί να κρατείται τεχνητά εκτός ξένων αγορών.

Thomas Duesterberg:

Διηύθυνα επί 12 χρόνια μια εμπορική ένωση που ήταν αφιερωμένη στην προώθηση του μεταποιητικού τομέα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Και οι παρατηρήσεις σας και οι παρατηρήσεις του προέδρου τονίζουν πολύ την ανάγκη να επιστρέψει ή να αναπτυχθεί η αμερικανική μεταποίηση. Αλλά αναρωτιέμαι αν δεν υπάρχει ένας ευρύτερος τρόπος να το σκεφτούμε αυτό, διότι αυτό που βλέπουμε στο μέλλον είναι προϊόντα υψηλής τεχνολογίας, αλλά και πράγματα όπως το λογισμικό, το κοινωνικό, το ψηφιακό εμπόριο του ενός ή του άλλου είδους, τα κοινωνικά μέσα. Όλα αυτά τα πράγματα είναι σημαντικά για την οικονομία μας και ένας από τους επιταχυντές της ανάπτυξης στην οικονομία μας είναι η ψηφιακή οικονομία. Και υπάρχουν εμπόδια για τους Αμερικανούς παρόχους, ιδίως από την Ευρώπη και την Κίνα για τους ψηφιακούς μας παρόχους. Είναι αυτό ένα σημαντικό μέρος αυτού που θα σκεφτείτε ότι πρέπει να διορθωθεί μέσω της διαδικασίας διαπραγμάτευσης;

Stephen Miran:

Πιστεύω λοιπόν ότι αυτά τα πράγματα είναι σημαντικά. Και νομίζω ότι η κατασκευαστική δύναμη είναι σημαντική, νομίζω ότι η ψηφιακή δύναμη είναι σημαντική και νομίζω ότι η δύναμη των υπηρεσιών είναι σημαντική. Νομίζω ότι όλα αυτά τα πράγματα είναι σημαντικά. Νομίζω ότι είναι αδιαμφισβήτητο ότι έχουμε χάσει λίγο την ισορροπία μας έναντι της μεταποίησης σε σχέση με αυτά τα πράγματα που έχουν σημασία. Και η ισορροπία χάθηκε σε τέτοιο βαθμό που γίνεται απειλή για την εθνική ασφάλεια, διότι πρέπει να είσαι σε θέση να παράγεις πράγματα αν πρόκειται να αμυνθείς. Δεν μπορείς να υπερασπιστείς τον εαυτό σου με αλγόριθμους διαφήμισης. Και έτσι αυτά είναι σημαντικά. Οι υπηρεσίες είναι σημαντικές. Δεν θέλω να πω ότι οι υπηρεσίες δεν είναι σημαντικές ή ότι δεν πρέπει να παράγουμε υπηρεσίες. Νομίζω ότι είναι επίσης σημαντικό να έχουμε μια διαφοροποιημένη οικονομία και μια επαρκώς διαφοροποιημένη βιομηχανική βάση, ώστε αν χρειαστεί να υπερασπιστούμε τον εαυτό μας, να είμαστε σε θέση να το κάνουμε.

Thomas Duesterberg:

Εντάξει. Στο σημαντικό έγγραφό σας, A User’s Guide to Restructuring Global Trading System, συζητάτε τρόπους αντιμετώπισης της υπερτίμησης του δολαρίου. Και ο πρόεδρος το έχει επισημάνει αυτό, και ο υπουργός Bessent το έχει επισημάνει. Ο πρόεδρος και οι σύμβουλοί του έχουν υποστηρίξει σταθερά ότι μέρος των μέσων για την επίτευξη της επανεξισορρόπησης του παγκόσμιου εμπορίου είναι να αντιστραφεί η επί δεκαετίες πορεία του υπερτιμημένου δολαρίου. Πώς σκέφτεστε να το πετύχετε αυτό; Και η απλουστευμένη ερώτηση που τίθεται συχνά σε αξιωματούχους όπως εσείς είναι: «Είμαστε πραγματικά υπέρ ενός ισχυρού δολαρίου;».

Stephen Miran:

Σας ευχαριστώ. Πρώτα απ’ όλα, επιτρέψτε μου να διευκρινίσω μερικά πράγματα σχετικά με αυτό το κομμάτι. Πρώτον, δεν είναι σημαντικό. Το έγραψα πριν αναλάβω τον ρόλο που έχω σήμερα ως Πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομικής Πολιτικής. Δεν αντικατοπτρίζει την πολιτική της διοίκησης. Πολλοί άνθρωποι έχουν υποθέσει ότι ακολουθούμε κρυφά κάποια πολιτική πορεία που περιγράφεται σε αυτό το έγγραφο. Τίποτα δεν απέχει περισσότερο από την αλήθεια. Ο Πρόεδρος είναι πολύ διαφανής εδώ και μήνες σχετικά με το τι σκόπευε να κάνει και συνεχίζει να εκπληρώνει τις υποσχέσεις που έδωσε κατά την προεκλογική εκστρατεία, και δεν έχω καμία αμφιβολία ότι θα συνεχίσουμε να το κάνουμε.

Δεύτερον, αυτό το κομμάτι είχε πραγματικά δύο στοιχεία. Το ένα ήταν η διάγνωσή μου για το πρόβλημα, την οποία μόλις ανέπτυξα. Η διάγνωσή μου για το πρόβλημα που κρύβεται πίσω από τη μεταποίηση και τα εμπορικά ελλείμματα είναι κατά κάποιο τρόπο μια επεξεργασία των όσων εξέθεσα σε εκείνο το κομμάτι. Αλλά πέρα από τη διάγνωση του προβλήματος, το κομμάτι αυτό έχει ως στόχο να παρέχει ένα βιβλίο συνταγών. Εδώ είναι τα διάφορα εργαλεία στην εργαλειοθήκη και τι μπορείτε να κάνετε με αυτά. Ορισμένες συνταγές είναι εύκολο να γίνουν. Κάποιες είναι δύσκολο να γίνουν. Κάποιες είναι ένα θρεπτικό, ωραίο γεύμα και κάποιες άλλες θα σας κάνουν να πεινάσετε ξανά σε μισή ώρα. Κάποιες μπορεί να σας κάνουν να αρρωστήσετε λίγο. Το κομμάτι αυτό επιχειρεί να αξιολογήσει τους πιθανούς κινδύνους και τα οφέλη που συνδέονται με κάθε πολιτική. Δεν υποστηρίζει καμία από αυτές. Και νομίζω ότι έχει υπάρξει ένας τεράστιος όγκος γραπτών που έχει παρερμηνεύσει τον εαυτό μου ως υποστηρικτή οποιουδήποτε συγκεκριμένου στοιχείου, οποιασδήποτε συγκεκριμένης συνταγής. Δεν είμαι ο σεφ. Υπάρχει ένας σεφ και αυτός είναι ο πρόεδρος και αυτός αποφασίζει τι θα φτιάξει.

Εγώ τι πιστεύω; Νομίζω ότι η λύση είναι η καλύτερη κατανομή των βαρών. Και νομίζω ότι τα έσοδα από τους δασμούς είναι ένα θαυμάσιο μέσο για τη βελτίωση της κατανομής των βαρών, διότι μας επιτρέπει να χρηματοδοτήσουμε την παροχή παγκόσμιων δημόσιων αγαθών. Μας επιτρέπει να ελαφρύνουμε τη φορολογική επιβάρυνση των πολιτών μας για την παροχή αυτών των παγκόσμιων δημόσιων αγαθών, να ελαφρύνουμε το πρόβλημα των διεθνών ροών για την παροχή αυτών των παγκόσμιων δημόσιων αγαθών, και αυτό είναι το κλειδί για την ανθεκτικότητα και για τη διατήρηση του συστήματος ως έχει για πολλές δεκαετίες στο μέλλον, σε αντίθεση με το να φτάσουμε σε ένα σημείο όπου οι Αμερικανοί θα εκφράζουν πολιτική απογοήτευση για το σύστημα αυτό.

Thomas Duesterberg:

Ένας άλλος στόχος που έχει διατυπώσει η κυβέρνηση και σχετίζεται με την επανεξισορρόπηση είναι να διατηρηθούν τα επιτόκια αρκετά χαμηλά και ίσως ακόμη και να μειωθούν στο μακρύτερο άκρο της κλίμακας, έτσι ώστε το εθνικό χρέος που έχουμε να μην εκτοπίζει τις αμυντικές δαπάνες αφενός, αλλά και να μην αποτελεί τέτοιο βάρος μακροπρόθεσμα. Έτσι, εσείς, σε μια άλλη εργασία που κάνατε, και λυπάμαι που επιστρέφω στην ακαδημαϊκή σας καριέρα, αλλά κάνατε μια εργασία με τον Nouriel Roubini που σημείωνε ότι η κυβέρνηση Biden είχε εμπλακεί σε μια μορφή κρυφής ποσοτικής χαλάρωσης για να αντισταθμίσει εν μέρει τη σύσφιξη της Fed και να συμβάλει στην επίμονη διατήρηση του πληθωρισμού. Η τακτική αυτή περιλαμβάνει τη στρέβλωση της έκδοσης κρατικού χρέους προς τα έντοκα γραμμάτια αντί για τα ομόλογα. Θέλω να πω, είχε επίσης ως αποτέλεσμα τη μείωση των επιτοκίων για το τεράστιο χρέος των ΗΠΑ. Είναι αυτού του είδους η πολιτική κάτι που θα σκεφτόταν η κυβέρνησή σας για να κρατήσει τα επιτόκια σε χαμηλά επίπεδα;

Stephen Miran:

Ναι, εννοώ, νομίζω ότι ο Nouriel και εγώ ήμασταν αρκετά σαφείς σε αυτό το έγγραφο ότι αυτή δεν ήταν μια πολιτική που πιστεύαμε ότι ήταν υγιής για τη χώρα ή για τα οικονομικά της χώρας μακροπρόθεσμα. Η προσαρμογή των αλλαγών, στην πραγματικότητα, επιτρέψτε μου να κάνω ένα βήμα πίσω και να πω, πρώτα απ’ όλα, ότι αυτή η ερώτηση θα πρέπει να απευθύνεται στο Υπουργείο Οικονομικών. Δεν είναι οι δικές μου μετοχές. Δεν ελέγχω την έκδοση του χρέους του Υπουργείου Οικονομικών ή την πολιτική. Αλλά παρ’ όλα αυτά, μιλώντας για λίγο για τα οικονομικά, είναι ορθόδοξη πολιτική έκδοσης να ανταποκρίνεται κανείς σε μια ξαφνική έξαρση των χρηματοδοτικών αναγκών με την έκδοση εντόκων γραμματίων. Αν υπάρχει πόλεμος, αν υπάρχει ύφεση, το έλλειμμα θα επεκταθεί δραματικά, δεν θέλετε πραγματικά να διαταράξετε τις χρηματοπιστωτικές αγορές για τη χρηματοδότηση του ελλείμματος, οπότε εκδίδετε βραχυπρόθεσμο χρέος αντί για μακροπρόθεσμο χρέος, επειδή έτσι αποφεύγεται η διαταραχή των αγορών.

Αυτή είναι η ορθόδοξη πολιτική, και παραμένει κατάλληλη όταν έχετε μια αιχμή χρηματοδότησης. Αυτή είναι η σωστή προσέγγιση. Αλλά όχι, γενικά, θεωρούσα τις αποκλίσεις, και νομίζω ότι ο Nouriel θα συμφωνούσε με αυτό, θεωρούσαμε ότι οι αποκλίσεις από την ορθόδοξη πολιτική έκδοσης δεν ήταν απαραίτητα υγιείς για τη χώρα ή για τις χρηματοπιστωτικές αγορές.

