Προς ώρας κατάρρευση της συμφωνίας ΕΕ-Mercosur

Τι φιάσκο, τι συντριβή… Όλα θα μπορούσαν να ήταν τόσο υπέροχα, τόσο τέλεια για την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν! Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υποτίθεται ότι θα βρισκόταν στη Βραζιλία αυτό το Σαββατοκύριακο για την τελετή υπογραφής της λεγόμενης συμφωνίας ΕΕ-Mercosur – με όλες τις φανφάρες. Αυτό δεν πρόκειται να συμβεί. Τουλάχιστον όχι προς το παρόν.

Η υπογραφή της φον ντερ Λάιεν θα απαιτούσε την έγκριση ειδικής πλειοψηφίας των 27 κρατών μελών στη σύνοδο κορυφής της ΕΕ την Πέμπτη, έγκριση που δεν δόθηκε, καθώς η Γαλλία, η Πολωνία και η Ιταλία, μεταξύ άλλων, αρνούνται να παρέχουν την υποστήριξή τους.

Ο Λούλα υπό πίεση

Η Γαλλία και η Πολωνία εξακολουθούν να διατηρούν τις επιφυλάξεις τους σχετικά με τη συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών. Η Ιταλία, σύμφωνα με την πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι, ζήτησε αναβολή έως και ενός μήνα της επικύρωσης της συμφωνίας. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, σκοπεύει να διευκρινίσει τα εκκρεμή ζητήματα και να πείσει τους Ιταλούς αγρότες για τα υποτιθέμενα πλεονεκτήματα της συμφωνίας. Η Μελόνι έχει ήδη συζητήσει την αναβολή αυτή με τον Βραζιλιάνο πρόεδρο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα. Ο Λούλα ανακοίνωσε ότι θα φέρει τώρα την πρόταση προς συζήτηση στην ομάδα χωρών της Mercosur. Είχε προηγουμένως απειλήσει να αποσύρει τη χώρα του από τη σχεδιαζόμενη συμφωνία. Η πίεση είναι κατανοητή: η θητεία του Λούλα ως προέδρος της Mercosur λήγει στο τέλος του τρέχοντος έτους. Η Παραγουάη, η οποία λέγεται ότι είναι πολύ πιο επικριτική απέναντι στη συμφωνία, θα αναλάβει τον Ιανουάριο.

Η κυβέρνηση Mερτς στην πρωτοπορία

Προς τι όλη αυτή η φασαρία; Με περισσότερους από 700 εκατομμύρια πιθανούς καταναλωτές, η συμφωνία ΕΕ-Mercosur θα δημιουργήσει τη μεγαλύτερη ζώνη ελεύθερων συναλλαγών στον κόσμο. Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των τεσσάρων χωρών της Νότιας Αμερικής, Αργεντινής, Βραζιλίας, Παραγουάης και Ουρουγουάης, συνεχίζονται εδώ και περισσότερο από ένα τέταρτο του αιώνα. Στόχος είναι η μείωση των εμπορικών φραγμών και το περαιτέρω άνοιγμα των αγορών – για παράδειγμα, διευκολύνοντας την εξαγωγή ευρωπαϊκών αυτοκινήτων στη Νότια Αμερική και αυξάνοντας τις εισαγωγές γεωργικών προϊόντων από την περιοχή της Mercosur στην Ευρώπη.

Οι δασμοί πρόκειται να καταργηθούν σε μεγάλο βαθμό. Είναι ένα όραμα που έχει υποστηρικτές.

Ο γερμανικός κυβερνητικος συνασπισμός υπό τον Φρίντριχ Μερτς (Χριστιανοδημοκράτες) αποτελεί την κινητήρια δύναμη πίσω από τη συμφωνία, ιδίως στο πλαίσιο των ολοένα και πιο τεταμένων εμπορικών σχέσεων της ΕΕ με τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας και τις ΗΠΑ. Σύμφωνα με υπολογισμούς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η συμφωνία θα μπορούσε να εξοικονομήσει περίπου τέσσερα δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως σε δασμούς.

Ο καγκελάριος Μερτς είχε ήδη ανακοινώσει δημόσια μια πρώτη τελική συμφωνία στα τέλη Οκτωβρίου και ισχυρίστηκε τότε ότι οι τελευταίες αντιδράσεις είχαν επιλυθεί. Αυτό δεν ίσχυε. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν το διέψευσε αμέσως, δηλώνοντας ότι οι τελικές εργασίες για το κείμενο της συνθήκης βρίσκονταν ακόμη σε εξέλιξη. Σημείο τριβής, οι προστατευτικές ρήτρες για τους Ευρωπαίους αγρότες.

