Από την εξαγγελία και πρόσκληση για να έρθει το ΔΝΤ στην Ελλάδα του ΓΑΠ τον Απρίλιο του 2010 έως το δημοψήφισμα του 2015, μπορούμε να μιλάμε για την εποχή (περίοδο) των μνημονίων. Μπορούμε να δούμε πιο αναλυτικά τέσσερις φάσεις της εποχής αυτής, από το Μάη του 2010 έως και τον Ιούλιο του 2015:

1^η φάση (Απρίλιος 2010 – Μάης 2011): Το σοκ, ο αφοπλισμός, η αδράνεια, ο διεκδικητισμός

Αναμφίβολα υπήρξε ένα σοκ. Είχε παγιωθεί μια αντίληψη ότι η κρίση είναι μακριά. Το πίστευε και το προπαγάνδιζε η αστική πολιτική (Αλογοσκούφης, Παπαθανασίου, Παπακωνσταντίνου) αλλά αν ο καπιταλισμός μπορεί να προλαβαίνει την κρίση του, μάλλον δε θα ‘ναι καπιταλισμός. Βεβαίως όταν ήταν εμφανής η κατάσταση (χωρίς να ’ναι γνωστό το βάθος) ο ΓΑΠ ανακούφιζε τον Ελληνικό λαό με το αλήστου μνήμης «λεφτά υπάρχουν», στοχεύοντας στο να πάρει την κυβέρνηση από τον Κ. Καραμανλή και τη Ν.Δ. Μετά το Καστελόριζο (23-4-2010) όπου ο ΓΑΠ ανακοίνωσε την προσφυγή στο ΔΝΤ, φάνηκε η έλλειψη δυνατότητας και ικανότητας αναγνώρισης της κατάστασης από το σύνολο της Αριστεράς. Δεν αναγνωρίστηκε το πρόβλημα κρίση, δεν εντοπίστηκε το βάθος (χρόνος, ανατροπές) και η μορφή που έπαιρνε η κρίση (χρέους).[1]

Ο λαός, η εργατική τάξη και τα μικρομεσαία στρώματα βρέθηκαν απροετοίμαστοι. Τη μάχη της προπαγάνδας την κέρδισε η αστική πολιτική με τη βοήθεια βέβαια των ΜΜΕ τους.

Η έλλειψη εντοπισμού και παραδοχής της κατάστασης, των αιτιών, παραγόντων και μορφής της κρίσης, δημιούργησε μια αμήχανη αδράνεια της Αριστεράς που αντικειμενικά αθώωνε την κυβέρνηση και το δικομματισμό, έδινε χρόνο προετοιμασίας επόμενων σχεδιασμών για την αστική πολιτική, δεν προσανατόλιζε το λαό. Η αντίδραση στις 5/5/2010 με τη γενική απεργία της ΓΣΕΕ (κυβερνητικό, γραφειοκρατικό μαγαζί), όπου είχαμε και την πυρκαγιά στη MARFIN, έδειξε ενστικτώδεις, πολύ μαζικές λαϊκές διαθέσεις που όμως έμειναν εγκλωβισμένες και χωρίς διέξοδο.

Ορισμένα καταρχήν συμπεράσματα και ερωτήματα

1. Γιατί είναι σημαντική η μάχη της προπαγάνδας και το ποιος την κερδίζει; Έχει σημασία ο προσανατολισμός και η «σκέψη» των μαζών. Η «μαζική συνείδηση» που με βάση τους διαμορφωτές της κοινής γνώμης, χτίζεται από ιδεολογήματα, φοβίες, τρομοκρατικά διλήμματα, προβολή μονόδρομων κλπ.
2. Αγώνας και θέσεις μάχης για αγώνα προϋποθέτουν γνώση, σωστή προσεγγιστική ανάλυσης για την πραγματικότητα, συγκεκριμένα, και όχι γενικόλογα συνθήματα, που ενοποιούν πολιτικά ευρύτερες μάζες «σχηματίζοντας» κίνημα. Η Αριστερά σαν αντίπαλο δέος οφείλει να θέτει ανταγωνιστικά διλήμματα αλλά και να αναδεικνύει τις ατέλειες ή τις χρεοκοπίες του συστήματος. Αυτό, ανάλογα με τη συγκυρία γίνεται προπαγάνδα ή μάχιμη πολιτική θέση. Αριστερά και αθώωση του συστήματος είναι όροι ασύμβατοι.
3. Η Αριστερά πρέπει να σκοπεύει στην άμεση αποδόμηση και σύγκρουση με τα βασικά κεντρικά ιδεολογικά όπλα του συστήματος (για παράδειγμα «η αποφυγή της χρεοκοπίας σημαίνει θυσίες») ενώ έχει άλλη ταχτική απέναντι στα πολιτικά εργαλεία. Επιλέγει τον αδύναμο-ευαίσθητο κρίκο της πολιτικής του συστήματος για να του επιτεθεί. Στη συγκεκριμένη περίπτωση και συγκυρία, ο αδύναμος κρίκος ήταν η κυβέρνηση ΓΑΠ.
4. Η Αριστερά χρειάζεται για να δίνει διεξόδους, όχι για να ακολουθεί τα αυθόρμητα κινήματα και να σχολιάζει τις πολιτικές εξελίξεις. Επίσης η Αριστερά οφείλει να εκτιμά το πότε και πώς θα παίρνει την πρωτοβουλία κινήσεων, θα εμφανίζεται σαν πρωταγωνίστρια δύναμη. Αυτοκαθορισμός της και όχι ετεροκαθορισμός με βάση την αστική πολιτική και το κίνημα. Η Αριστερά δεν βάδισε, τουναντίον απέφυγε μια γραμμή εκμετάλλευσης της κρίσης (αυτό είναι ένα γενικό, σημαντικό συμπέρασμα για όλη την περίοδο).
5. Η μετατροπή των κοινωνικών αντιστάσεων και αντιδράσεων σε κινήματα με ρυθμό-συνείδηση προϋποθέτουν μια σειρά μετασχηματισμών και ποιοτικές-ποσοτικές αλλαγές-ανατροπές. Η πολιτικοποίηση (μετατροπή διεκδικήσεων σε πολιτικό αγώνα), η ενότητα (από τον κατακερματισμό στην ενότητα των αντιστάσεων και στην έμπρακτη αγωνιστική αλληλεγγύη), οι κλιμακώσεις του αγώνα και οι μορφές πάλης που φθείρουν τον αντίπαλο χωρίς να εξασθενίζουν το κίνημα και τους ανθρώπους του. (Άστοχη κίνηση η απεργία όταν υπάρχουν οικονομικά προβλήματα ενώ πιο εύστοχες κινήσεις και πιο διευρυμένες οι καταλήψεις κτηρίων και το σαμποτάρισμα πλευρών της πολιτικής τους. Η συνείδηση και η οργάνωση των επιμέρους αντιστάσεων σαν μέρος ενός γενικότερου κινήματος). Αυτό σημαίνει ένα ορισμένο σχέδιο οικοδόμησης μπλοκ δυνάμεων, συγκρούσεων, αντιστάσεων. Το σχέδιο απαιτεί πολιτικό υποκείμενο και οργάνωση. Κόμμα ή πολιτικό μέτωπο. Δεν υπήρξε κόμμα που να αναλάβει αυτή την ευθύνη δεν αναδείχθηκε μαζικά, αποφασιστικά και αποτελεσματικά η ανάγκη πολιτικού μετώπου.