Thomas Duesterberg:

Μακροπρόθεσμα;

Stephen Miran:

Μακροπρόθεσμα, ναι. Αλλά για να γίνω σαφής, αυτό δεν σημαίνει ότι θεωρώ ότι το Υπουργείο Οικονομικών είναι υποχρεωμένο να διαλύσει αμέσως τα κατά κάποιο τρόπο παρελθοντικά, κατά την άποψή μου, λάθη του προηγούμενου Υπουργείου Οικονομικών. Και νομίζω ότι επειδή επισημαίνω ότι κάποιος κατασκευάζει μια ωρολογιακή βόμβα δεν υποχρεώνει κανέναν να πέσει πάνω της για να την εξουδετερώσει και έτσι δεν έχω καμία αμφιβολία ότι το Υπουργείο Οικονομικών θα διατηρήσει τα οικονομικά μας σε ασφαλή και υγιή βάση.

Thomas Duesterberg:

Εντάξει. Και είστε βέβαιος, σύμφωνα με την οικονομική σας ανάλυση, ότι με την ποικιλία των πολιτικών που έχετε θέσει σε εφαρμογή, συμπεριλαμβανομένης της απορρυθμιστικής κατεύθυνσης της πολιτικής σας, της πολιτικής υπέρ της ενέργειας, ότι μπορούμε να διατηρήσουμε τον πληθωρισμό υπό έλεγχο; Διότι η Fed φαίνεται να ανησυχεί ότι η συσσώρευση πολιτικών μας οδηγεί ενδεχομένως προς την κατεύθυνση ενός λίγο μεγαλύτερου πληθωρισμού;

Stephen Miran:

Ναι, εννοώ, το πιστεύω. Νομίζω ότι η ρυθμιστική πλευρά της οικονομίας είναι ένας από τους σημαντικότερους προσδιοριστικούς παράγοντες της πλευράς της προσφοράς της οικονομίας γενικά, τόσο για τη δυνητική αύξηση του ΑΕΠ, όσο και για τις τιμές. Και οι οικονομολόγοι, νομίζω, το υποτιμούν επειδή είναι δύσκολο να μελετηθεί. Οι φόροι είναι αρκετά εύκολο να μελετηθούν. Κάποιος έχει οριακό φορολογικό συντελεστή 28% ή 34%, και είναι αρκετά απλό, όπως το πώς να το σκεφτεί κανείς αυτό.

Αντιμετωπίζετε όμως ένα διαφορετικό ρυθμιστικό περιβάλλον ανάλογα με το είδος της επιχείρησης που έχετε, το πόσο παλιά είναι η επιχείρησή σας, πόσο μεγάλη είναι η επιχείρησή σας, πόσους υπαλλήλους έχετε, σε ποια δικαιοδοσία δραστηριοποιείστε, πόσο φιλικοί είστε με τις τοπικές ρυθμιστικές αρχές, τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές. Το ρυθμιστικό περιβάλλον που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις είναι πολύπλοκο, πολυδιάστατο και απίστευτα λεπτομερειακό και απίστευτα μη μετρήσιμο. Ως αποτέλεσμα, είναι δύσκολο για τους οικονομολόγους να το μελετήσουν, και νομίζω ότι εδώ έχουμε ένα κλασικό πρόβλημα, όπου οι οικονομολόγοι υποτιμούν τον ρυθμιστικό αντίκτυπο στην οικονομία. Και αν πιστεύετε ότι οι υψηλές τιμές οφείλονται στο ότι δεν υπάρχουν αρκετά πράγματα για να καλύψουν τη ζήτηση των καταναλωτών, η ευκολότερη προσέγγιση είναι να φτιάχνουμε περισσότερα πράγματα. Και ο τρόπος για να φτιάξουμε περισσότερα πράγματα είναι να βγάλουμε από τη μέση την κυβερνητική ρυθμιστική αρχή, να αφήσουμε τις εταιρείες να προσαρμόσουν την προσφορά τους στα μεταβαλλόμενα πρότυπα ζήτησης, να αφήσουμε τις εταιρείες να παράγουν περισσότερο, δεν θα έπρεπε να χρειάζονται τρία χρόνια για να πάρουν τις άδειες ή περισσότερο για να πάρουν τις άδειες για να χτίσουν ένα εργοστάσιο ή να εισέλθουν σε μια συγκεκριμένη αγορά. Αυτό θα έπρεπε να γίνεται πολύ πιο γρήγορα. Και έτσι νομίζω ότι αυτό είναι κρίσιμης σημασίας για να σκεφτούμε τις τιμές. Και υπό αυτή την έννοια, νομίζω ότι η Fed έχει έναν πολύ καλύτερο εταίρο όσον αφορά τον πληθωρισμό από ό,τι η προηγούμενη κυβέρνηση. Αυτή η κυβέρνηση θα λάβει μέτρα για να διευρύνει την πλευρά της προσφοράς, να διευρύνει την ικανότητα της αμερικανικής οικονομίας να παράγει πράγματα που επιθυμούν οι καταναλωτές.

Thomas Duesterberg:

Θέλω να αλλάξω ελαφρώς ταχύτητα εδώ και να επικεντρωθώ λίγο περισσότερο στην Κίνα. Αναφέρατε στις εισαγωγικές σας παρατηρήσεις ότι η κλασική οικονομική θεωρία υποδηλώνει ότι τα εμπορικά ελλείμματα αυτορυθμίζονται όσον αφορά τις κινήσεις των νομισμάτων.

Stephen Miran:

Τα υποθέτει. Η κλασική οικονομική θεωρία απλά υποθέτει, το ονομάζουν συνθήκη εγκάρσιας μεταβολής. Αλλά στην πραγματικότητα αυτό που κάνουν είναι να κάνουν υποθέσεις για το πρόβλημα.

Thomas Duesterberg:

Λοιπόν, ξέρουμε ότι δεν λειτούργησε. Και μέρος του λόγου που δεν λειτούργησε στην πραγματικότητα είναι επειδή μερκαντιλιστικές χώρες όπως η Κίνα, οι οποίες παραβιάζουν σχεδόν κάθε κανόνα του οικονομικού εγχειριδίου των ελεύθερων αγορών, επιδοτήσεις, κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας, υπερπαραγωγή, κλείσιμο της δικής τους αγοράς. Έτσι, πολλοί αναλυτές έχουν υποστηρίξει ότι η αδύναμη οικονομία της Κίνας τα τελευταία χρόνια συγκρατείται μόνο από τις υπερεπενδύσεις σε παραγωγική ικανότητα και τις εξαγωγές που προκύπτουν από την παραγωγή αγαθών από τις υπερεπενδύσεις τους.

Αυτό έχει παρατηρηθεί ξανά και ξανά σε βιομηχανίες όπως ο χάλυβας, τα ηλιακά πάνελ, τα κρίσιμα ορυκτά, τα ηλεκτρικά οχήματα, μεταξύ άλλων. Και εξαρτώνται από την πρόσβασή τους στις ξένες αγορές προηγμένων οικονομιών όπως η δική μας, οι οποίες είναι περισσότερο προσανατολισμένες στην κατανάλωση. Αλλά το ερώτημα είναι, αν η Κίνα έχει πραγματικά μια αδύναμη και εξασθενημένη οικονομία και εξαρτάται από τις εξαγωγές, η δασμολογική πολιτική που έχει υιοθετήσει η κυβέρνηση και η πρώτη κυβέρνηση Τραμπ θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική έναντι της Κίνας. Επομένως, η ερώτησή μου είναι αν η ανάλυσή σας σχετικά με το πού κατευθύνεται η κινεζική οικονομία συμφωνεί με την ιδέα ότι είναι πραγματικά αποδυναμωμένη και είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στις ενέργειες που λαμβάνει η κυβέρνησή σας στον τομέα των δασμών και του κλεισίματος κάποιας πρόσβασης στις αγορές μας;

Stephen Miran:

Πιστεύω ότι οι Κινέζοι είναι ευάλωτοι στο να βιώσουν σημαντική οικονομική πίεση ως αποτέλεσμα της ιστορικά τολμηρής δράσης που έχει αναλάβει ο πρόεδρος. Και έχουν περιορισμένη ικανότητα να απορροφήσουν αυτόν τον πόνο. Αυτό που βλέπετε από την Κίνα είναι ότι τείνει να εναλλάσσεται μεταξύ διαφορετικών κινητήριων μοχλών της αναπτυξιακής της μηχανής με βάση το τι αισθάνεται ότι μπορεί να αντέξει ανά πάσα στιγμή. Και τείνουν να έχουν αυτούς τους “από πάνω προς τα κάτω” στόχους για το ΑΕΠ και στη συνέχεια, εντάξει, τι μπορούμε να κάνουμε για να επιτύχουμε αυτόν τον στόχο για το ΑΕΠ; Και τη μια στιγμή είναι οι εξαγωγές προς την Αμερική, την επόμενη είναι η διόγκωση της φούσκας των ακινήτων, και μετά οι εξαγωγές προς άλλες χώρες. Και έτσι, τον τελευταίο χρόνο περίπου, βρίσκονται σε μια νέα κατάσταση όπου προσπαθούν να εξάγουν την επιπλέον παραγωγική τους ικανότητα σε όλο τον κόσμο. Αλλά στο τέλος της ημέρας, δεν υπάρχει υποκατάστατο της αμερικανικής ζήτησης.

Και έτσι δεν ξέρω αν θα είναι τόσο επιτυχημένη η προσπάθειά τους να βρουν μια εναλλακτική λύση. Και αυτό είναι μέρος του γιατί οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μόχλευση και άλλες χώρες όχι. Μπορούμε να μιλήσουμε για περιστατικά; Θα με ρωτήσετε ή μπορώ να το αναφέρω τώρα;

Thomas Duesterberg:

Βέβαια.

Stephen Miran:

Νομίζω λοιπόν ότι η συχνότητα εμφάνισης των δασμών είναι ένα από τα πιο σημαντικά. Έτσι, οι οικονομολόγοι χρησιμοποιούν τη λέξη επίπτωση για να αναφερθούν στο ποιος επωμίζεται το κόστος ή το όφελος οποιασδήποτε οικονομικής πολιτικής, είτε πρόκειται για δασμό, είτε για επιδότηση, είτε για φόρο, είτε για ρύθμιση, είτε για οτιδήποτε άλλο. Είναι το ποιος βιώνει πραγματικά τις συνέπειες. Και ένα από τα βασικά αποτελέσματα της οικονομικής επιστήμης είναι ότι το πρόσωπο που επωμίζεται το οικονομικό κόστος ή όφελος δεν είναι στην πραγματικότητα συνάρτηση του ποιος πρέπει να καταβάλει την πληρωμή στην κυβέρνηση. Είναι συνάρτηση των σχετικών ελαστικοτήτων, που βασικά είναι ευκολότερο να σκεφτούμε ως το ποιος είναι πιο ευέλικτος και ποιος είναι άκαμπτος. Και το παράδειγμα που μου αρέσει να χρησιμοποιώ με τους ανθρώπους είναι οι φόροι ακίνητης περιουσίας, επειδή πιστεύω ότι είναι κάτι που οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να συσχετίσουν.