Οι ρήτρες διασφάλισης

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τις ρήτρες διασφάλισης της Mercosur την Τρίτη με 431 ψήφους υπέρ, 161 κατά και 70 αποχές. Ο κανονισμός ορίζει ότι η ΕΕ μπορεί να επαναφέρει προσωρινά τους δασμούς που καταργήθηκαν με τη συμφωνία, εάν οι εισαγωγές ορισμένων προϊόντων, όπως πουλερικά ή βοδινό κρέας, αυξηθούν απότομα και ασκήσουν καθοδική πίεση στις τιμές στην ενιαία αγορά της ΕΕ. Η τελική έκδοση των δασμών θα αποφασίζεται από το Συμβούλιο Υπουργών της ΕΕ και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Ο μηχανισμός διασφάλισης είχε ήδη συμπεριληφθεί στη συμφωνία, αλλά το Ευρωκοινοβούλιο επιθυμεί διευκρινίσεις. Αυτό αποσκοπεί στη στενότερη συμμετοχή των δύσπιστων κρατών μελών όπως η Γαλλία και η Ιταλία. Είναι σημαντικό να ειπωθεί πως έγκριση αυτών των ρητρών από το Κοινοβούλιο δεν συνιστά αυτόματα ψήφο υπέρ της επικύρωσης ολόκληρης της συμφωνίας, για την οποία οι βουλευτές της ΕΕ αναμένεται να αποφασίσουν την άνοιξη του 2026.

Το Κεφάλαιο υπέρ της ταχείας επικύρωσης της συμφωνίας

Κάποιοι θεωρούν την κριτική και τις διαμαρτυρίες κατά της συμφωνίας ΕΕ-Mercosur υπερβολικές, σύμφωνα με την εφημερίδα taz της Παρασκευής. Σύμφωνα με την άποψη αυτή και σε αντίθεση με τους ισχυρισμούς των αγροτών, οι γεωργικές αγορές της ΕΕ δεν απειλούνται από πλημμύρα φθηνών εισαγωγών από τη Νότια Αμερική. Η ΕΕ στο πλαίσιο της συμφωνίας Mercosur προβλέπει μόνο περιορισμένες ποσοστώσεις εισαγωγών που μπορούν να εισέλθουν στην ενιαία αγορά με μειωμένους δασμούς – συμπεριλαμβανομένων περίπου 99.000 τόνων βοείου κρέατος ετησίως. Αυτό αντιστοιχεί σε μόλις περίπου 1,5% της συνολικής παραγωγής βοείου κρέατος στην ΕΕ, σύμφωνα με έναν υπολογισμό του γερμανικού ομοσπονδιακού Ινστιτούτου Γεωργικής Έρευνας Thünen. Ακόμη και μετά τις προγραμματισμένες μειώσεις των δασμών, αναμένεται μόνο ελάχιστη μείωση της ευρωπαϊκής παραγωγής. Οι εκτιμήσεις αυτές δείχνουν ότι η παραγωγή θα μειωθεί κατά περίπου ένα τοις εκατό, αποτέλεσμα που είναι απίθανο να έχει αισθητό αντίκτυπο στη συνολική αγορά.

Αυτή η ερμηνεία ευθυγραμμίζεται απόλυτα με τη θέση του γερμανικού κεφαλαίου. Για παράδειγμα, η Γερμανική Ένωση Βιομηχανικών και Εμπορικών Επιμελητηρίων (DIHK) κάλεσε την ομοσπονδιακή κυβέρνηση να εργαστεί αποφασιστικά για τη σύναψη της συμφωνίας ΕΕ-Mercosur. «Η ΕΕ δεν πρέπει να χάσει την ευκαιρία να σφυρηλατήσει στενότερους δεσμούς με τους σημαντικούς εμπορικούς εταίρους της και τους εταίρους της στις πρώτες ύλες στη Νότια Αμερική και να καταργήσει τα υπάρχοντα εμπορικά εμπόδια», δήλωσε σε δελτίο τύπου ο διευθυντής εξωτερικού εμπορίου του DIHK, Volker Treier. Δηλώσεις που εξόργισαν τους πληγέντες αγροτικούς παραγωγούς.

Στα οδοφράγματα

Περισσότερες από 40 αγροτικές ενώσεις από κράτη μέλη της ΕΕ, υπό την αιγίδα της Ένωση Αγροτών και Συνεταιρισμών της ΕΕ (COPA/Cogeca), κινητοποιήθηκαν στην πρωτεύουσα του Βελγίου την Πέμπτη. Οι σκηνές που εκτυλίχθηκαν στην πρωτεύουσα της ΕΕ ήταν εντυπωσιακές.

Τα τρακτέρ έφτασαν την αυγή. Οι μηχανές τους βρυχήθηκαν, η άσφαλτος έτρεμε. Μέσα σε λίγα λεπτά, η Ευρωπαϊκή Συνοικία στις Βρυξέλλες αποκλείστηκε. Οι δρόμοι έκλεισαν, οι λεωφόροι μπλοκαρίστηκαν. Οδοφράγματα από ξύλα και ελαστικά τυλίχτηκαν στις φλόγες. Μαύρος καπνός κάθισε πάνω στις γυάλινες προσόψεις της διοίκησης της ΕΕ. Πατάτες και αυγά πετάχτηκαν στους τοίχους των θεσμών, μαζί με περιστασιακές πέτρες. Πυροτεχνήματα εξερράγησαν ανάμεσα στην αστυνομία. Οι δυνάμεις ασφαλείας με πλήρη εξοπλισμό προέλασαν. Κανόνια νερού άδειασαν τις δεξαμενές τους, χειροβομβίδες δακρυγόνων σφύριξαν τριγύρω. Οι διαδηλωτές έβηξαν, τα μάτια τους δάκρυσαν. Παρ’ όλα αυτά, τα μπλόκα έσπασαν υπό την πίεση του πλήθους. Μέταλλο που σπάει, φωνές γεμάτες θυμό. Η αστυνομία μέτρησε 7.300 συμμετέχοντες, οι διοργανωτές έως και 10.000, αγρότες από όλα τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ. Περίπου 500 από τη Γερμανία.