2^η φάση (Ιούνιος 2011 – Μάης 2012): Πολύμορφες, μαζικές, αυθόρμητες αντιδράσεις, μετωπική φλυαρία και απραξία, κυβερνητική κατάρρευση και κρίση αξιοπιστίας, η απαγορευμένη συζήτηση και σύγκρουση με ευρώ και ΕΕ.

Η δεύτερη φάση ξεκινάει από το τέλος Μαΐου του 2011 όπου ζούμε το αυθόρμητο κίνημα των αγανακτισμένων που πήρε τη μορφή και την ονομασία κίνημα των πλατειών. Έχουμε μια αυθόρμητη, μαζική εισβολή του λαϊκού παράγοντα και κυρίως εργαζόμενων μαζών μαζί με δυσαρεστημένα μικροαστικά στρώματα. Στην πλειοψηφία τους η πολιτική ταυτότητα αυτών των «πλατειακών» ήταν ψηφοφόροι/οπαδοί κυρίως του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ. Η καθημερινή σχεδόν λαϊκή γιορτή είχε μια πανελλαδικότητα, στη μορφή αλλά όχι στην ποσότητα και η δύναμη κρούσης ήταν η πλατεία Συντάγματος. Στις πλατείες αναδείχθηκαν νέα δεδομένα και στοιχεία:

1. Η από το διαδίκτυο «οργάνωση» της πρώτης συγκέντρωσης-κατάληψης της πλατείας με στοιχεία «άμεσης δημοκρατίας», αποστροφής και αποφυγής των κομμάτων. Το ανολοκλήρωτο άνοιγμα –αλλά και συνέχεια από το αντιπαγκοσμιοποιητικό φόρουμ- της συζήτησης για την οργάνωση των από τα κάτω και τη μορφή αγώνων τους. Μορφές οργάνωσης, διαδικασίες συγκρότησης κλπ.
2. Ο «εισοδισμός» της Χρυσής Αυγής που εκμεταλλεύτηκε τόσο τη δυσανεξία της αριστεράς για το ζήτημα της εθνικής αξιοπρέπειας –σε καιρούς μάλιστα απώλειας τόσο της ατομικής αξιοπρέπειας όσο και της εθνικής κυριαρχίας- όσο και τα αυθόρμητα αλλά απολίτικα αντικοινοβουλευτικά και αντικλεπτοκρατικά ένστικτα και χαρακτηριστικά της λαϊκής οργής (ουστ, μούντζες, προδότες, κλέφτες κλπ.)
3. Η στάση της αριστεράς ήταν πολύμορφη. Από την αμηχανία έως την εχθρότητα (ΚΚΕ) αλλά και από την ερωτοτροπία ορισμένων με το αυθόρμητο έως το ψάρεμα στα θολά νερά. Υποταγή στο τυχαίο, στο ασυνείδητο, στο ασχεδίαστο. Καμιά προσπάθεια συντονισμού, παρέμβασης, διεξόδου. Η «Σπίθα» του Μ. Θεοδωράκη δείχνει ως ένα βαθμό την απαιτούμενη σαν πολιτική μορφή οργάνωση (μέτωπο) χωρίς να συνδέει και να αναδεικνύει τα καθοριστικά, κρουστικά σημεία της πολιτικής γραμμής-κατεύθυνσης.
4. Γίνεται πιο φανερό ένα αντιμνημονιακό πνεύμα και ρεύμα που διαμορφώνεται καθώς και μια αντικυβερνητική μαζική πολιτική διάθεση. Στοχοποιούνται μνημόνιο και κυβέρνηση και αυτά είναι τα δύο νέα στοιχεία που ανησυχούν την τρόικα και ντόπιο αστικό πολιτικό προσωπικό.

Μέσα στο κίνημα των πλατειών έχουμε με αφορμή την ψήφιση του μεσοπρόθεσμου τη γενική απεργία στις 28 και 29/6/2011 αλλά και τη μαζική γενική απεργία 19 και 20/10/2011. Στις παρελάσεις στις 20/10/2011 και ειδικά στη Θεσσαλονίκη που παρευρίσκεται ο πρόεδρος της Δημοκρατίας εμφανίζεται μια γενικευμένη αμφισβήτηση της κυβερνητικής και καθεστωτικής νομιμότητας με τάσεις ανάπτυξης μιας άγριας λαϊκής οργής σε οτιδήποτε είναι ή εφάπτεται της μνημονιακής πολιτικής. Σε αυτήν ακριβώς την καμπή εμφανίζονται και οι ελλείψεις, τα κενά του κινήματος και της Αριστεράς.

Να επιμείνουμε όμως στη λύση διεξόδου. Δόθηκαν απαντήσεις; Συγκεκριμενοποιήθηκαν συνθήματα που να συμπυκνώνουν πολιτικές, να ενοποιούν κινήματα και να προετοιμάζονται διάδοχες λύσεις που να κάνουν καθαρή και αποτελεσματική τη διέξοδο, τη ριζική ανατροπή της νέας πολιτικής – οικονομικής – κοινωνικής κατάστασης; Ο λαός, οι εργαζόμενοι, τα αυθόρμητα κινήματα και οι αντιστάσεις έχουν τα όριά τους και γενικά έκαναν το καθήκον τους. Το ζήτημα των καθηκόντων για τις λύσεις και τις διεξόδους ανήκε και βαρύνει στα πολιτικά υποκείμενα και συγκεκριμένα για την περίοδο στην Αριστερά.