Φανταστείτε ότι αγοράζετε ένα σπίτι και ξαφνικά η πόλη στην οποία θέλετε να αγοράσετε ένα σπίτι λέει: «Εντάξει, αυξάνουμε τους φόρους ακίνητης περιουσίας κατά 300% και ο λογαριασμός του φόρου ακίνητης περιουσίας σας δεν θα είναι 10.000 δολάρια το χρόνο, αλλά 30.000 δολάρια το χρόνο». Αυτό είναι ένα μεγάλο άλμα, σωστά; Και έτσι αν είστε πολύ ευέλικτοι, (ένας οικονομολόγος θα έλεγε ελαστικός), αν είσαι λοιπόν πολύ ευέλικτος, μπορεί να αποφασίσεις, ε, θα πάω να κοιτάξω την επόμενη πόλη, γιατί θα μπορούσα να ζήσω τρία μίλια πιο κάτω και να είμαι σε παρόμοια κοινότητα. Και θα ήταν μια χαρά. Μπορείτε να μετακινήσετε τη ζήτησή σας πέρα από τα σύνορα. Το άτομο που πουλάει το σπίτι δεν μπορεί να μετακινήσει το σπίτι του πέρα από τα σύνορα. Το σπίτι είναι κολλημένο σε αυτή την πόλη, σωστά; Έτσι, επειδή είστε ευέλικτοι, μπορείτε να προσαρμόσετε τη συμπεριφορά σας για να αποφύγετε το βάρος του φόρου. Το άτομο που πουλάει το σπίτι δεν μπορεί να προσαρμόσει τη συμπεριφορά του. Το σπίτι είναι κολλημένο εκεί που είναι κολλημένο. Οπότε πρέπει να ρίξει την τιμή πώλησής του επειδή η ζήτηση για το σπίτι αυτό εξαφανίστηκε. Σωστά; Και έτσι αυτή η χαμηλότερη τιμή πώλησης είναι πλέον ξεκάθαρη.

Οι οικονομολόγοι της αγοράς θα έλεγαν ότι η επίπτωση του φόρου ακίνητης περιουσίας έπεσε στον ιδιοκτήτη του σπιτιού, όχι στον αγοραστή του σπιτιού. Ο αγοραστής του σπιτιού αλλάζει συμπεριφορά για να αποφύγει τον φόρο. Ο πωλητής του σπιτιού δεν ήταν σε θέση να αλλάξει τη συμπεριφορά του για να αποφύγει τον φόρο. Σωστά; Τώρα, όταν το σκέφτεστε αυτό με τα τιμολόγια, λέτε, εντάξει, ποιος είναι ευέλικτος και ποιος είναι άκαμπτος; Μπορούμε να ανακατανείμουμε τη ζήτησή μας στα σύνορα. Τα εργοστάσια που έχουν ήδη κατασκευαστεί δεν μπορούν να μετακινηθούν. Είναι κολλημένα εκεί που είναι. Η Κίνα έχει αναπτύξει εργοστάσια για την πώληση στην καταναλωτική αγορά των ΗΠΑ. Έχουν εκπαιδεύσει εργάτες για να πουλήσουν στην αμερικανική καταναλωτική αγορά. Μπορούμε να μετακινήσουμε τη ζήτησή μας πέρα από τα σύνορα. Αυτά τα εργοστάσια και οι πολίτες δεν μπορούν να μετακινηθούν. Έχουν κολλήσει εκεί που βρίσκονται. Και έτσι η επίπτωση θα πέσει πάνω τους. Ακριβώς όπως στο παράδειγμα του φόρου ακίνητης περιουσίας. Σωστά;

Τώρα, αυτό συμβαίνει αυτόματα την πρώτη μέρα; Όχι. Αλλά θα συμβεί με την πάροδο του χρόνου; Απολύτως. Αυτή είναι απλώς η βασική οικονομική θεωρία της επίπτωσης στα δημόσια οικονομικά. Και αν η επίπτωση πέφτει σε άλλες χώρες επειδή είναι άκαμπτες, οι Κινέζοι πρέπει τώρα να βρουν κάποιο άλλο μέρος για να απορροφήσουν τη ζήτησή τους, να απορροφήσουν την πλεονάζουσα προσφορά τους. Και μαντέψτε τι; Δεν υπάρχει πουθενά αλλού να απορροφήσει την πλεονάζουσα προσφορά τους. Ποιος θα αγοράσει όσο οι Αμερικανοί καταναλωτές; Κανείς, σωστά; Δεν υπάρχει κανένα άλλο μέρος να απορροφήσει την πλεονάζουσα προσφορά τους. Προμηθεύουν άκαμπτα την παγκόσμια αγορά. Και αυτή η ανελαστικότητα, όπως θα έλεγαν οι οικονομολόγοι, η ανελαστικότητα, σημαίνει ότι επωμίζονται το βάρος, επωμίζονται την επίπτωση των δασμών. Και γι’ αυτό οι δασμοί αντιπροσωπεύουν έσοδα για το Δημόσιο των Ηνωμένων Πολιτειών που χρηματοδοτούνται από τις χώρες στις οποίες επιβάλλουμε δασμούς.

Thomas Duesterberg:

Λοιπόν, αν μου επιτρέπετε να αντιπαρατεθώ λίγο σε αυτό, διότι υπάρχει καταναλωτική ζήτηση εκτός των Ηνωμένων Πολιτειών. Ας πάρουμε τα ηλεκτρικά οχήματα, η οποία είναι η τελευταία κινεζική βιομηχανία που αναπτύσσεται. Και ειλικρινά, δεν μπορούμε να τους ανταγωνιστούμε. Κανείς άλλος δεν μπορεί να τους ανταγωνιστεί στην τιμή που βρισκόμαστε τώρα. Έτσι, μπορούν να πωλούν στη Νοτιοανατολική Ασία και κυριαρχούν σε αυτή την αγορά. Προσπαθούν να εισέλθουν στην Ευρώπη. Η Ευρώπη μάλλον δεν θα τους αφήσει να το κάνουν αυτό.

Αλλά υπάρχουν και άλλες αγορές σε όλο τον κόσμο στην Κεντρική Ασία, την Αφρική, τη Λατινική Αμερική, στις οποίες εργάζονται οι Κινέζοι. Και υπάρχουν ορισμένοι τομείς, και θέλω να αναφέρω τις σπάνιες γαίες ως έναν από αυτούς όπου η κινεζική στρατηγική δεν είναι μόνο να είναι παραγωγός χαμηλού κόστους, αλλά και να θέσει εκτός αγοράς όλους τους άλλους που θα μπορούσαν να τους ανταγωνιστούν. Και το έχουν κάνει αυτό αποτελεσματικά με τις σπάνιες γαίες. Έτσι, το συμπέρασμα που μπορεί να εξαχθεί από αυτό είναι ότι πρέπει να είμαστε όσο το δυνατόν πιο προσεκτικοί για να αναπτύξουμε υποστήριξη από τους συμμάχους μας, ή από εκείνους που ελπίζουμε ότι θα είναι σύμμαχοί μας για να αντισταθούμε στην Κίνα. Υπήρξαν και κάποιες επικρίσεις σχετικά με την προσέγγιση των οριζόντιων δασμών, που στην πραγματικότητα μας οδηγούν σε λάθος κατεύθυνση. Επειδή οι αρνητικές αντιδράσεις, ιδίως από τους Ευρωπαίους, από άλλους, θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας περισσότερο την ανάγκη να έχουμε συμμάχους και να αντιδράσουμε στην Κίνα καθώς βαθμολογούμε αυτή την πληθώρα δασμών που θέτουμε σε εφαρμογή;

Stephen Miran:

Επιτρέψτε μου πρώτα να αναφερθώ στο ειδικό σημείο των ηλεκτρικών οχημάτων, το οποίο είναι ότι δεν εισάγαμε κανένα από αυτά αρχικά από την Κίνα. Σωστά; Και έτσι καμία από τις επιπτώσεις δεν πέφτει πάνω μας εξ ορισμού, επειδή ο δασμολογικός συντελεστής για τα εν λόγω αγαθά δεν αλλάζει. Αλλά νομίζω ότι το ευρωπαϊκό παράδειγμα είναι… . Χαίρομαι που το αναφέρατε, διότι ούτε οι Ευρωπαίοι θέλουν να είναι ο προορισμός για την κινεζική ικανότητα εξόδου, σωστά; Και έτσι, θα περίμενα ότι και άλλες χώρες θα αποφάσιζαν τελικά το ίδιο πράγμα. Δεν θέλουμε οι δικές μας βιομηχανίες να καταστραφούν από αυτή την πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα της Κίνας. Και πολλές άλλες αγορές θα αποφασίσουν τελικά πιθανότατα το ίδιο πράγμα, το οποίο οδηγεί στην έλλειψη εναλλακτικών λύσεων, σωστά; Και καταλήγει στην έλλειψη ευελιξίας στην ανακατανομή της προσφοράς.

Το ευρύτερο θέμα της πολιτικής έναντι της Κίνας, κοιτάξτε, στο τέλος της ημέρας ο πρόεδρος κέρδισε τις εκλογές και ο πρόεδρος θα διαπραγματευτεί ή όχι με διάφορες χώρες για ένα σύνολο ενός είδους πακέτου, σωστά; Και αμφιβάλλω ότι οποιοδήποτε πακέτο θα επικεντρωθεί σε ένα συγκεκριμένο στοιχείο. Φαντάζομαι ότι θα έχουν πολλά στοιχεία, όπως συζητήσαμε προηγουμένως, δασμούς και μη δασμολογικά εμπόδια, επιδοτήσεις, αγορές, οτιδήποτε, σωστά; Πιθανώς θα υπάρχει μια ποικιλία από στοιχεία σε κάθε θεωρητικό αποτέλεσμα διαπραγμάτευσης. Η συμβουλή μου θα ήταν ότι κάποια από αυτά τα πράγματα που περιγράψατε θα ήταν καλό να συμπεριληφθούν σε οποιοδήποτε τελικό αποτέλεσμα. Ωστόσο, ο πρόεδρος είναι αυτός που θα λάβει αυτές τις αποφάσεις.

Thomas Duesterberg:

Εντάξει. Πριν περάσουμε στις ερωτήσεις του ακροατηρίου, αυτή η τελευταία ερώτηση σχετίζεται εν μέρει με την Κίνα, αλλά θα διατυπώσω τον ισχυρισμό ότι δεδομένων όλων όσων συνέβησαν στον κόσμο του εμπορίου τα τελευταία 20 χρόνια, την άφιξη μιας μεγάλης μερκαντιλιστικής χώρας στη σκηνή, την ακαμψία του συστήματος κανόνων του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, την αλλαγή των κανόνων αυτού του οργανισμού, ότι ο ΠΟΕ είναι ουσιαστικά σχεδόν νεκρός. Και από την άλλη πλευρά, οι Κινέζοι, με διάφορα μέσα, όπως η προσπάθεια υπονόμευσης του δολαρίου, η δημιουργία του δικού τους συστήματος χρηματοδότησης, το σύστημα Belt and Road, το made in China 2025, τους BRICS, προσπαθούν να οικοδομήσουν μια εναλλακτική οικονομική σφαίρα, αν θέλετε. Αυτό μας αποκλείει. Θα πρέπει να σκεφτόμαστε ή η κυβέρνησή σας να σκέφτεται το επόμενο βήμα για την ανοικοδόμηση μιας τάξης βασισμένης σε κανόνες; Ίσως αποκλείοντας την Κίνα, αλλά όχι απαραίτητα, αν και πιθανότατα δεν πρόκειται να αλλάξει την κατεύθυνση προς την οποία βαδίζει. Θα πρέπει να σκεφτόμαστε το επόμενο στάδιο ενός παγκόσμιου εμπορικού συστήματος βασισμένου σε κανόνες;

Stephen Miran:

Νομίζω ότι η θέσπιση κανόνων είναι καλό πράγμα. Και είναι κάτι που νομίζω ότι θα ήταν χρήσιμο. Και όπως έχω πει, υπήρξε μια μακρά περίοδος κατά την οποία πολλά άρθρα ειδήσεων έβγαζαν, τη μία ή την άλλη συνταγή από το βιβλίο συνταγών μου και έλεγαν ότι αυτό συμβαίνει. Και δεν μπορούσα να απαντήσω επειδή δεν μπορούσα να μιλήσω δημόσια κατά τη διάρκεια της διαδικασίας επιβεβαίωσης. Αλλά στη συνέχεια, αφού επιβεβαιώθηκα, τότε μπορούσα να πω, όχι, δεν υπάρχει κανένα μυστικό σχέδιο εδώ. Ο Πρόεδρος είναι πολύ σαφής. Επικεντρώνεται σε δίκαιους και αμοιβαίους δασμούς και έτσι εξελίχθηκαν τα πράγματα. Κοιτάξτε, όπως είπα και πριν, ο πρόεδρος είναι ένας φοβερός διαπραγματευτής, σωστά; Ο οποίος διαπραγματεύεται συμφωνίες σε όλη του την καριέρα. Και αν υπάρχει κάποιος που μπορεί να διαπραγματευτεί για να δημιουργήσει ένα καλύτερο εμπορικό σύστημα για την Αμερική και τον κόσμο, αυτός είναι ο Πρόεδρος Τραμπ. Και δεν έχω καμία αμφιβολία ότι αν κάποιος μπορεί να το κάνει, αυτός μπορεί. Και έτσι η συμβουλή μου προς κάθε ξένη κυβέρνηση που μπορεί να το θέλει είναι ότι καταλαβαίνω ότι το τηλέφωνο χτυπάει ασταμάτητα σε διάφορα σημεία του Λευκού Οίκου. Συνεχίστε να καλείτε στο τηλέφωνο τον Λευκό Οίκο.

Thomas Duesterberg:

Εντάξει. Το κοινό, πολύ υπομονετικό. Και θέλω να περάσω στις ερωτήσεις. Θέλω να ξεκινήσω με τον κ. Stein από την Washington Post, νομίζω. Είστε ακόμα εδώ;

Στάιν:

Ναι, φυσικά. Προφανώς, λοιπόν, έχετε μιλήσει εδώ αρκετά για το παγκόσμιο εμπορικό έλλειμμα, το οποίο νομίζω ότι πολλοί οικονομολόγοι συμφωνούν ότι είναι ένα σοβαρό θέμα που πρέπει να συζητηθεί. Η κριτική βέβαια ήταν ότι τα μέτρα που ανακοίνωσε ο Λευκός Οίκος την περασμένη εβδομάδα μπορεί να μην φαίνονται να ανταποκρίνονται σε αυτό το παγκόσμιο ζήτημα, αλλά αντίθετα να στοχεύουν αρκετά αυστηρά χώρες για τις οποίες υπάρχει ελάχιστη ένδειξη ότι συμβάλλουν στο πρόβλημα που περιγράψατε εδώ σήμερα. Θα μπορούσατε να εξηγήσετε για παράδειγμα γιατί στο Λεσότο επιβάλλονται δασμοί 50%; Ποια είναι η συμβολή του Λεσότο στο πρόβλημα που εντοπίσατε για την κυριαρχία του δολαρίου; Και έτσι υποθέτω ότι η γενικότερη ερώτηση είναι ότι ανάμεσα στο πρόβλημα που εντοπίσατε εδώ και των μέτρων για το εμπορικό έλλειμμα που ανακοίνωσε ο πρόεδρος υπάρχει ένα χάσμα. Σας ευχαριστώ λοιπόν που είστε εδώ και που δεχτήκατε την ερώτηση.

Stephen Miran:

Σας ευχαριστώ. Επιτρέψτε μου κατ’ αρχάς να πω ότι δεν νομίζω ότι η κυριαρχία του δολαρίου αποτελεί πρόβλημα. Νομίζω ότι η κυριαρχία του δολαρίου είναι ένα σπουδαίο πράγμα. Έχει κάποιες παρενέργειες που μπορεί να είναι προβληματικές και θα ήθελα να βρω τρόπους να βελτιώσω τις παρενέργειες ώστε η κυριαρχία του δολαρίου να μπορεί να συνεχιστεί για δεκαετίες στο διηνεκές. Νομίζω ότι αυτό θα ήταν υπέροχο.

Η διάγνωσή μου για τα προβλήματα αυτών των παρενεργειών είναι ένα είδος γενικής διάγνωσης του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί το διεθνές εμπόριο και η διεθνής χρηματοδότηση. Οι αμοιβαίοι δασμοί που ανακοινώθηκαν την περασμένη εβδομάδα είναι μια συγκεκριμένη πολιτική που αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των αθέμιτων όρων ανταγωνισμού μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και άλλων χωρών. Υπάρχουν και άλλες πολιτικές που έχει ανακοινώσει ο πρόεδρος. Υπάρχουν άλλοι δασμοί έναντι της USMCA, της φαιντανύλης, των αυτοκινήτων. Υπάρχουν και άλλες μελέτες σε εξέλιξη. Το πλαίσιό μου δεν προκάλεσε άμεσα με οποιονδήποτε τρόπο τους αμοιβαίους δασμούς. Είναι ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα που στοχεύει στη συγκεκριμένη εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης των εμπορικών ελλειμμάτων. Επειδή η εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης είναι τα εμπορικά ελλείμματα, η μορφή αποκατάστασης της εθνικής κατάστασης έκτακτης ανάγκης έπρεπε να σχετίζεται με τα εμπορικά ελλείμματα. Και αυτό είναι ένα μέρος του λόγου για τον οποίο οι δασμολογικοί συντελεστές υπολογίστηκαν με τον τρόπο που υπολογίστηκαν. Δεν μπορώ να μιλήσω συγκεκριμένα για κάποια συγκεκριμένη χώρα, αλλά γνωρίζω ότι αν η κατάσταση έκτακτης ανάγκης είναι τα εμπορικά ελλείμματα, τότε τα εμπορικά ελλείμματα θα πρέπει να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη σκέψη για το πώς θα διορθωθεί η κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Gavin Bade:

Πρόεδρε, ο Gavin Bade από την Wall Street Journal. Ήθελα να ρωτήσω σχετικά με το θέμα των διαπραγματεύσεων. Είστε εδώ πάνω και λέτε, «Σηκώστε το τηλέφωνο και καλέστε συνέχεια». Μόλις είδαμε την είδηση, ενώ εσείς μιλούσατε, ότι ο Υπουργός Οικονομικών θα ηγηθεί των διαπραγματεύσεων με την Ιαπωνία, αλλά σχεδόν ταυτόχρονα έχουμε ένα άρθρο στους Financial Times από τον Peter Navarro που λέει πολύ ξεκάθαρα, και παραθέτω, «Αυτό δεν είναι διαπραγμάτευση. Και οι χώρες που έχουν στήσει εμπορικά εμπόδια εδώ και δεκαετίες και απευθύνονται σήμερα στον Λευκό Οίκο δεν θα πρέπει απλώς να πιστεύουν ότι αν μειώσετε τους δασμούς, θα τους μειώσουμε κι εμείς». Γιατί, λοιπόν, υπάρχουν αντικρουόμενες αφηγήσεις από την κυβέρνηση όσον αφορά το αν πρόκειται για διαπραγμάτευση ή όχι; Και πολύ συγκεκριμένα, μπορούμε να περιμένουμε κάποια συμφωνία πριν από την έναρξη ισχύος των αμοιβαίων δασμών στις 9 Απριλίου; Αν θα μπορούσατε να απαντήσετε συγκεκριμένα και σε αυτό, θα ήταν υπέροχο. Σας ευχαριστώ.

Stephen Miran:

Σίγουρα. Και αυτό είναι μια χαρά. Η διαφωνία είναι ο τρόπος με τον οποίο μπορείτε να ενισχύσετε τα επιχειρήματά σας και να αποφύγετε την ομαδική σκέψη και νομίζω ότι αυτό είναι πολύ υγιές. Δεν μπορώ να μιλήσω για το αν θα υπάρξει συμφωνία ή όχι. Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι αυτή η επιλογή θα παραμείνει τελικά στον πρόεδρο, όπως συνέβαινε πάντα. Και να επισημάνω σε όλους, όπως έκανα και πριν, την ιστορία της ικανότητας του προέδρου να δημιουργεί συμφωνίες όταν κανείς δεν πίστευε ότι ήταν δυνατόν. Κανείς δεν πίστευε ότι η συμφωνία της πρώτης φάσης με την Κίνα θα γινόταν το 2019, και όμως έγινε, επειδή ο πρόεδρος είναι τόσο ταλαντούχος διαπραγματευτής. Και αυτή η συμφωνία της πρώτης φάσης θα παρείχε μια ποικιλία παραχωρήσεων από την Κίνα σε όλο το φάσμα των σημαντικών διαστάσεων του εμπορίου, της πνευματικής ιδιοκτησίας, της πρόσβασης στην αγορά, του νομίσματος, της αγοράς γεωργικών προϊόντων. Και νομίζω ότι θα ήταν φανταστική αν οι Κινέζοι την είχαν τηρήσει.

Δυστυχώς, οι Κινέζοι εγκατέλειψαν τη συμφωνία της πρώτης φάσης και η κυβέρνηση Μπάιντεν αποφάσισε να την αγνοήσει. Δώσαμε στην κυβέρνηση Μπάιντεν ένα υπέροχο εμπορικό αποτέλεσμα και μετά αποφάσισαν να το πετάξουν στα σκουπίδια χωρίς κανέναν λόγο. Και νομίζω ότι αυτό ήταν εξαιρετικά ατυχές. Και θα ήταν ωραίο για την Κίνα να προσπαθήσει να ανταποκριθεί σε αυτό σε οποιοδήποτε σημείο των τελευταίων ετών, των τελευταίων μηνών. Επομένως, δεν μπορώ να σας πω τι πρόκειται να συμβεί ή τι δεν πρόκειται να συμβεί, παρά μόνο να πω ότι ο πρόεδρος είναι ο μόνος που θα το αποφασίσει. Αλλά μπορώ να σας δείξω την ιστορία του και η ιστορία του στα θέματα της δημιουργίας συμφωνιών είναι αρκετά μεγάλη.

Gavin Bade:

Αν μου επιτρέπετε, κύριε, η συμβουλή που δίνετε στον πρόεδρο σχετικά με το αν θα πρέπει να κάνει μια συμφωνία ή όχι είναι διαφορετική από αυτή που του έδινε π.χ. ο Peter Navarro;

Stephen Miran:

Λοιπόν, δεν βρίσκομαι ανάμεσα στους δύο στις συνομιλίες που κάνουν. Ωστόσο, νομίζω ότι είμαι αρκετά ξεκάθαρος ότι πιστεύω ότι η Αμερική αξίζει καλύτερους εμπορικούς όρους. Με τι ακριβώς μοιάζει αυτό, έχω περιγράψει ότι δεν επικεντρώνομαι σε κάποια διάσταση των καλύτερων εμπορικών όρων. Και έτσι η γνώμη μου είναι ότι υπάρχει μια ποικιλία βελτιώσεων που θα μπορούσαν να γίνουν, αλλά στο τέλος της ημέρας, ο πρόεδρος είναι ο αποφασίζων και αυτός θα αποφασίσει.

Thomas Duesterberg:

Νομίζω ότι έχουμε χρόνο για μια ακόμη γρήγορη ερώτηση.