Μια μαζική εξέγερση αγροτών ενάντια στη συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών, ενάντια στις φθηνές εισαγωγές, ενάντια στην επικείμενη απώλεια των μέσων διαβίωσής τους. Οι γραφειοκράτες της ΕΕ διατάχθηκαν να μείνουν μακριά από τα παράθυρα. Ορισμένα κτίρια έπρεπε να εκκενωθούν. Με λίγα λόγια: η Ευρωπαϊκή Συνοικία ήταν εστία ανάφλεξης για ώρες, κατά καιρούς και πεδίο μάχης.

Δέσμευση στα πρότυπα

Την Τετάρτη, αριστερές οργανώσεις αγροτών – το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Γάλακτος (EMB) και η Ευρωπαϊκή Συντονιστική Οργάνωση Via Campesina (ECVC) – διαμαρτυρήθηκαν στο αεροδρόμιο της Λιέγης, ένα σημαντικό κόμβο για το παγκόσμιο εμπόριο. Το μήνυμά τους ήταν η σαφής απόρριψη της συμφωνίας. Αντ’ αυτού, οι οργανώσεις απαιτούν μια Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ) που να ανταποκρίνεται στο όνομά της: με επαρκή προϋπολογισμό και σαφείς διασφαλίσεις, ώστε οι οικογενειακές μονάδες να μπορούν να κερδίζουν τα προς το ζην αντί να οδηγούνται σε χρεοκοπία λόγω φθηνών εισαγωγών.

Ο Bernd Schmitz, Ομοσπονδιακός Διευθύνων Σύμβουλος της Ομάδας Εργασίας για την Αγροτική Γεωργία (AbL), εξήγησε ότι οι οικογενειακές μονάδες, οι οποίες ήδη λειτουργούν με αποδοτικό τρόπο ως προς τους πόρους και με υψηλότερο κόστος, βρίσκονται σε μειονεκτική θέση με διάφορους τρόπους. Τόνισε: «Η ΕΕ χαλαρώνει τα οικολογικά πρότυπα και ταυτόχρονα παραιτείται από τους ηδη ελάχιστους προϋπολογισμούς της για τα αγροπεριβαλλοντικά μέτρα». Επιπλέον, η ΕΕ ανοίγει τις αγορές της σε φθηνές εισαγωγές από τις χώρες της Mercosur. Δεν υπάρχουν δίκαιοι κανόνες της αγοράς για να αντισταθμίσουν την απώλεια επιδοτήσεων λόγω των αυξανόμενων τιμών. Και τέλος, η κατανομή των κονδυλίων της ΚΑΠ πρέπει να είναι σημαντικά πιο στοχευμένη.

Πόκερ για τη δέσμευση της Μελόνι

Αυτά είναι συμφέροντα για τα οποία η φον ντερ Λάιεν δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα. Η μόνη της ανησυχία είναι πιθανώς να αποφύγει ένα ακόμη φιάσκο, ένα ακόμη πλήγμα. Και γι’ αυτό, πρέπει να φέρει την Ιταλία στο προσκήνιο. Οι πιθανότητες δεν είναι κακές. Η ιταλική κυβέρνηση δήλωσε την θεμελιώδη βούλησή της να επικυρώσει τη συμφωνία Mercosur, υπό την προϋπόθεση ότι οι ανησυχίες του εγχώριου γεωργικού τομέα της θα αντιμετωπιστούν εκ των προτέρων. Ωστόσο, η Ρώμη δήλωσε ότι αυτό αποτελεί ευθύνη της Επιτροπής και θα μπορούσε να διευθετηθεί γρήγορα. Η Μελόνι, ωστόσο, παραμένει ασαφής σχετικά με τις συγκεκριμένες δεσμεύσεις που αναμένει η Ιταλία από την Επιτροπή.

Γεγονός είναι το εξής: Η συμφωνία ΕΕ-Mercosur εξυπηρετεί τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ και των αγροτικών ελίτ της Λατινικής Αμερικής. Από την αρχή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπραγματεύτηκε κεκλεισμένων των θυρών, αποκλείοντας συστηματικά τα συνδικάτα, τις αγροτικές οργανώσεις και τους περιβαλλοντικούς ακτιβιστές. Το αποτέλεσμα είναι μια συνθήκη που μοιάζει με λίστα επιθυμιών πολυεθνικών εταιρειών.

Πηγή: Junge Welt