Η Αριστερά είτε δεν έδινε είτε δεν είχε πειστικές απαντήσεις. Ενώ η αστική και τροϊκανή πολιτική έβαζε οικονομικά διλήμματα και εκβιασμούς και έδινε πολιτικές απαντήσεις πάντα σε βάρος του κόσμου της εργασίας και των μικρομεσαίων, η Αριστερά δεν είχε πολιτικο-οικονομικές απαντήσεις γιατί έβαζε όρια στη συζήτηση, στην αναζήτηση και γιατί είχε αποδεχθεί το διεθνές πλαίσιο. Η απαγορευμένη συζήτηση και κατά συνέπεια και άσκηση πολιτικής αφορά το ζήτημα της ΕΕ, του νομίσματός της και σε συνδυασμό με το ζήτημα του χρέους και της χρεομηχανής που είχε στηθεί. Αφορούν το κράτος και το ευρωσύστημα. Οι ευθύνες ανήκουν στο σύνολο της Αριστεράς αλλά όχι επιμερισμένες εξίσου.

Η αλλαγή σκυτάλης πραγματοποιήθηκε κάτω από το διπλό φόβο αφενός για το ατύχημα του δημοψηφίσματος του ΓΑΠ (που θα άνοιγε πανελλαδικά τη συζήτηση και τη ρήξη με ΕΕ και ευρώ) και αφετέρου για την κατακόρυφη αύξηση της κατάρρευσης της κυβερνητικής νομιμότητας. Είναι η περίοδος που εμφανίζεται καθαρά η μνημονιακή παράταξη με τις συνιστώσες της αλλά και το πρόβλημα της έλλειψης πολιτικών εφεδρειών για το σύστημα. Γρήγορα επέρχεται η φθορά της κατασκευασμένης και όχι ψηφισμένης κυβέρνησης Παπαδήμου με βάση την ψήφιση του 2ου μνημονίου που έχει σαν συνέπεια τη γενική απεργία στις 12/2/2012 με την αισθητή παρουσία του εργαζόμενου κόσμου στο δημόσιο τομέα.

Στις δύο πρώτες φάσεις δεν μπορεί παρά να μνημονεύσουμε και σημαντικούς αγώνες που γίνονται στην Κερατέα, στις Σκουριές, στη Χαλυβουργία, στις μεταφορές κ.α., που όμως ούτε συνδέονται με τη «μνημονιακή» πολιτική και κατάσταση, ούτε μετασχηματίζονται πολιτικά και συγκρουσιακά παρά τη σκληρότητα και διάρκεια που ορισμένοι από αυτούς είχαν.

Τα παρακάτω αποτελούν ορισμένα απολογιστικά σημεία, βασικές ελλείψεις και αδυναμίες από τους αγώνες που αναπτύχθηκαν από  το 2010 έως το 2012. Ο λαός πάλεψε, βγήκε πολλές φορές στους δρόμους αντιμετώπισε άγρια καταστολή. «Έκανε» το καθήκον του. Τα παρακάτω σημεία αφορούν τα πολιτικά υποκείμενα που προσδιορίζονται στο χώρο της Αριστεράς. Σαφώς και υπάρχουν διαβαθμίσεις. Μεγαλίτερες για αυτή την περίοδο είναι οι ευθύνες του ΚΚΕ  σε σχέση με τον ΣΥΡΙΖΑ και σε σχέση με τις λεγόμενες εξωκοινοβουλευτικές δυνάμεις.

1. Δεν υπάρχει προετοιμασία για τους αγώνες που γίνονται. Πολύ περισσότερο δεν υπάρχει πολιτική δύναμη με πολιτικό πρόγραμμα, σχέδιο και ικανότητα δυνατότητα μαζικής απεύθυνσης. Δεν υπάρχει ούτε κόμμα ούτε μέτωπο που να καλύπτει το κενό.
2. Υπάρχει μια αναμονή και εκχώρηση της διεξαγωγής της κεντρικής μάχης ή των γενικών απεργιών να βρίσκεται στα χέρια της αμαρτωλής, συνδικαλιστικής και κρατικο-κομματικής γραφειοκρατίας των ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ.
3. Δεν υπάρχουν σχέδια και προδιαγραφές γενικής σύγκρουσης, δεν υπάρχουν κλιμακώσεις. Δεν υπάρχει η έννοια και η πραγματικότητα του πολιτικού αγώνα.
4. Δεν υπάρχουν πολιτικές αντιμετώπισης της καταστολής αλλά και των μπάχαλων και πολιτικά και πρακτικά, δε σχηματίζονται-οικοδομούνται όροι οργάνωσης του κινήματος. Είναι φανερό πλέον πως δεν υπάρχουν ειρηνικές διαδηλώσεις, όπως είναι φανερό ότι μπορούν να υπάρξουν υπερβάσεις και στα όρια «νομιμότητας» και «άμυνας» του κινήματος.
5. Συνοπτικά, δεν υπάρχει σχέδιο, προετοιμασία, οργάνωση, πολιτική προπαγάνδα λύσης διεξόδου και σε τελική ανάλυση πολιτικός φορέας που να είναι ικανός και αξιόπιστος να αναλάβει την ευθύνη υλοποίησης και κάλυψης των ανωτέρω.
6. Δεν υπάρχει η αμφισβήτηση του διεθνούς πλαίσίου και της θέσης της χώρας μας μέσα στην ΕΕ και την ΟΝΕ. Ενώ η αστική και μνημονιακή πολιτική διαμορφώνουν έως και τρομοκρατικά τα διλήμματα για τη χρεοκοπία – καταστροφή  σε περίπτωση εξόδου από το ευρώ η αριστερά σε όλες της σχεδόν τις εκδοχές δεν το σηκώνει το γάντι και δεν αντιπαρατίθεται, πόσω μάλλον το κίνημα.
7. Δεν υπήρξε καμιά ουσιαστική προσπάθεια ούτε κάν γραμμή στα δυο πρώτα αυτά κρίσιμα χρόνια για τη συγκρότηση ενός πολιτικού μετώπου, με ευθύνη κυρίως της τότε πιο μεγάλης και οργανωμένης δύναμης (ΚΚΕ) αλλα και του ΣΥΡΙΖΑ και  της ΑΝΤΑΡΣΥΑ που θα μπορούσε να δημιουργήσει μια νέα κατάσταση και να αποτελέσει χρήσιμη αγωνιστικά πολιτικά για το αμεσο μέλλον.