Patrick Wilson:

Καλησπέρα. Είμαι ο Πάτρικ Γουίλσον. Εργάζομαι για την MediaTek. Είμαστε μια ταϊβανέζικη εταιρεία ημιαγωγών, οπότε προφανώς παρακολουθούμε στενά, αλλά επενδύουμε και συνεχίζουμε να επενδύουμε στις ΗΠΑ Η ερώτησή μου αφορά το εργατικό δυναμικό. Διηύθυνα επίσης μια εμπορική ένωση στον τομέα της μεταποίησης. Και το νούμερο ένα ζήτημα των τελευταίων 11 ετών για τους αμερικανούς κατασκευαστές ήταν η έλλειψη εξειδικευμένων εργαζομένων. Οι θέσεις εργασίας μένουν ακάλυπτες για πολλούς μήνες κάθε φορά. Η ανεργία στους μεταποιητικούς κλάδους είναι χαμηλότερη από ό,τι στη γενική οικονομία. Κατά την πρώτη θητεία του προέδρου, μια από τις μεγαλύτερες επιτυχίες του ήταν το Συμβούλιο του Προέδρου για την πολιτική του εργατικού δυναμικού. Και όπως ακριβώς είπατε, η κυβέρνηση Μπάιντεν αγνόησε πολλές από αυτές τις σπουδαίες συστάσεις που προέκυψαν από την πολιτική εργατικού δυναμικού του Προέδρου Τραμπ. Αναρωτιέμαι, προφανώς αυτό αποτελεί μέρος της στρατηγικής για την ανανέωση της μεταποίησης στις ΗΠΑ, πώς εντάσσεται σε αυτό το θέμα το εργατικό δυναμικό και υπάρχει κάποιος τρόπος να δράσουμε κατά κάποιον τρόπο βάσει αυτών των σπουδαίων συστάσεων που έδωσαν οι σύμβουλοι του προέδρου την προηγούμενη φορά;

Stephen Miran:

Συμφωνώ ότι θα ήταν πολύ καλό να επανέλθει αυτό το θέμα. Και νομίζω ότι η άποψή μου είναι ότι η επένδυση στους Αμερικανούς είναι μια από τις πιο επωφελείς επενδύσεις που θα μπορούσατε να κάνετε. Το ανθρώπινο κεφάλαιο έχει σημασία, οι άνθρωποί μας, το μέλλον μας, και πρέπει να επενδύσουμε σε αυτούς. Και συμφωνώ απόλυτα με αυτό. Επιτρέψτε μου όμως να το γυρίσω σε εσάς και να σας κάνω μια ερώτηση. Γιατί οι εταιρείες δεν επενδύουν περισσότερο στην εκπαίδευση των εργαζομένων;

Patrick Wilson:

Θυμάμαι ότι στις ΗΠΑ οι εταιρείες ξοδεύουν σχεδόν πέντε φορές περισσότερα δολάρια για τα δικά τους προγράμματα κατάρτισης από ό,τι όλες οι πολιτειακές και τοπικές και ομοσπονδιακές κυβερνήσεις μαζί. Είναι μια αναλογία πέντε προς ένα. Έτσι, σίγουρα οι εργοδότες είναι πολύ αφοσιωμένοι στην εκπαίδευση των εργαζομένων τους. Νομίζω όμως ότι το πρόβλημα είναι ότι υπάρχει μεγάλος ανταγωνισμός για σπουδαίες θέσεις εργασίας στην οικονομία μας. Και έτσι οι ίδιες οι θέσεις εργασίας στον τομέα της μεταποίησης που θέλουμε να επαναφέρουμε, πολλές από αυτές είναι λιγότερο ελκυστικές για τους Αμερικανούς εργαζόμενους από τις άλλες θέσεις εργασίας υψηλής ειδίκευσης, όπως ίσως η εργασία σε ένα εργοστάσιο ημιαγωγών, η οποία είναι μια πολύ ελκυστική θέση εργασίας και έχει πολλούς υποψήφιους. Αλλά κάποια άλλα πράγματα, όπως η εργασία συναρμολόγησης, για παράδειγμα, είναι λιγότερο ελκυστικά για τους Αμερικανούς εργαζόμενους.

Stephen Miran

Μου αρέσει αυτή η απάντηση, διότι μπορώ να απαντήσω λέγοντας ότι αν βελτιώσουμε τη ζήτηση για τα αμερικανικά προϊόντα ανοίγοντας τις ξένες αγορές στα προϊόντα μας και καταργώντας τους άδικους ασύμμετρους εμπορικούς άξονες και τους άδικους ασύμμετρους εμπορικούς όρους, όλοι οι κατασκευαστές μας θα είναι πιο ανταγωνιστικοί, όλοι οι κατασκευαστές μας θα έχουν πολύ περισσότερες επιχειρήσεις και πολύ μεγαλύτερη ζήτηση. Και θα είναι σε θέση να πληρώνουν τους μισθούς που απαιτούνται για την πρόσληψη εργαζομένων και θα είναι πολύ πιο ελκυστικό να εργάζεται κανείς σε μία από αυτές τις επιχειρήσεις που αναφέρετε σε σχέση με τους άλλους εργαζόμενους.

Thomas Duesterberg

Πρόεδρε, σας ευχαριστώ για τις παρατηρήσεις σας. Αναρωτιέμαι, ξέρω ότι πρέπει να επιστρέψετε στον πραγματικό κόσμο, ο οποίος είναι αρκετά πολυάσχολος αυτές τις μέρες, αλλά μήπως υπάρχει κάτι που δεν έχουμε καλύψει και για το οποίο θα θέλατε να μιλήσετε πριν κλείσουμε το θέμα;

Stephen Miran:

Είμαι σίγουρος ότι θα υπάρχει, αλλά δεν μπορώ να το σκεφτώ τώρα. Αλλά ίσως το κάνουμε στο μέλλον.

Thomas Duesterberg:

Εντάξει. Σας ευχαριστώ πολύ.

Stephen Miran:

Σας ευχαριστώ.

Πηγή: Hudson Institute

Μετάφραση: antapocrisis

Σε αυτή τη συνέντευξη με τον Federico Fuentes για το Διεθνές Περιοδικό Σοσιαλιστικής Ανανέωσης LINKS, ο Roberts δίνει την άποψή του για την πρόσφατη δέσμη δασμών που ανακοίνωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump στις 2 Απριλίου, την οποία ο Trump ονόμασε «Ημέρα Απελευθέρωσης», αλλά η Wall Street Journal τη χαρακτήρισε ως «τον πιο ηλίθιο εμπορικό πόλεμο στην ιστορία». Ο Roberts περιγράφει πώς οι δασμοί εντάσσονται στο ευρύτερο σχέδιο του Trump για την επαναβεβαίωση της παγκόσμιας ηγεμονίας των ΗΠΑ και πώς θα μπορούσε να συγκροτηθεί μια αριστερή απάντηση.

Θα μπορούσατε να εξηγήσετε τη σημασία και τα κίνητρα των νέων δασμών του Τραμπ; Είναι πιθανό να επιτύχουν αυτό που θέλει ο Τραμπ;

Οι αυξήσεις των δασμών του Τραμπ στις εισαγωγές αγαθών των ΗΠΑ είναι οι μεγαλύτερες εδώ και περισσότερα από 130 χρόνια, αυξάνοντας τον πραγματικό μέσο δασμολογικό συντελεστή σε πάνω από 25%. Αυτό θα πλήξει σοβαρά τις εξαγωγές αγαθών προς τις ΗΠΑ από φτωχές χώρες του «Παγκόσμιου Νότου», οι οποίες δεν εξαιρούνται. Αντιθέτως, μια χώρα όπως το Βιετνάμ αντιμετωπίζει αύξηση δασμών κατά 45%, ενώ η Κίνα αντιμετωπίζει αύξηση δασμών κατά 59%. Όλες οι χώρες δέχονται αύξηση των δασμών κατά 10%, ακόμη και αν οι ΗΠΑ δεν έχουν εμπορικό έλλειμμα μαζί τους.

Η κυβέρνηση Τραμπ ισχυρίζεται ότι αυτές οι αυξήσεις δασμών είναι απαραίτητες για να τερματιστεί η «ληστεία» της αμερικανικής παραγωγής από άλλες χώρες μέσω «κακών πρακτικών», άδικων φόρων, ποσοστώσεων και επιδοτήσεων. Στόχος είναι να μειωθεί ή να εξαλειφθεί το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ και να αναγκαστούν οι ξένοι κατασκευαστές να επενδύσουν και να πωλούν απευθείας στις ΗΠΑ. Ο στόχος είναι επίσης να δοθεί η δυνατότητα στους εγχώριους κατασκευαστές των ΗΠΑ να αντικαταστήσουν τα ξένα προϊόντα με προϊόντα αμερικανικής κατασκευής – και έτσι να «κάνουν την Αμερική μεγάλη ξανά».

Αυτό είναι ανοησία. Οι ΗΠΑ άρχισαν να εμφανίζουν εμπορικό έλλειμμα με άλλες χώρες τη δεκαετία του 1980, επειδή η αμερικανική μεταποίηση μετέφερε τις δραστηριότητές της στον Παγκόσμιο Νότο και τον Καναδά, προκειμένου να επωφεληθεί από το φθηνό εργατικό δυναμικό και την τελευταία λέξη της τεχνολογίας. Μεγάλο μέρος των αγαθών που εξάγονται στις ΗΠΑ προέρχεται από αμερικανικές εταιρείες με έδρα το Μεξικό, τον Καναδά, την Κίνα κ.λπ. Το Βιετνάμ εξάγει εκατομμύρια παπούτσια στις ΗΠΑ, τα οποία κατασκευάζονται σε 59 εργοστάσια της Nike που ανήκουν στις ΗΠΑ εκεί. Η Tesla κατασκευάζει τα περισσότερα από τα ηλεκτρικά της αυτοκίνητα στην Κίνα. Το κόστος παραγωγής των ΗΠΑ στο εσωτερικό είναι πολύ υψηλότερο από ό,τι στο εξωτερικό, όχι μόνο επειδή η εργασία είναι ακριβότερη, αλλά επειδή η παραγωγικότητα στο εξωτερικό αυξάνεται πολύ ταχύτερα με τις νέες τεχνολογίες, ιδίως στην Κίνα.

Αυτό που θα κάνουν αυτοί οι δασμοί είναι, πρώτον, να μειώσουν τις εισαγωγές αναγκαίων αγαθών για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις των ΗΠΑ, ή/και να αυξήσουν τις τιμές τους. Έτσι, η οικονομία των ΗΠΑ θα πληγεί. Δεύτερον, αν υπάρξουν αντίποινα – όπως και ήδη υπάρχουν- τότε οι αμερικανικές εξαγωγές θα υποφέρουν ανάλογα, με αποτέλεσμα να μην αλλάξει σχεδόν καθόλου το έλλειμμα ισοζυγίου των ΗΠΑ. Ένας σπειροειδής εμπορικός πόλεμος θα μειώσει την ανάπτυξη, θα αυξήσει τον πληθωρισμό και θα οδηγήσει σε ύφεση τις ΗΠΑ και άλλες οικονομίες που βρίσκονται ήδη στο χείλος του γκρεμού.

