english

Γιατί οι ιδέες του Καρλ Μαρξ είναι πιο επίκαιρες από ποτέ στον 21ο αιώνα

Γιατί οι ιδέες του Καρλ Μαρξ είναι πιο επίκαιρες από ποτέ στον 21ο αιώνα

Του Bhaskar Sunkara.

Το κεφάλαιο συνήθιζε να μας πουλά οράματα για το αύριο. Στην Παγκόσμια Έκθεση της Νέας Υόρκης, το 1939, οι εταιρίες παρουσίασαν νέες τεχνολογίες: νάιλον, κλιματισμό, λάμπες φθορίου, το πλέον εντυπωσιακό View Master. Αλλά, εκτός από απλά προϊόντα, ήταν μια έκθεση που παρουσίαζε την ιδανική άνεση της μεσαίας τάξης και την προσφερόμενη αφθονία, στους αποκαμωμένους από την οικονομική ύφεση και την προοπτική του ευρωπαϊκού πολέμου.

Η έκθεση Futurama μετέφερε τους συμμετέχοντες μέσω μικροσκοπικών εκδοχών μετασχηματισμένων τοπίων, απεικονίζοντας νέες λεωφόρους και αναπτυξιακά έργα: ο κόσμος του μέλλοντος. Ήταν μια επίπονη προσπάθεια ανανέωσης της πίστης στον καπιταλισμό.

Στον απόηχο του Δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, μερικά από αυτά τα οράματα έγιναν πραγματικότητα. Ο καπιταλισμός άνθισε, και, αν και άνισα, οι αμερικανοί εργάτες προόδευσαν. Με την πίεση από τα κάτω, το κράτος, με τους μεταρρυθμιστές στην εξουσία, δεν διαλύθηκε και ο ταξικός συμβιβασμός, όχι απλώς η ταξική πάλη, ενίσχυσε την οικονομική ανάπτυξη και την ευημερία για όλους, η οποία προηγουμένως ήταν αδιανόητη.

Η εκμετάλλευση και η καταπίεση συνέχισαν να υπάρχουν, αλλά το σύστημα φάνηκε όχι μόνο ισχυρό και δυναμικό, αλλά και συμβατό με τα δημοκρατικά ιδεώδη. Η πρόοδος, ωστόσο, ήταν πρόσκαιρη. Η σοσιαλδημοκρατία αντιμετώπισε τη δομική κρίση τη δεκαετία του 1970 την οποία ο πολωνός οικονομολόγος Μιχάλ Καλέτσκι, συγγραφέας μιας σύντομης διατριβής το 1943 με τίτλο «Οι πολιτικές όψεις της πλήρους απασχόλησης» (1943) (The Political Aspects of Full Employment), πρόβλεψε δεκαετίες νωρίτερα. Τα υψηλά ποσοστά απασχόλησης και η προστασία του κράτος πρόνοιας δεν εξαγόρασαν τους εργαζόμενους, αλλά ενθάρρυναν μαχητικές μισθολογικές διεκδικήσεις.

Οι καπιταλιστές διατηρούσαν αυτή την πολιτική όταν οι εποχές ήταν καλές, αλλά με τον στασιμοπληθωρισμό – τη διασταύρωση της φτωχής ανάπτυξης και της ανόδου του πληθωρισμού- και το εμπάργκο του ΟΠΕΚ, ακολούθησε μια κρίση κερδοφορίας.

Ένας αναδυόμενος νεοφιλελευθερισμός περιόρισε τον πληθωρισμό και αποκατέστησε τα κέρδη, αλλά μονάχα μέσω μιας μοχθηρής επίθεσης εναντίον της εργατικής τάξης. Υπήρξαν έντονες μάχες για την υπεράσπιση του κράτους πρόνοιας, αλλά η εποχή μας είναι μια εποχής της αποριζοσπαστικοποιήσης και της πολιτικής συναίνεσης. Από τότε, οι πραγματικοί μισθοί έχουν μείνει στάσιμοι, το χρέος εκτοξεύεται, και οι προοπτικές για μια νέα γενιά, που είναι ακόμα προσκολλημένη σε ένα όραμα της παλιάς σοσιαλδημοκρατίας, είναι δυσοίωνες.

Η τεχνολογική έκρηξη της δεκαετίας του 1990 άνοιξε μια συζήτηση γύρω από μια ελαφριά και προσαρμοστική «νέα οικονομία», μια μορφή που θα αντικαταστήσει τον παλιό φορντικό εργασιακό χώρο. Αλλά απείχε πολύ από την μελλοντική υποσχόμενη της Παγκόσμιας Έκθεσης το 1939.

Έτσι, κι αλλιώς, η ύφεση το 2008 διέλυσε αυτά τα όνειρα. Το κεφάλαιο, απελευθερωμένο από τις απειλές των από κάτω, αναπτύχθηκε μη παραγωγικά, άγρια και κερδοσκοπικά.