3^η φάση (Μάης 2012 – Γενάρης 2015): Το αντιμνημονιακό ρεύμα και η ανάληψη της ευθύνης από τον ΣΥΡΙΖΑ με κυβέρνηση της Αριστεράς. Το ναζιστικό μόρφωμα. Η εκτόνωση του κινήματος και η ανάθεση. Η εμπέδωση της μνημονιακής κοινωνίας.

Η αυθόρμητη και ορισμένες φορές αυτόνομη κίνηση και αντίδραση λαϊκών μαζών, η κρίση αξιοπιστίας του δικομματισμού αλλά και του συνολικού κομματικού συστήματος, η πολιτική κρίση και χρεοκοπία καθώς και μια συνολική υποβάθμιση της χώρας και της εθνικής αξιοπρέπειας δημιουργούν μια εκρηκτική κατάσταση που αναζητά διέξοδο. Με αυτά τα δεδομένα και με τις ελλείψεις πολιτικού λόγου, γραμμής, δράσης και προγράμματος διεξόδου, δημιουργείται ένα αντιμνημονιακό ρεύμα αφού ενοχοποιείται το μνημόνιο που στην ουσία του όμως σαν σύνθημα, είναι αβαθές, βολικό, καθόλου απαιτητικό σε συγκεκριμένο και ρηξιακό επίπεδο. Αντιμνημονιακός ήταν και ο Σαμαράς μέχρι του σημείου που έπρεπε να υπηρετήσει την ευρωπαϊκή και αστική οικογένεια και να σεβαστεί τα πλαίσια (εκεί εξατμίζεται αντικειμενικά η διαπραγματευτική του ικανότητα – δυνατότητα).

Αυτό το αντιμνημονιακό ρεύμα έρχεται και δένει με το προεκλογικό επιτυχημένο και ορθό σύνθημα – ταυτόχρονα και μερικό – που  αποτελεί διεκδίκηση και διέξοδο που είναι το «κυβέρνηση της Αριστεράς». Το πολιτικό πρόβλημα αφορά το ποιος θα κυβερνήσει, αλλά και κοινωνικά ποιος θα διεκδικήσει ποιος θα αντισταθεί.  Ο ΣΥΡΙΖΑ δηλώνει παρών στη διεκδίκηση της κυβέρνησης και όχι της εξουσίας και εκφράζει πλέον το αντιμνημονιακό ρεύμα δίνοντας του την ελπίδα. Οι πρώτες εκλογές καταγράφουν την κατάρρευση του ΠΑΣΟΚ αλλά και των ποσοστών του πάλαι ποτέ δυνατού δικομματισμού, αναδεικνύοντας τη Χρυσή Αυγή σε επικίνδυνα αντιδραστική πολιτική δύναμη.

Συνοπτικά σε αυτά τα δυόμισι χρόνια έχουμε τα παρακάτω:

1. ΣΥΡΙΖΑ: Η πολιτική γραμμή και κίνηση του συμπυκνώνεται στην «πολιτική του ώριμου φρούτου», της κυβερνητικής εναλλαγής και της αναπόφευκτης κατάρρευσης των πόλων του ιστορικού δικομματισμού (ΝΔ-ΠΑΣΟΚ). Δεν υπήρξε μια στρατηγική που να στοχοποιεί το σύστημα και το πλαίσιο (ΕΕ – Ευρωζώνη- αστική πολιτική), που να αναδεικνύει συμπυκνωμένα με συνθήματα και αιτήματα την αναγκαία αντιπαράθεση, που να προετοιμάζει τον λαό για την αναπόφευκτη σύγκρουση. Για αυτό και η συζήτηση έφθανε στον όρο – όριο των μνημονίων αποφεύγοντας να θίξει καν τα ζητήματα της ΕΕ και του ευρώ. Με αυτό τον τρόπο η στρατηγική γραμμή του ΣΥΡΙΖΑ  συμπυκνωνότανε στο «καταργούμε τα μνημόνια μέσα στο ευρώ, διαπραγματευόμαστε και πείθουμε την ΕΕ».
2. Το success story που καλλιεργήθηκε από την κυβέρνηση του Σαμαρά είναι η κινηματική άπνοια και το σημείο θραύσης της άπνοιας και της μετατροπής της σε οργισμένη δυσαρέσκεια αποτέλεσε ο φόρος για τα ακίνητα (ΕΝΦΙΑ) που ένωσε τις  λαϊκές δυνάμεις απέναντι του δημιουργώντας ένα ισχυρό κοινωνικό μέτωπο αντιμνημονιακού χαρακτήρα. Όμως η αντιπαράθεση είχε σαν όριο τον εκβιασμό και τις απαγορευμένες λέξεις Ευρώ και ΕΕ. Το ζήτημα της ανεξαρτησίας είχε χαθεί από το λεξιλόγιο όχι μόνο του ΣΥΡΙΖΑ αλλά της κατά τα άλλα ταξικής (!) και αντικαπιταλιστικής(!) Αριστεράς (ΚΚΕ, ΑΝΤΑΡΣΥΑ, τροτσκιστές κλπ)
3. Η Κυπριακή χρεοκοπία το σοκ του ΔΝΤ και ο εκβιασμός του ΕΥΡΩ. Η κυπριακή χρεοκοπία τον Μάρτιο του 2013 δείχνει του πόσο σκληρός και αδίστακτος είναι ο αντίπαλος. Κυρίως όμως δείχνει φανερά τον αντίπαλο. Ο ΣΥΡΙΖΑ το ξεπέρασε αυτό μάλλον με την λογική ότι η Κύπρος είναι μικρή και αδύναμη χώρα και δεν έχει την δυνατότητα και ικανότητα διαπραγμάτευσης. Η Κύπρος είναι το ζωντανό παράδειγμα για αυτό που έρχεται και στην Ελλάδα. Έδινε δυνατότητες προετοιμασίας και συγκρότησης του λαού για την σύγκρουση, αποκάλυπτε με ονοματεπώνυμο το σύστημα και τους αντιπάλους. Το ευρώ όχι απλά σαν νόμισμα αποτελεί – και η Κύπρος το απέδειξε –  το όριο αντοχής του συστήματος, αλλά και του κινήματος.
4. Η απεργία σε ΜΕΤΡΟ – ΟΛΜΕ (οι επιστρατεύσεις και η νομιμότητα). Ήταν δύο κρίσιμες απεργίες που έσπαγαν τη άπνοια με δυνατότητες να δημιουργήσουν ρήγματα και να προσανατολίσουν τα λαϊκά στρώματα. Η ρήξη ενώ επιδιώχθηκε από την κυβέρνηση με τις επιστρατεύσεις δεν πραγματοποιήθηκε με ευθύνη του ΣΥΡΙΖΑ και της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς. Το ΚΚΕ είχε αναχωρήσει για το ταξίδι στη Δευτέρα παρουσία του σοσιαλισμού που θα έρθει αλλά δεν θα έχει ανοίξει κανένα ρουθούνι και δεν θα έχει σπάσει κανένα τζάμι. Το κλείσιμο της ΕΡΤ και η αντίσταση των εργαζομένων δημιουργεί δυνατότητες μεγάλης κεντρικής μάχης αλλά κυρίως ο ΣΥΡΙΖΑ αποφεύγει την  σύγκρουση που τελικά  δεν έγινε παραπέμποντας  το θέμα στις κάλπες.
5. Το αστικό δόγμα και ο σταθερός προσανατολισμός του  «ανήκομεν στη Δύση», «ανήκομεν στην ευρωπαϊκή οικογένεια» είναι οι πρώτες εξετάσεις Τσίπρα στο εξωτερικό, που τις περνάει χωρίς μώλωπες. Αυτή είναι μια πολιτική επωδός από τον ΣΥΡΙΖΑ και προσωπικά τον Τσίπρα που γίνεται σημαία εξωτερικής πολιτικής και υποταγής στα ευρωατλαντικά αφεντικά. Στην πραγματικότητα είναι μια συνέχεια της υπάρχουσας πολιτικής. Oι εξετάσεις του Τσίπρα στο εξωτερικό κυρίως πραγματοποιούνται μέσω ταξιδιών στις ΗΠΑ αλλά και μέσα στο εξεταστικό κέντρο που λέγεται πρεσβεία με συναντήσεις Τσίπρα, Δραγασάκη, πρέσβη. Από την άλλη τραπεζικοί κύκλοι, μεγαλοεκδότες και όλο το ελληνικό αστικό σύστημα  προσεγγίζεται και προσεγγίζει το ΣΥΡΙΖΑ. Η προσέγγιση αυτή δεν προϊδεάζει  σύγκρουση.
6. Η υπόλοιπη Αριστερά (ΚΚΕ – ΑΝΤΑΡΣΥΑ κ.α) και γενικώς η Αριστερά ταλανιζότανε μεταξύ σεχταρισμού, αριστερισμού και κοινοβουλευτισμού. Μίλαγε για μέτωπο αλλά ποτέ δεν δημιούργησε μέτωπο, μίλαγε για πρόγραμμα αλλά ποτέ δεν δημιούργησε πρόγραμμα χρήσιμο μάχιμο αξιόπιστο και αποτελεσματικό, τέτοιο που να πείθει και να οργανώνει τις λαϊκές μάζες. Αρκέστηκε σε ρόλο κομπάρσου – σχολιαστή και φευγάτου από την πραγματικότητα. Όταν ο λαός χρειάζεται την Αριστερά για να ανακουφιστεί, για να διεκδικήσει για να αντισταθεί… και η Αριστερά δεν είναι εκεί, τότε για ποιο λόγο να την εμπιστευθεί για ποιο λόγο η ίδια να αυτοαποκαλείται Αριστερά;
7. Η κοινωνία βρίσκεται σε αναβρασμό. Είναι διάχυτη η λαϊκή οργή είναι ευδιάκριτες και μαζικές οι κομματικές ρευστοποιήσεις οι μαζικές μετακινήσεις από τη ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ… Ο κόσμος ελπίζει αλλά βρίσκεται σε ψυχολογία αναμονής, τιμωρίας και ανάθεσης. Η σπουδάζουσα νεολαία (σημαντικό της μέρος) βρίσκεται σε μια λογική διεξόδου και φυγής στο εξωτερικό είτε  σε  μια παραλυτική αμηχανία. Η κινηματική άπνοια στους φοιτητικούς χώρους -για περισσότερο απο μια δεκαετία και πολύ περισσότερο μέσα στη κρίση – με ευθύνη και της «επαναστατικής αριστεράς», ακόμα δεν εχει απολογισθεί, αλλά κυρίως δειχνει την αδυναμία αυτού του χώρου να κανει  πολιτική, να «διαπαιδαγωγήσει»,  αντιμετωπίζοντας τον σπουδαστικό χώρο σαν μαζικό χώρο οργανωτικής της αναπαραγωγής.
8. Κοινωνικές αντιδράσεις υπήρξαν πολλές και πολύμορφες σε όλη σχεδόν την διάρκεια της 5ετίας 2010-2015. Αυθόρμητες, εκρηκτικές και για τα αυτονόητα. Όμως δεν συνέθεταν μια κατάσταση συνειδητού ριζοσπαστικού κινήματος, πολλώ δε περισσότερο μια εικόνα συνολικής ανατρεπτικής, εξεγερσιακής κατάστασης. Αυτό βέβαια είναι δουλειά υποκειμένων και στη συγκεκριμένη χρονικη συγκυρία βαραίνει πολύ τον ΣΥΡΙΖΑ που διεκδικούσε την κυβέρνηση. Είναι ένα ζήτημα το πόσο το ήθελε και το πόσο πίστευε στην οργανωμένη δύναμη του λαού.
9. Οι ευρωεκλογές του 2014 επικύρωσαν τα παραπάνω με εκλογικό προβάδισμα Συριζα με ταυτόχρονη μικρη εκλογική φθορά ευρωπαικής-μνημονιακής συγκυβέρνησης,αλλά και με  νέες ακροδεξιές  εφεδρείες…