Υποστηρίζουν οι καπιταλιστές των ΗΠΑ τους δασμούς του Τραμπ;

Η άρχουσα ελίτ του χρηματοπιστωτικού τομέα και των μεγάλων επιχειρήσεων βρίσκεται σε κατάσταση σοκ. Ήλπιζαν ότι ο Τραμπ θα χρησιμοποιούσε απλώς τις αυξήσεις των δασμών ως όπλο για να διαπραγματευτεί παραχωρήσεις στο εμπόριο, τις επενδύσεις και την τεχνολογία. Αυτό ισχύει μόνο εν μέρει. Τώρα συνειδητοποιούν ότι αυτοί οι δασμοί είναι πιθανό να παραμείνουν. Ως αποτέλεσμα, το αμερικανικό χρηματιστήριο κατέρρευσε. Οι τιμές των μετοχών των κορυφαίων εταιρειών κοινωνικής δικτύωσης και τεχνολογίας – των λεγόμενων Magnificent Seven (Apple, Microsoft, Google, Amazon, Nvidia, Meta (Facebook) και Tesla) – έπεσαν ακόμη περισσότερο, ενώ ακόμη και το δολάριο ΗΠΑ υποχώρησε. Οι οικονομολόγοι της επικρατούσας τάσης καταδικάζουν σχεδόν ομόφωνα τους δασμούς του Τραμπ.

Αλλά μέχρι στιγμής δεν έχουν γίνει πολιτικές κινήσεις από την άρχουσα ελίτ εναντίον του, παρόλο που οι δημοσκοπήσεις είναι αρνητικές προς τον Τραμπ. Φοβούνται τις ομάδες των Τραμπιστών. Οι Δημοκρατικοί σιωπούν, οι επενδυτικές τράπεζες είναι ήσυχες και οι πετρελαϊκές εταιρείες είναι ενθαρρυντικές. Μόνο οι Αμερικανοί αγρότες θρηνούν για το φόβο των αντιποίνων της Κίνας και άλλων χωρών στις αγροτικές εξαγωγές των ΗΠΑ. Εδώ, ο Τραμπ έχει αφήσει υπονοούμενα για ένα πακέτο διάσωσης. Έχει επίσης αποφύγει τους δασμούς κατά του Καναδά και του Μεξικού για τις εισαγωγές αυτοκινήτων (καθώς μεγάλο μέρος αυτών προέρχεται από αμερικανικές εταιρείες που εδρεύουν στην άλλη πλευρά των συνόρων). Προς το παρόν, η άρχουσα ελίτ έχει παραλύσει.

Πώς εντάσσονται αυτοί οι δασμοί στην ευρύτερη εξωτερική πολιτική του Τραμπ, ιδίως στην αυξανόμενη αντιπαράθεση με την Κίνα;

Υπάρχει κάποια μέθοδος στην τρέλα του Τραμπ. Θέλει να διατηρήσει τις ΗΠΑ ως ηγεμονική δύναμη στον κόσμο, αλλά όχι πλέον προσπαθώντας να «αστυνομεύσει» τον κόσμο, όπως έκαναν οι Δημοκρατικοί. Ο Τραμπ θέλει να επιστρέψει στο Δόγμα Μονρόε. Το 1823, ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Τζέιμς Μονρό πρότεινε στους Ευρωπαίους αποίκους να μείνουν μακριά από τη Λατινική Αμερική και να αφήσουν το δυτικό ημισφαίριο στις ΗΠΑ. Μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα, η Λατινική Αμερική είχε γίνει η «πίσω αυλή» της. Στη συνέχεια, οι ΗΠΑ επέκτειναν τις ιμπεριαλιστικές φιλοδοξίες τους στον Ειρηνικό μέχρι τις Φιλιππίνες και τα έβαλαν με την ανερχόμενη Ιαπωνία, γεγονός που τελικά οδήγησε στο Περλ Χάρμπορ και στην είσοδο των ΗΠΑ στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Σήμερα, ο Τραμπ θέλει να παρατήσει την Ευρώπη και να την αφήσει να ασχοληθεί με τη Ρωσία, ενώ επιτρέπει στο Ισραήλ να φροντίσει τη Μέση Ανατολή και να ασχοληθεί με το Ιράν. Ο στόχος είναι να επιτρέψουν στις ΗΠΑ να επικεντρωθούν στην εντατικοποίηση των προσπαθειών να στραγγαλίσουν την κινεζική οικονομία και να επιβάλουν μια ενδεχόμενη «αλλαγή καθεστώτος» για να μετατρέψουν την Κίνα σε μαριονέτα των ΗΠΑ, όπως έγινε η Ιαπωνία. Δυστυχώς για τον ίδιο και αυτό το Δόγμα Μονρόε+, μπορεί να είναι πολύ αργά για να σταματήσει η άνοδος της Κίνας, ακόμη και με αυξήσεις δασμών κατά 60%.

Για το μεγαλύτερο μέρος των τελευταίων δεκαετιών, οι ΗΠΑ ήταν η κινητήριος δύναμη πίσω από αυτό που συχνά αποκαλείται «παγκοσμιοποίηση», η οποία επιδίωξε να μειώσει τους εμπορικούς φραγμούς. Μήπως αυτοί οι δασμοί σημαίνουν το τέλος της «παγκοσμιοποίησης»;

Το κύμα παγκοσμιοποίησης των δεκαετιών του 1990 και του 2000 έληξε με τη Μεγάλη Ύφεση του 2008-9. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2010, το παγκόσμιο εμπόριο ως ποσοστό του παγκόσμιου ΑΕΠ παρέμεινε στάσιμο, ιδίως το παγκόσμιο εμπόριο αγαθών. Οι δασμοί του Τραμπ θα το επιδεινώσουν αυτό. Κατά τις δεκαετίες της παγκοσμιοποίησης, οι αμερικανικές πολυεθνικές εταιρείες μετέφεραν την παραγωγή τους στο εξωτερικό και τσέπωναν τα κέρδη τους σε σκόπιμα κατασκευασμένους φορολογικούς παραδείσους. Οι ροές κεφαλαίου επιταχύνθηκαν μεταξύ των μεγάλων οικονομιών, αλλά αύξησαν επίσης την εκμετάλλευση του Παγκόσμιου Νότου. Αλλά στη μακρά ύφεση της δεκαετίας του 2010 και στη δεκαετία του 2020, οι ροές κεφαλαίων έχουν επίσης υποχωρήσει.

Εάν οι δασμοί του Τραμπ δείχνουν προς την κατεύθυνση της περαιτέρω οικονομικής αποσύνδεσης, θα μπορούσε αυτό να δημιουργήσει χώρο για τις χώρες του Παγκόσμιου Νότου να ακολουθήσουν πιο αυτόνομες στρατηγικές ανάπτυξης;

Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η «αποσύνδεση» -δηλαδή η σχετική μείωση των εμπορικών και κεφαλαιακών ροών μεταξύ των χωρών του Παγκόσμιου Νότου και των ιμπεριαλιστικών χωρών του πυρήνα- θα επιτρέψει στις μεγάλες χώρες του Παγκόσμιου Νότου να εισαγάγουν πιο προοδευτικές οικονομικές «βιομηχανικές στρατηγικές», να ξεφύγουν από τη μέγγενη του ιμπεριαλισμού και να αρχίσουν να «καλύπτουν τη διαφορά». Είμαι επιφυλακτικός. Ο ιμπεριαλισμός των ΗΠΑ έχει αποδυναμωθεί τις τελευταίες δεκαετίες. Αυτό εξηγεί εν μέρει την άνοδο του Τραμπ. Αλλά οι ΗΠΑ εξακολουθούν να είναι η κυρίαρχη οικονομική δύναμη (το δολάριο εξακολουθεί να κυριαρχεί) και η μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη στον κόσμο. Εξακολουθούν να έχουν την υποστήριξη (ως επί το πλείστον) των άλλων ιμπεριαλιστικών χωρών.

Η εναλλακτική ομάδα BRICS [υπό την ηγεσία της Βραζιλίας, της Ρωσίας, της Ινδίας, της Κίνας και της Νότιας Αφρικής] είναι ποικιλόμορφη πολιτικά και οικονομικά και δεν έχει πραγματική οικονομική ή στρατιωτική επιρροή. Οι περισσότερες χώρες BRICS διοικούνται από αυταρχικές δικτατορίες (Ρωσία, Κίνα, Ιράν, Σαουδική Αραβία) ή αδύναμα νεοφιλελεύθερα καπιταλιστικά καθεστώτα (Νότια Αφρική, Ινδία) που δεν εκπροσωπούν τα συμφέροντα της εργατικής τάξης. Η ρήξη με τον ιμπεριαλισμό και η επιδίωξη μιας ανεξάρτητης οικονομικής ανάπτυξης θα απαιτούσε δημόσια ιδιοκτησία στους κύριους τομείς αυτών των οικονομιών, προγραμματισμένες κρατικά καθοδηγούμενες επενδύσεις, δημοκρατία της εργατικής τάξης και μια διεθνιστική εξωτερική πολιτική, κάτι που δεν υπάρχει, ούτε καν στην Κίνα. Αντίθετα, οι ηγέτες των BRICS αντιτίθενται σθεναρά σε τέτοιες πολιτικές.

Ο Τραμπ έχει εμφανίσει τους δασμούς του ως έναν τρόπο για να «φέρει πίσω τις θέσεις εργασίας» και να «προστατεύσει τους εργαζόμενους των ΗΠΑ». Ποια θέση πρέπει να πάρουν οι δυνάμεις της εργατικής τάξης απέναντι σε αυτούς τους δασμούς και στη συζήτηση για ανταποδοτικούς δασμούς από άλλες χώρες, είτε στον Παγκόσμιο Βορρά είτε στον Νότο;

Πολλοί συνδικαλιστικοί ηγέτες των ΗΠΑ υποστηρίζουν τους δασμούς με την πεποίθηση ότι αυτό θα προσφέρει περισσότερες θέσεις εργασίας και θα αναζωογονήσει τις εγχώριες βιομηχανίες. Αυτό είναι λάθος, διότι οι δασμοί θα μειώσουν μόνο τις αμερικανικές εξαγωγές, θα επιταχύνουν τον πληθωρισμό και θα οδηγήσουν τις ΗΠΑ προς την ύφεση. Επιπλέον, ο Τραμπ ετοιμάζει τεράστιες φοροελαφρύνσεις για τους πλούσιους, οι οποίες θα πληρωθούν με τεράστιες περικοπές στις κρατικές υπηρεσίες, την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και την πρόνοια.

Οι εργατικοί ηγέτες των ΗΠΑ θα πρέπει: να αντιταχθούν σε όλες τις περικοπές υπηρεσιών, να απαιτήσουν υψηλότερους φόρους στους πλούσιους και τις μεγάλες επιχειρήσεις και να ζητήσουν την εξαγορά των τραπεζών και των Magnificent Seven, μαζί με την ανάπτυξη ενός επενδυτικού σχεδίου υπό την ηγεσία του κράτους για την ενίσχυση της απασχόλησης και της παραγωγικότητας. Οι ηγέτες των εργαζομένων θα πρέπει να αντιταχθούν στις εθνικιστικές, προστατευτικές και αντιμεταναστευτικές πολιτικές και να επιδιώξουν τη δημιουργία συμμαχιών και τη χάραξη κοινών πολιτικών με τους εργαζόμενους σε άλλες χώρες.

Στον Παγκόσμιο Νότο, οι ηγέτες των εργαζομένων θα πρέπει όχι μόνο να αντιταχθούν στους δασμούς αλλά και να απαιτήσουν το τέλος του καπιταλιστικού ελέγχου των οικονομιών τους. Θα πρέπει να συνδεθούν με τις οργανώσεις των εργαζομένων στον Παγκόσμιο Βορρά για να καθιερώσουν κοινές πολιτικές για το ελεύθερο εμπόριο, τον τερματισμό των καταπιεστικών χρεών και αποτελεσματικά μέτρα για τον έλεγχο του κλίματος, καθώς η υπερθέρμανση του πλανήτη ήδη αποδεκατίζει περιοχές σε παγκόσμιο επίπεδο.