Για πολλούς της γενιάς μου, οι ιδεολογικές καταβολές του καπιταλισμού έχουν υπονομευτεί. Το γεγονός ότι ένα υψηλότερο ποσοστό των αμερικανών μεταξύ των ηλικιών 18 και 30 έχει μια πιο θετική γνώμη για τον σοσιαλισμό σηματοδοτεί τουλάχιστον ότι πλέον δεν κυριαρχεί η σύγχυση της εποχής του ψυχρού πολέμου μεταξύ σοσιαλισμού και σταλινισμού.

Το ίδιο ισχύει και σε επίπεδο διανοούμενων. Οι μαρξιστές έχουν αποκτήσει δημοσιότητα: Η Εξωτερική Πολιτική στράφηκε στον Λίο Πάνιτς και όχι στον Λάρι Σάμμερς, για να εξηγήσει την τρέχουσα οικονομική κρίση και στοχαστές όπως ο Ντέιβιντ Χάρβεϊ, απολαμβάνουν πια αναγνώρισης. Η πιο ευρέως αναγνωρισμένη σκέψη της «αριστεράς του φιλελευθερισμού»- της οποίας το περιοδικό εκδίδω, το Jacobin, είναι ένα μέρος– δεν είναι μόνο το αποτέλεσμα της απώλειας της πίστης στις κυρίαρχες εναλλακτικές, αλλά η ικανότητα των ριζοσπαστών να θέσουν βαθύτερες δομικές ερωτήσεις και να προκαλέσουν νέες εξελίξεις στο ιστορικό πλαίσιο.

Τώρα, ακόμα και ο γνωστός φιλελεύθερος Πολ Κρούγκμαν επικαλείται ιδέες που έχουν εδώ και καιρό τεθεί στο περιθώριο της αμερικανικής ζωής. Όταν σκέφτεται την αυτοματοποίηση και το μέλλον της εργασίας, ανησυχεί ότι «είναι μια ηχώ παλαιομοδίτικου μαρξισμού- κάτι το οποίο δεν θα πρέπει να είναι λόγος για να αγνοήσουμε τα γεγονότα, αλλά πολύ συχνά είναι. Μια ριζοσπαστική αριστερά, όμως, έχει περισσότερες ανησυχίες, έχει ιδέες: σχετικά με τη μείωση του χρόνου εργασίας, την αποεμπορευματοποίηση της εργασίας και τους τρόπους με τους οποίους οι εξελίξεις στην παραγωγή μπορούν να κάνουν τη ζωή καλύτερη, όχι πιο άθλια.

Αυτό είναι που εξελίσσεται, αν και αδέξια, στους κύκλους των σοσιαλιστών διανοούμενων και δείχνει τη δυναμική του: μια θέληση να παρουσιάσει ένα όραμα για το μέλλον, κάτι βαθύτερο από την απλή κριτική. Αλλά οι μετατοπίσεις των διανοούμενων δεν σημαίνουν από μόνες τους κάτι.

Μια έρευνα γύρω από το πολιτικό σκηνικό στην Αμερική, παρά την εμφάνιση του κινήματος Occupy, τo 2011, είναι ζοφερή. Το εργατικό κίνημα έχει εμφανίσει κάποια σημάδια ζωής, κυρίως αυτό των εργαζομένων στο δημόσιο τομέα που παλεύουν ενάντια στη λιτότητα, αλλά αυτά είναι, στην καλύτερη των περιπτώσεων, αμυντικοί αγώνες. Το ποσοστό συμμετοχής στα συνδικάτα συνεχίζει να μειώνεται και δεσπόζει η απάθεια και όχι η επαναστατική θέρμη.

Ο μαρξισμός στην Αμερική πρέπει να είναι κάτι παραπάνω από ένα διανοητικό εργαλείο για τους κοινούς συγχυσμένους σχολιαστές για να αλλάξουμε τον κόσμο. Πρέπει να είναι ένα πολιτικό εργαλείο για την αλλαγή αυτού του κόσμου. Μιλώντας, και όχι απλώς γράφοντας, για μαζική κατανάλωση, διαδίδουν ένα όραμα ελεύθερου χρόνου, αφθονίας και δημοκρατίας ακόμα πιο πραγματικό από αυτό που οι προφήτες του καπιταλισμού πρόσφεραν το 1939. Μια σοσιαλιστική Ντίσνεϋλαντ: την έμπνευση μετά το «τέλος της ιστορίας».

Μετάφραση: Αιμιλία Κουκούμα από red notebook

Πηγή: The Guardian

Προσθήκη σχολίου

Make sure you enter the (*) required information where indicated.Basic HTML code is allowed.

επιστροφή στην κορυφή