4^η φάση κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ έως και δημοψήφισμα 5-7-2015 . Η «πρώτη φορά Αριστερά» με κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ ΑΝΕΛ… Προετοιμασία για ένα έγκλημα ή αναπόφευκτη σύγκρουση; Ο λαός θέλει, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν θέλει, το σύστημα μπορεί …και νικάει σε μια σύγκρουση  που τελικά δεν έγινε

Ο ΣΥΡΙΖΑ «καβαλάει» στο μαζικό λαικό  αντιμνημονιακό κύμα και ρεύμα κερδίζει τις εκλογές και σχηματίζει κυβέρνηση με τους ΑΝΕΛ του Π.Καμμένου. Εδώ βέβαια προκύπτει το ερώτημα αν θα μπορούσε –εστω και σε αυτή τη συγκυρία να υπάρξει κυβέρνηση των αριστερών δυνάμεων(ΚΚΕ κλπ) που είχαν και οργανωτικές λαικές δυνάμεις και μηχανισμούς με ένα συγκρουσιακό πρόγραμμα διεξόδου από την κρίση. Απαντάμε πως ναι αρκει να υπήρχαν η θέληση αλλά και οι όροι και οι προυποθέσις με ένα σχέδιο και μια προετοιμασία για αυτό που αντικειμενικά θα ερχότανε από την αντίπαλη πλευρά (αστικη τάξη ΕΕ, Ευροζώνη). Η υπόλοιπη αριστερά με κύρια ευθύνη στο ΚΚΕ δεν το ήθελε στην πραγματικότητα και συνέχιζε να μην αναλαμβάνει τις ευθύνες απέναντι στο λαό και στην επίθεση που δεχότανε. Παρέμεινε στο περιθώριο ως σχολιαστής περιμένοντας την εκ των υστέρων δικαίωση της…

Ο ΣΥΡΙΖΑ από την άλλη ούτε το προετοίμασε ούτε το καλλιέργησε γιατί η γραμμή και η ιδεολογία του κοινοβουλευτισμού και του κυβερνητισμού  δεν του επέτρεπαν. Ενδιαφερότανε να σχηματίσει κυβέρνηση με την αφελή(;) σταρτηγική καταργούμε τα μνημόνια εντός ΕΕ και ευροζώνης. Ο ΣΥΡΙΖΑ έδινε εξετάσεις στην αστική τάξη και στα διεθνή αφεντικά. Ψηφίζει τον Π.Παυλόπουλο για πρόεδρο της δημοκρατίας και στις 20/2/2015 αποδέχεται τις δανειακές υποχρεώσεις στην πραγματικότητα όμως αναγνωρίζει  όλες  τις συμφωνίες – μνημόνια που είχαν προηγηθεί. Η αριστερή αντιπολίτευση στο ΣΥΡΙΖΑ (ΑΡΙΣΤΕΡΗ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ κ.α) έδινε «μάχες» εντός ΣΥΡΙΖΑ ενώ στο λαό εγγράφεται στο συνειδησιακό του από τη μια, μία σημαντική ήττα της αριστεράς και από την άλλη το πόσο επιθετικοί είναι οι αντίπαλοι. Πρόκειται για την πρώτη χρεοκοπία της ιδέας ότι τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν με κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ. Πρόκειται για μια σημαντική προετοιμασία για ένα έγκλημα που έρχεται. Πρόκειται για ένα σήμα προς τους αντιπάλους ότι η κυβέρνηση  της «πρωτης φορας αριστεράς» δεν είναι ικανή να «σκίσει με ένα νόμο τα μνημόνια».

Αιχμάλωτοι βαδίζαμε προς το καλοκαίρι του 2015, ενώ ταυτόχρονα τα ταξίδια και οι εκατέρωθεν φιλοφρονήσεις με τους Αμερικάνους έδειχναν και προς τα πού βρίσκεται το βλέμμα του Τσίπρα και των υπολοίπων.

Κανένα εναλλακτικό σχέδιο, καμιά  πολιτική παραγωγικής συγκρότησης και ανεξαρτησίας, καμια προσπάθεια ανοικοδόμησης της κοινωνίας..καμιά προετοιμασία του λαού καμια προσφυγή  στις λαικές τάξεις και στρώματα και σχεδιο οργάνωσης και συγκρότησης τους. Κατά συνέπεια καμιά πρακτική ενεργοποίησης του λαικού παράγοντα.

Δεν υπήρχε η  καλιτερα καλλιεργήθηκε για να μην υπάρξει- το ποιο είναι το σημείο αντιπαράθεσης ποιο το σημείο σύγκρουσης με τους αντιπάλους. Ουτε καν η υποψία σύγκρουσης. Δεν αναγνωρίστηκε αρα και δεν βρισκότανε στην επίσημη πολιτική συζήτηση και στη λαική προπαγάνδα καν το ποιο είναι το σκληρό ιδεολογικο, οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό   εργαλείο, όπλο και όριο των αντιπάλων. Αντ αυτού ενας διαρκής λεκτικός επικοινωνιακός ρηχός λόγος ένα λειψό και ασαφές πρόγραμμα με αναφορές στην αντιλιτότητα που εμοιαζε σαν ανακουφιστικό και όχι θεραπευτικό φάρμακο και που ουτε και αυτό μπορούσε να εφαρμοστει λόγω της ευροζωνικής θηλιάς των υποχρεώσεων.

Ωσπου η σκληρή πραγματικότητα τελείωσε την πλάκα και έκανε πεντακάθαρο το σημείο σύγκρουσης. Μάιος του 2015 και αρχίζουν οι πιέσεις των «δανειστών». Χρηματοδοτική ασφυξία της χώρας και προ των πυλών μια νέα συμφωνία ένα νέο μνημόνιο. Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ απορρίπτει τις προτάσεις των «θεσμών», αλλα συνεχίζει να διαπραγματεύεται ελπίζοντας σε μια βιώσιμη συμφωνία. Στην πραγματικότητα ένα συμβιβασμό. Καταθέτει πρόταση 47 σελίδων που περιέχει επώδυνα οικονομικά και κοινωνικά μέτρα προσπαθώντας να διαχειριστεί εσωτερικά και πολιτικά την κατάσταση.  Η αλληλοαπόρριψη των προτάσεων οδηγεί σε μια εμπλοκή και εκεί υπάρχει η προσφυγή στο δημοψήφισμα για τις 5/7/2015. Δημοψήφισμα που αντιμετωπίζεται προσχηματικά και σαν λύτρωση για τον Τσίπρα, όπου έπαιρνε υπόψη του και δημοσκοπήσεις, που έδειχναν ότι η πλειοψηφία του λαού θέλει συμφωνία με τους δανειστές και αποφεύγει τη σύγκρουση. Το όχι κατά Τσίπρα θα σήμαινε όχι στις προτάσεις των δανειστών το ναι θα σήμαινε αποδοχή τους.