Πηγή: LINKS

Μετάφραση: antapocrisis

Η αμερικανική οικονομία είναι υπερβολικά χρηματιστικοποιημένη για να αντέξει οποιαδήποτε διαρκή πτώση στις τιμές των περιουσιακών στοιχείων

Στις αγορές επικρατεί μακελειό και τα πράγματα κινούνται με τη δύναμη ενός τσουνάμι.

Ο ιαπωνικός Nikkei 225 έπεσε πάνω από 12% τη Δευτέρα[1], στη μεγαλύτερη πτώση μιας ημέρας από τη «Μαύρη Δευτέρα» του 1987[2]. Μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, ο Dow έχει πέσει περίπου 1.000 μονάδες, ενώ ο Nasdaq έχει καταρρεύσει σχεδόν 4% σε αυτό που έχει εξελιχθεί σε ένα παγκόσμιο ξέσπασμα της αγοράς[3].

Τα ερεθίσματα που πυροδότησαν το ξεπούλημα είναι αρκετά ξεκάθαρα και έχουν καλυφθεί επαρκώς από τα οικονομικά μέσα ενημέρωσης. Η απογοητευτική έκθεση της Παρασκευής για την απασχόληση στις ΗΠΑ πυροδότησε φόβους για ύφεση στις ΗΠΑ. Το άλλοτε φλογερό, αλλά υπερβολικά μοχλευμένο[4] και υπερτιμημένο trading[5] σε εταιρείες ‘Τεχνητής Νοημοσύνης’ (ΑΙ) πήγε κατά διαόλου, γεγονός που οδήγησε σε λουτρό αίματος για τις μετοχές της τεχνολογίας.

Για την τελευταία εξέλιξη ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό το σπάσιμο του μαζικού carry-trade[6] μεταξύ δολαρίου και γεν – όπου οι επενδυτές δανείζονταν φθηνά σε γεν και επένδυαν σε περιουσιακά στοιχεία των ΗΠΑ με υψηλότερη απόδοση. Αυτό μπορεί να θεωρηθεί περίπου ως ένα μεγάλο αρμπιτράζ επιτοκίων: Δανεισμός με χαμηλά επιτόκια και δανειοδότηση (επένδυση) με υψηλότερα επιτόκια. Αλλά όταν η Τράπεζα της Ιαπωνίας αύξησε τα επιτόκια στις 31 Ιουλίου και, ίσως ακόμη πιο σημαντικό, σηματοδότησε ότι θα ακολουθήσουν και άλλες αυξήσεις, επακολούθησε μια μαζική παραίτηση από αυτές τις θέσεις carry-trade. Αυτό αντηχεί στις αγορές και οδήγησε σε πολλά margin calls[7]. Και δεδομένου ότι οι επενδυτές συχνά πρέπει να πουλήσουν άλλα περιουσιακά στοιχεία για να ανταποκριθούν στα margin calls, αυτό δημιουργεί ακόμη μεγαλύτερες πιέσεις πωλήσεων.

Η πρόβλεψη για το πού μπορεί να κατευθυνθούν οι αγορές τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες είναι ένα επικίνδυνο εγχείρημα που δεν θα αποτολμήσω. Πολλοί επενδυτές προσπαθούν βέβαια να πιάσουν το παροιμιώδες ‘μαχαίρι που πέφτει’—δηλαδή να αγοράσουν κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά από μια απότομη πώληση. Ορισμένοι αναλυτές λένε ήδη ότι ο πανικός είναι υπερβολικός και ότι τα πράγματα θα σταθεροποιηθούν σύντομα. Αν είχα μεγάλη βεβαιότητα για το πώς θα διαμορφωθούν τα πράγματα βραχυπρόθεσμα, θα έκανα απλά συναλλαγές στην αγορά, και δεν θα έγραφα γι’ αυτήν.

Αντί λοιπόν να ψάχνουμε στο σκοτάδι με μια πρόβλεψη, ας προσπαθήσουμε να βρούμε τρόπο να σκεφτούμε για όσα συμβαίνουν. Και είναι πάντα καλό να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να προσπαθούμε να βρούμε την άποψη «από ψηλά» μέσα στην τρικυμία. Πρώτον, έχουμε το προφανές: Πρόκειται στην πραγματικότητα για μια αρκετά κλασική περίπτωση απεμπλοκής θέσεων και όχι για μια αντίδραση σε οικονομικό σοκ. Πολλοί επενδυτές μετοχών είχαν μπλέξει πολύ βαθιά κυνηγώντας τη φούσκα των μετοχών τεχνολογίας – και πολλοί από αυτούς τους άτυχους ανθρώπους δανείζονταν φθηνά σε ιαπωνικά γεν για να το κάνουν αυτό (βλ. παραπάνω για το carry trade). Υπάρχουν πολλά margin calls σε εξέλιξη, πολλές αναγκαστικές ρευστοποιήσεις σε μοχλευμένες θέσεις—και πιθανότατα πολλές σύζυγοι που ασφαλίζουν τα παράθυρα στα ψηλά κτίρια[8].

Υποθέτοντας ότι αυτό δεν θα ξεθυμάνει γρήγορα, αυτό που είναι πραγματικά σημαντικό να δούμε είναι πώς εξελίσσεται η αντίληψη της αγοράς για τα επόμενα βήματα της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ—και στη συνέχεια ποια θα είναι αυτά τα βήματα. Αυτό δεν συμβαίνει τόσο επειδή η Fed είναι παντοδύναμη, αλλά επειδή εδώ είναι το σημείο όπου το χάος της στιγμής διασταυρώνεται με ορισμένα από τα βαθιά και διαρθρωτικά χαρακτηριστικά της αμερικανικής οικονομίας.

Η Fed διατήρησε τα επιτόκια σε αναμονή στη συνεδρίαση του Ιουλίου, ενώ άφησε έντονα υπονοούμενα για μείωση των επιτοκίων τον Σεπτέμβριο. Πολλοί αναλυτές πιστεύουν ότι η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ καθυστέρησε πάρα πολύ να μειώσει τα επιτόκια μετά τη σειρά των αυξήσεων που ακολούθησαν την πανδημία με στόχο την ανάσχεση του πληθωρισμού. Οι προσδοκίες της αγοράς για τις επερχόμενες μειώσεις των επιτοκίων είχαν κινηθεί έντονα υψηλότερα ακόμη και πριν από τα πρόσφατα γεγονότα.

Ωστόσο, η κατάρρευση της αγοράς έχει ωθήσει αυτή τη συζήτηση σε υπερδιέγερση. Εάν μόλις την περασμένη Τετάρτη τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης[9] που συνδέονται με το επιτόκιο των ομοσπονδιακών κεφαλαίων έδειχναν 87% πιθανότητα μείωσης κατά 25 μονάδες βάσης—τη μικρότερη δυνατή κίνηση—τον Σεπτέμβριο, οι επενδυτές τώρα εκτιμούν ότι θα υπάρξει χαλάρωση κατά 55 μονάδες βάσης στη συνεδρίαση του Σεπτεμβρίου και κατά 100 μονάδες βάσης μέχρι τη συνεδρίαση του Νοεμβρίου. Με άλλα λόγια, η αγορά βλέπει περίπου 20% πιθανότητα μιας κατεπείγουσας μείωσης του βασικού επιτοκίου.

Θα μπορούσε η δυσμενής έκθεση για την απασχόληση της Παρασκευής να αποτελεί στ’ αλήθεια μια τόσο μεγάλη ανατροπή για την αμερικανική οικονομία; Σίγουρα μετακίνησε τη βελόνα, αλλά δύσκολα μπορεί να εξηγήσει μια τόσο ριζική μεταβολή. Αυτό που πραγματικά κρύβεται πίσω από μια τέτοια τιμολόγηση—για να μην αναφέρουμε τις εκκλήσεις για έκτακτη [άμεση] μείωση—είναι μια αντίληψη ότι η Fed πρέπει να παρέμβει και να σώσει τις αγορές.

Αυτό λέει πολλά για το πώς θεωρείται ότι η Fed έχει, εκτός από την επίσημη εντολή της για σταθερότητα των τιμών και πλήρη απασχόληση, και μια σιωπηρή εντολή για σταθερότητα της [χρηματιστηριακής] αγοράς. Αυτή η κρυφή τρίτη εντολή έχει ακόμη και όνομα: “Fed put”.

Στα χρηματοοικονομικά, το «put» είναι ένα συμβόλαιο που δίνει στον ιδιοκτήτη του το δικαίωμα να πουλήσει κάτι—όπως μια μετοχή, ένα ομόλογο ή ένα εμπόρευμα—σε μια προκαθορισμένη τιμή, ανεξάρτητα από την τιμή της αγοράς. Σκεφτείτε το ως εγγύηση—ανεξάρτητα από το πόσο έχει πέσει η αγορά, μπορείτε να ξεφορτωθείτε το περιουσιακό σας στοιχείο στην καθορισμένη τιμή.

Όμως, ο όρος έχει επικρατήσει να χρησιμοποιείται με μια πιο γενική έννοια. Εφαρμοσμένος στην περίπτωση της Fed, σημαίνει ότι υπάρχει η πεποίθηση ότι όποτε η οικονομία ή οι αγορές στραφούν προς τα κάτω, η Fed θα επέμβει και θα μειώσει τα επιτόκια ή θα τυπώσει χρήμα για να δώσει τόνωση. Μια τέτοια πολιτική, φυσικά, διαψεύδεται επισήμως, αλλά πολλοί επενδυτές πιστεύουν ότι υπάρχει ένα κατώτατο όριο που στηρίζει τις αγορές, με τον ίδιο τρόπο ακριβώς όπως υπάρχει για ένα περιουσιακό στοιχείο για το οποίο διαθέτουμε δικαίωμα «πώλησης» [put option[10]]. Αυτό αποτελεί μια σημαντική εστία της φαινομενικά αβάσιμης και αδιατάρακτης εμπιστοσύνης στην αμερικανική χρηματιστηριακή αγορά, η οποία επικρατεί με ελάχιστες εξαιρέσεις από τα τέλη της δεκαετίας του 1990.

Πράγματι, η Fed έχει δείξει επανειλημμένα ότι είναι έτοιμη να παρέμβει με διάφορους τρόπους—άμεσα ή αδιαφανώς—όποτε απειλείται η σταθερότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών.

Όλες οι αφηγήσεις που βλέπουμε γύρω από τη Fed τις τελευταίες 48 ώρες μιλάνε για μια σθεναρή πεποίθηση ότι κάποια εκδοχή του «Fed put» παραμένει σε ισχύ. Αν και η Fed είναι απίθανο να προχωρήσει πραγματικά τόσο μακριά ώστε να συγκαλέσει έκτακτη συνεδρίαση για τη μείωση των επιτοκίων—κάτι τέτοιο θα αποτελούσε απροκάλυπτη επίδειξη πανικού—είναι πολύ πιθανό να πείσει με επιθετικό τρόπο τις αγορές να απομακρυνθούν από τον γκρεμό, με κάθε τρόπο, σχεδόν υποσχόμενη γενναίες μειώσεις επιτοκίων για το υπόλοιπο του έτους. Και αν τα πράγματα πραγματικά εκτροχιαστούν στις αγορές, μια πιο δυναμική παρέμβαση είναι σχεδόν εγγυημένη.

Ας προχωρήσουμε λοιπόν ένα βήμα παραπέρα και ας προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τι πραγματικά κρύβεται πίσω από αυτή την αόρατη αφοσίωση [της Fed] στις αγορές. Μήπως πρόκειται απλά για μια κοινότοπη διαφθορά από την πλευρά των μελών της επιτροπής της Fed που κατέχουν μετοχές; Όχι. Δεν είναι αυτός ο τρόπος που λειτουργεί το σύστημα.

Αυτό που πραγματικά κρύβεται πίσω από όλα αυτά είναι ότι η Fed απλώς ανταποκρίνεται σε μια βαθιά διαρθρωτική στρέβλωση της οικονομίας που είναι σε κοινή θέα αλλά συχνά δεν εκτιμάται επαρκώς. Η αμερικανική οικονομία είναι τόσο χρηματιστικοποιημένη και τόσο μοχλευμένη και τόσοι πολλοί Αμερικανοί (ιδίως οι άρχουσες τάξεις) εξαρτώνται τόσο πολύ από τις τιμές των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων για την εξασφάλιση του πλούτου τους, ώστε μια διαρκής και μακροπρόθεσμη πτώση των αγορών θα ήταν απλώς καταστροφική. Εάν ένα μεγάλο μέρος του ΑΕΠ συνδέεται, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, με τις τιμές των περιουσιακών στοιχείων, οι κινήσεις στις αγορές αποκτούν μια σημασία που υπερβαίνει κατά πολύ τις περιουσίες των παικτών της Wall Street.

Για να βρεθεί μια μάλλον αξιοσημείωτη απεικόνιση αυτού του γεγονότος, δεν έχετε παρά να δείτε το βαθμό στον οποίο ακόμη και η φορολογική βάση εξαρτάται από τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Το 2023 ήταν ένα αρκετά καλό έτος για την οικονομία, είτε κρίνεται από την αγορά εργασίας είτε από τα στοιχεία ανάπτυξης. Παρ’ όλα αυτά, οι συνολικές εισπράξεις της ομοσπονδιακής κυβέρνησης ήταν μειωμένες κατά περίπου 7% σε σχέση με το 2022. Πώς είναι δυνατόν αυτό να συμβαίνει σε ένα έτος κατά το οποίο όχι μόνο η οικονομία αναπτύχθηκε, αλλά και το προσωπικό εισόδημα αυξήθηκε στην πραγματικότητα; Η απάντηση: Οι εισπράξεις από τον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων στην πραγματικότητα μειώθηκαν παρά την αύξηση των εισοδημάτων, επειδή οι πραγματοποιήσεις κεφαλαιακών κερδών από το προηγούμενο έτος ήταν χαμηλότερες (οι πραγματοποιήσεις κεφαλαιακών κερδών είναι απλώς τα κέρδη από επενδύσεις που πωλούνται). Ο λόγος για τη μείωση των κεφαλαιακών κερδών είναι ότι το 2022 οι αμερικανικές μετοχές είχαν τη χειρότερη χρονιά τους από το 2008.

Η αστάθεια της αγοράς είναι επομένως το μοναδικό πράγμα που φοβάται πάνω απ’ όλα η Fed—καθώς και οι δυνάμεις εξουσίας στην Ουάσιγκτον και τη Νέα Υόρκη. Θα αποδεχτούν κάθε είδους βραχυπρόθεσμη σκέψη, θα εισάγουν κάθε ηθικό κίνδυνο και θα φουσκώσουν και θα ξαναφουσκώσουν κάθε φούσκα για να κρατήσουν τις αγορές σε έξαρση. Αν το τίμημα αυτού είναι ο πληθωρισμός ή ακόμη πιο διαστροφικές στρεβλώσεις στην οικονομία, τότε ας γίνει έτσι.

Εν τω μεταξύ, οι μετοχές έχουν αποτελέσει ένα κρίσιμο όπλο στο οπλοστάσιο των πλουσιότερων τάξεων της Αμερικής για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων του πληθωρισμού. Ενώ οι άνθρωποι με σταθερό εισόδημα ή εκείνοι των οποίων οι μισθολογικές αυξήσεις δεν συμβαδίζουν με την αύξηση των τιμών βλέπουν την αγοραστική τους δύναμη να διαβρώνεται, η τάξη των επενδυτών είναι σε θέση να νικήσει τον πληθωρισμό μέσω των υψηλών τιμών των περιουσιακών στοιχείων. Τι σημασία έχει μια αύξηση 10% στο παντοπωλείο, αν το χαρτοφυλάκιό σας έχει αυξηθεί κατά 20%; Αυτό συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό στην εξήγηση της αυξανόμενης διχοτόμησης της αμερικανικής οικονομίας μεταξύ των εχόντων και των μη εχόντων.

Ό,τι κι αν προκύψει από την τρέχουσα αστάθεια, υπάρχουν σοβαροί λόγοι να πιστεύουμε ότι η ‘Αποκάλυψη’ δεν είναι κοντά. Όταν τελικά φτάσει ο λογαριασμός για όλα αυτά τα παιχνίδια και το φούσκωμα των τιμών, είναι σχεδόν βέβαιο ότι αυτό δεν θα συμβεί με μια κατάρρευση των χρηματιστηρίων. Οι χρηματιστηριακές αγορές, άλλωστε, μπορούν πάντα να ξαναφουσκώσουν μέσω της εκτύπωσης χρήματος, και είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τη Fed να μένει απαθής ενώ οι αγορές κατρακυλούν στη λήθη. Οι αγορές, οι οποίες εκπροσωπούν τα συμφέροντα της τάξης των προνομιούχων που επωφελούνται από την άνοδο των τιμών των περιουσιακών στοιχείων, θέλουν εύκολο χρήμα προκειμένου να συνεχίσουν να ανεβαίνουν. Και αυτοί οι άνθρωποι τείνουν να παίρνουν αυτό που θέλουν για περισσότερο χρόνο από ό,τι οποιαδήποτε λογική θα υπαγόρευε ότι θα έπρεπε.

Σε ονομαστικούς όρους, οι χρηματιστηριακές αγορές μπορούν να ανεβαίνουν επ’ άπειρον, με τις περιστασιακές αναποδιές να εξομαλύνονται με περισσότερη ρευστότητα. Το ερώτημα είναι απλώς—με ποιο κόστος; Θα εξακολουθήσει να υπάρχει μια λειτουργική αγορά ομολόγων; Πού θα βρίσκεται ο πληθωρισμός; Θα κουβαλάμε τα χαρτονομίσματα με καροτσάκια;

Αυτό που είναι σημαντικό να παρακολουθήσουμε τις επόμενες εβδομάδες και μήνες είναι πόσο σοβαρά παίρνει η Fed τα όσα συμβαίνουν στις αγορές και πόσο την κρατά όμηρο η αγορά για να δράσει. Δεν θα υπάρξουν δηλώσεις από το κτίριο Eccles[11] που θα λένε ότι οι αγορές πρέπει να διασωθούν, αλλά οι πράξεις μιλάνε πάντα πιο δυνατά από τα λόγια. Και το πώς θα ενεργήσει η Fed θα αποκαλύψει πού βρίσκονται οι πραγματικές προτεραιότητές της.

 

[1] Δείκτης του χρηματιστηρίου του Τόκιο

[2] Στις 19 Οκτωβρίου του 1987, ημέρα Δευτέρα, οι παγκόσμιες χρηματιστηριακές αγορές κατέρρευσαν απροσδόκητα με τα από μια περίοδο ‘υπερθέρμανσης’

[3] Dow Jones και δείκτης Nasdaq: Δείκτες των αμερικανικών χρηματιστηρίων.

[4] Μόχλευση είναι ο δανεισμός μέσω σύγχρονων τεχνικών (παράγωγα) που πολλαπλασιάζει τα κέρδη ως ποσοστό των επενδυμένων κεφαλαίων, αλλά—αν τα πράγματα στραβώσουν—οδηγεί σε ολοκληρωτικές απώλειες κεφαλαίου. Από τεχνική άποψη τα ‘παράγωγα προϊόντα’ διευκολύνουν την διαχείριση χαρτοφυλακίων επιτρέποντας την χρήση προχωρημένων μαθηματικών μεθόδων για την ποσοτική ανάλυση.

[5] Trading: Οι αγοραπωλησίες κερδοσκοπικού χαρακτήρα

[6] Carry Trade: Ένα είδος arbitrage, όπου ο κερδοσκόπος δανείζεται ‘φθηνά’ για να αγοράσει αξίες με καλύτερες αποδόσεις από το επιτόκιο δανεισμού του—συνήθως αφορά δυνατότητες που παρουσιάζονται στις αγορές συναλλάγματος

[7] Margin-call: Όταν ο κερδοσκόπος χάνει στις μοχλευμένες θέσεις του, εάν αυτές δεν καλύπτονται πλέον από τα κεφάλαιά του, η χρηματιστηριακή εταιρία θα του ζητήσει να βάλει επιπλέον χρήματα στον λογαριασμό του. Αυτό είναι το margin-call. Συχνά, λόγω έλλειψης ρευστότητας, τα χρήματα πρέπει να προκύψουν από υποχρεωτική πώληση περιουσιακών στοιχείων, που συνεπάγεται πιέσεις και επίταση της κρίσης στις τιμές.

[8] Ως γνωστόν, κατά το κραχ του 1929, πολλοί τραπεζίτες και πτωχευμένοι επενδυτές αυτοκτονούσαν πέφτοντας από υψηλά κτίρια.

[9] Τα ‘Συμβόλαια Μελλοντικής Εκπλήρωσης’ (ΣΜΕ) είναι ένα παράγωγο προϊόν σύμφωνα με το οποίο ο ένας συμβαλλόμενος αναλαμβάνει να παραδώσει εντός ενός συγκεκριμένου χρονικού ορίζοντα κάποιο προϊόν σε ορισμένη τιμή στον άλλο συμβαλλόμενο. Στην περίπτωση των ομολόγων, τα ΣΜΕ αντανακλούν τις προσδοκίες της αγοράς για την μελλοντική πορεία του βασικού επιτοκίου.

[10] Όταν κάποιος αγοράζει ένα put option σημαίνει ότι εξασφαλίζει ότι η τιμή πώλησης του αντίστοιχου περιουσιακού του στοιχείου δεν θα πέσει χαμηλότερα από την τιμή που ορίζει το put option. Το θέμα με το Fed put είναι ότι οι επενδυτές θεωρούν (και αυτό επιβεβαιώνεται από την εμπειρία), ότι η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ δεν θα επιτρέψει κατάρρευση των τιμών κάτω από κάποιο ‘φράγμα’. Δεδομένου ότι αυτό ειδικά το put option δεν αγοράζεται στην ελεύθερη αγορά, η πεποίθηση για την ύπαρξή του οδηγεί σε ένταση της κερδοσκοπίας, αφού η κεντρική τράπεζα θεωρείται ότι θα παρέμβει για να ‘σώσει’ τζάμπα τους κερδοσκόπους. Έχουμε εδώ το φαινόμενο του λεγόμενου ‘ηθικού κινδύνου’ (moral hazard). Φυσικά, όλα αυτά επιτείνουν τον δυνητικό κίνδυνο στις χρηματαγορές καθώς μεταθέτουν για το μέλλον τη λύση των πραγματικών προβλημάτων τα οποία μεγεθύνονται συν τω χρόνω.

[11] Το Marriner S. Eccles Federal Reserve Board Building στεγάζει τα κεντρικά γραφεία του Συμβουλίου Διοικητών του Ομοσπονδιακού Αποθεματικού Συστήματος (Federal Reserve System) των Ηνωμένων Πολιτειών.

Πηγή: Russia Today

Μετάφραση – επιμέλεια: Κ. Μηλολιδάκης