Το ΚΚΕ τάχθηκε κατά των προτάσεων των δανειστών και των προτάσεων της ελληνικής κυβέρνησης και κάλεσε τον λαό να ψηφίσει άκυρο. Από την έγκριση του δημοψηφίσματος 28-6-2015 εως την μερα διεξαγωγής του, διεξάγεται ενας αγώνας εκβιασμών από την ΕΕ, με ασύστολα ψέματα αθλιας προπαγάνδας και τρομοκρατικού εκφοβισμού(από τους «Μένουμε Ευρώπη») που απαιτούσαν από τον ελληνικό λαό να ψηφίσει ΝΑΙ. Το στρατόπεδο των «δανειστών» ήταν συγκροτημένο και αποκαλυπτικό. Ήταν το σύστημα ΕΕ και Ευρωζώνη απέναντι σε ένα λαό. Ο λαός ‘όχι μόνο άντεξε αλλά και υπερψήφισε το ΟΧΙ  γυρνώντας την πλάτη του στους ευρωπαίους. Έδωσε μια μάχη απροετοίμαστος, ανοργάνωτος αμήχανος για την επόμενη μέρα , για τον «πόλεμο» που θα ακολουθούσε. Όμως για άλλη μια φορά στάθηκε περήφανα απέναντι στους εχθρούς του ντόπιους και ξένους. Ήταν το δυνατό υλικό εργαλείο μιας νικης στη τελική σύγκρουση, που δεν έγινε με αποκλειστική ευθύνη του ΣΥΡΙΖΑ

Ας συμπυκνώσουμε σε σημεία

1. Η διεκδίκηση της κυβερνητικής εξουσίας απο τον ΣΥΡΙΖΑ είναι ως ενα βαθμό και αποτέλεσμα της κινηματικής άπνοιας της προηγούμενης περιόδου. Η κινηματική υποχώρηση οφείλεται κυρίως στο γεγονός οτι όλοι οι διεκδικητικοί αγώνες ηττήθηκαν. Η ψυχολογία και η σκέψη των αγωνιζόμενων και αγανακτισμένων μαζών οδηγείται στην εκλογική διέξοδο που φαντάζει σαν λύση-βάλσαμο. Αυτές οι λαικές μάζες δεν ήταν ταξικά ενοποιημένες, δεν είχαν συνείδηση, συγκρότηση(δεν ήταν δικό τους καθήκον), αλλά είχαν ενα κοινό εχθρό το παλιο δικοκομματικό σύστημα (ΝΔ-ΠΑΣΟΚ).
2. Ο ΣΥΡΙΖΑ χωρίς κοινωνική βάση, χωρίς ρίζες μέσα στα λαικά στρώματα, χωρίς επιλογή-πρακτική γείωσης, αποτέλεσε και εμφανίστηκε σαν ενα εκλογικό πολιτικό μέτωπο, των ορφανών δυνάμεων που μετανάστευσαν κυρίως απο το ΠΑΣΟΚ και δευτερευόντως απο τη ΝΔ και προφανώς του λεγόμενου κοινωνικού λίπους η αλλιως του μεσαίου οικονομικοκοινωνικού χωρου, κερδίζει τις εκλογές το Γενάρη του 2015.
3. Το πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης που εξήγγειλε ο Τσίπρας, ο αμφίσημος λόγος –χωρίς αιχμές για την κρατική εξουσία και το σύστημα, χωρίς αιχμές ενάντια στο δόγμα – ταμπού του ευρωατλαντισμού, διακρίνει τον ΣΥΡΙΖΑ τόσο στο κομματικό ακροατήριο όσο και στις δημόσιες απευθύνσεις του στο κονωνικό. Η επιλογή και ψήφιση Παυλόπουλου οι επισκέψεις στις ευρωατλαντικές χωρες επιβεβαιώνουν τα παραπάνω.
4. Η Αριστερή Πλατφόρμα εμφανίζεται σαν η αριστερή αντιπολίτευση στο εσωτερικό του ΣΥΡΙΖΑ. Το κεντρικό της στέλεχος γίνεται πρωτοκλασσάτος υπουργός της κυβέρνησης. Ο λόγος της και η πρακτική της περισσότερο προσανατολισμένος στο κομματικό ακροατήριο παρα προς την κοινωνία. Δεν τροποποιεί –συο πρωτο εξάμηνο του 2015- καθόλου τον κομματικό συσχετισμό δύναμης επιμένοντας σε μια παραλυτική στρατηγική της αναπόφευκτης σύγκρουσης. Το «κοινωνικό υποκείμενο» παραμένει άοπλο αμέτοχο, αμέριμνο με πολλές προσδοκίες. Σε αυτο το «σώμα» δεν υπάρχει καμμια παρέμβαση απο όλες τις εκδοχές αριστεράς.
5. Η παράταση του μνημονιακού προγραμματος, στις 20 του Φλεβάρη, που ζήτησε υποχωρώντας όντας 25 ημερών κυβέρνηση ο ΣΥΡΙΖΑ, αποτελει αντικειμενικά προετοιμασία για έγκλημα, γιατί αναδεικνύει ότι ούτε εναλλακτικό σχέδιο υπηρχε, επιπλέον ότι υποτιμούσε τους αντιπάλους και το σύστημα, και οτι δεν είχε  βούληση σύγκρουσης.
6. Το δημοψήφισμα οριοθετούσε έτσι ή αλλιώς το τέλος της πεντάχρονης πολιτικής κρίσης και το πέρασμα σε μια αλλη περίοδο. Η διαχωριστική του Ναι και του Όχι, δημιουργούσε απο την μια το υποκείμενο του «μένουμε Ευρώπη», και απο την άλλη ένα άλλο υποκείμενο. Σε εκεινες τις «γκαστρωμένες» μέρες υπήρξε –χωρίς τη συνειδητή παρέμβαση κανενός πολιτικού υποκειμένου- ενας λαϊκός στρατός χωρίς συγκρότηση, στόχους, σχέδιο, συνείδηση, που είπε όμως, «καμμία άλλη θυσία – όχι στα μνημόνια-όχι στους ντόπιους και διεθνείς τροϊκανούς». Βεβαίως ο Τσίπρας προσδοκούσε μια διαφορετική εξέλιξη και αποτέλεσμα, αλλά δεν μπορεί παρά να αναγνωρίσουμε ότι ποτέ δεν τέθηκε στο δημοψήφισμα – ο ίδιος μάλιστα στις τοποθετήσεις του το επαναλάμβανε με καθαρότατο τρόπο- η έξοδος απο το ευρώ.
7. Η στάση του ΚΚΕ στο δημοψήφισμα –που δεν έπεισε το συνολο των ήδη απο το Γενάρη συρρικνούμενων ψηφοφόρων του- αποτελούσε αμήχανη συνέχεια της προηγούμενης γραμμής του. Καμμια διατύπωση μεταβατικών αιτημάτων, καμμιά συμμαχία για την αντιμετώπιση της κρίσης, κανένα μέτωπο, καμμιά πάλη για τα συγκεκριμένα και ώριμα της συγκυρίας και αναγκαία για την επιβίωση λαικά αιτήματα. Κανένας συνδυασμός της οικονομικής πάλης και του πολιτικού αγώνα. Απλώς ιδεολογική προπαγάνδα οτι αυτα τα ζητήματα θα τα λύσει η λαική εξουσία. Όλα λοιπόν παραπέμπονται στο σοσιαλισμό που λειτουργεί σαν τη Δευτέρα Παρουσία. Στην πραγματικότητα το ΚΚΕ παραχωρει -για πολλαπλή φορά απο τη χούντα και ύστερα-μια ιστορική ευκαιρία στο αντίπαλο προς το σοσιαλισμό σύστημα. Ακίνδυνο ή βοηθητικό προς το σύστημα κόμμα;
8. Η υπόλοιπη αριστερά (ΑΝΤΑΡΣΥΑ κλπ) συνεχίζει στην ιδια πρακτική και γραμμή, ανίκανη η χωρίς βούληση και με επιμονή, να αντιληφθεί κενά, ευκαιρίες, να διαμορφώσει εναλλακτική πρόταση και να συγκροτήσει μια αξιόπιστη πολιτική δύναμη που να μπορεί τουλάχιστον να απαντήσει στο ερώτημα «μετα τον ΣΥΡΙΖΑ, τι;» Διασκεδάζει με το σχολιασμό και την σκληρή κριτική αναμένοντας δικαίωση, αλλα ξεχνώντας οτι οι δικαιώσεις διεκδικούνται μέσα στους αγώνες, μέσα στο λαό, και προκύπτουν από νίκες και όχι από ήττες.
9. Η μετατροπή του ΟΧΙ που ψηφίστηκε απο το 62% (αμφίσημος ψήφος που όμως λόγω των διαχωριστικών έδινε την δυνατότητα σύγκρουσης) του λαού σε ΝΑΙ μεσα σε λίγες μονο ώρες, παγώνει το σύνολο της Αριστεράς σε όλο τον κόσμο, δημιουργεί ενθουσιασμό σε ολο τον καπιταλιστικό κόσμο, δικαιώνει το παλιο κομματικό σύστημα για όλες τις επιλογές του και βυθίζει στην απογοήτευση τα αγωνιζόμενα λαικά στρώματα. Μια νέα περίοδος ανοίγει, την ίδια στιγμη που ολες οι αριστερές αντιπολιτεύσεις εντος και εκτός ΣΥΡΙΖΑ έμειναν άφωνες, χωρίς καμμια πρωτοβουλία, πρακτική, κλπ. Η Αριστερή Πλατφόρμα αντιλαμβανεται οτι κατέρρευσε η λογική της «αναπόφευκτης σύγκρουσης» και παλινδρομεί μεταξύ κόμματος, κυβέρνησης και  λαού εκπέμποντας θολά μηνύματα.
10. Οι εκλογες του Σεπτέμβρη του 2015 επισημοποιούν και σφραγίζουν την ήττα και μας οδηγούν στο τρίτο «αριστερό» κοινοβουλευτικά συντριπτικά πλειοψηφικό μνημόνιο. ΛΑΕ, ΑΝΤΑΡΣΥΑ κλπ δεν κερδίζουν απο την «προδοσία», παραμένουν στη προηγούμενη περίοδο και στα διλήμματα της (μνημόνιο-αντιμνημόνιο), θέλουν να εκφρασουν το ΟΧΙ μην κατανοώντας ότι η ήττα του ΟΧΙ  σηματοδοτεί άλλα διλήμματα και νέα κατάσταση πολιτικά και κοινωνικά.
11. Η διακυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ είναι η αρχή της συστημικής κανονικότητας και του τέλους της πολιτικής κρίσης. Μερα με τη μέρα οικοδομείται ενας νέος δικομματισμός με νε νέο προσωπικό το προσωπικό ΣΥΡΙΖΑ. Η φθαρμένη αντιπαραθεση δεξιάς – αντιδεξιάς που προβάλει ο ΣΥΡΙΖΑ στην ουσία αφορά την αντιπαράθεση ήπιας ή σκληρής νεοφιλελεύθερης διαχείρησης, που έχει ορισμένες δευτερεύουσας σημασίας και αξίας προβολές στο ταξικό κοινωνικό δυναμικό.

[1] Ο Τσίπρας μίλαγε για «το παραμύθι χωρίς δράκο» επί μακρό διάστημα και συνέχιζε τη ρητορική ΓΑΠ ότι χρήματα υπάρχουν… Ο Ριζοσπάστης και το ΚΚΕ θεωρούσε προσχηματική την κρίση χρέους για να κτυπηθούν οι εργαζόμενοι.

Νίκος Γαλάνης

Στέλεχος της ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ. Αρθρογραφεί στο antapocrisis.